Jak się pisze który, która, które, którą?

Jak się pisze: „który” czy „ktury”? Zasady ortograficzne

Jedyną poprawną formą zapisu tego zaimka jest pisownia przez „ó” zamknięte – „który”. Zapis „ktury” jest rażącym błędem ortograficznym. Tak samo, przez „ó”, piszemy wszystkie formy odmiany: która, które, którą, którego, któremu i pozostałe.

Zaimek pytający i względny wskazuje konkretną osobę, rzecz lub zjawisko z większego zbioru („Która godzina?”, „Które wybierasz?”) i łączy zdania składowe („książka, którą czytam”). Litery „ó” i „u” wymawiamy tak samo, jako [u], więc ucho nie podpowie pisowni. Trzeba ją zapamiętać, bo w tym wyrazie nie działa reguła wymiany.

Reguła historyczna: skąd „ó” w tym zaimku?

W języku polskim pisownię literą „ó” najłatwiej uzasadnić wymianą na o, e lub a w wyrazach pokrewnych (np. wóz → wozy, stół → stoły). Tutaj ta zasada nie ma zastosowania: żadna forma zaimka nie ma w tym miejscu „o”. Pisownia ma charakter historyczny:

• W dawnej polszczyźnie samogłoska oznaczana dziś jako „ó” była tzw. samogłoską pochyloną, brzmiącą pośrednio między o a u. Wymowa się zmieniła, zapis został.
• Pierwotne „o” zachował rosyjski odpowiednik который (czyt. kotoryj). Czeskie který tę samogłoskę straciło.
• Wyrazy pochodne dziedziczą „ó”, więc nauczenie się jednej formy rozwiązuje pisownię całej rodziny (lista niżej).

Odmiana przez przypadki: gdzie stoi „ó”

Zaimek odmienia się przez przypadki, liczby i rodzaje, a „ó” stoi zawsze w tym samym miejscu: kt-ó-r-. Pełną tabelę odmiany (6 przypadków, rodzaj męski, żeński i nijaki oraz obie formy liczby mnogiej) pokazuje narzędzie nad opisem. Najwięcej kłopotu sprawiają trzy miejsca.

Biernik rodzaju męskiego ma dwie formy: „którego” przy rzeczownikach żywotnych (pies, którego widzę) i formę równą mianownikowi przy nieżywotnych (stół, który kupiłem).

Która czy którą, którzy czy które?

„Która” to mianownik: kobieta, która idzie. „Którą”, z „ą” na końcu, to biernik albo narzędnik: kobieta, którą znam; droga, którą jadę. W liczbie mnogiej formy męskoosobowej używamy tylko o mężczyznach i grupach mieszanych (studenci, którzy zdali), a „które” o kobietach, dzieciach, zwierzętach i rzeczach (studentki, które zdały; książki, które czytam).

Przykłady poprawnego użycia w zdaniach

• Któremu z nich ufasz najbardziej?
• Nie wiem, którego dnia tygodnia odbędzie się szkolenie.
• Książka, którą mi poleciłeś, jest już w bibliotece.
• Które z tych zdjęć wyślemy do druku?
• Sąsiadowi, któremu pomagaliśmy w przeprowadzce, zostawiliśmy klucze.

Słowa pochodne pisane przez „ó”

Pisownię zaimka łatwiej zapamiętać, gdy wiadomo, że cała rodzina wyrazów pokrewnych ma tę samą literę:

• niektóry – np. Niektóre dzieci wolą owoce zamiast słodyczy.
• którykolwiek – np. Weź którąkolwiek z tych książek.
• którędy – np. Którędy prowadzi najkrótsza droga na zamek?

Sprawdź pisownię dowolnej formy na żywo

Nad opisem hasła jest pole, w które wpiszesz swoją wersję albo całe pytanie, np. „ktura czy która”, „którą czy ktorą” lub „jak się pisze które”. Kilka wersji oddzielasz słowem „czy” albo ukośnikiem. Werdykt pojawia się od razu, także dla zapisu bez polskich znaków: narzędzie pokaże wtedy poprawną formę z ogonkami.

Możesz też wkleić całe zdanie (do 200 znaków). Narzędzie wskaże w nim formy zaimka zapisane przez „u” lub bez „ó”, również rzadsze, jak „kturymi” czy „kturemu”. Pozostałych błędów w zdaniu nie ocenia, to nie jest pełny korektor tekstu.

Pod polem jest tabela 13 form – osiem poprawnych (m.in. którego i którą) i pięć błędnych zapisów – oraz tabela sześciu najczęstszych pytań z krótkimi odpowiedziami. Kliknięcie wiersza wstawia formę do pola. Przycisk „Kopiuj hasło z regułą” kopiuje do schowka regułę, przykłady i listę wszystkich form odmiany.