Lód na rzekach i jeziorach — gdzie jest teraz kra i pokrywa lodowa

Jak działa narzędzie i skąd pochodzą dane

Narzędzie Lód na rzekach pokazuje bieżące zjawiska lodowe zgłaszane na wodowskazach hydrologicznych. Jedynym źródłem jest publiczne API danych ze stacji hydrologicznych IMGW-PIB, dostępne pod adresem danepubliczne.imgw.pl. Zestaw obejmuje około 913 wodowskazów na rzekach i jeziorach. Wykorzystywane są dwa pola: rodzaj zjawiska lodowego według słownika IMGW oraz temperatura wody.

Pole zjawiska lodowego wypełnia obserwator, zwykle raz na dobę. Są to dane operacyjne i niezweryfikowane, więc mogą się różnić od tego, co w danym momencie widać nad wodą.

Dlaczego liczy się tylko obserwacja z ostatnich 72 godzin? Stacja w danych trzyma ostatni zapis zjawiska lodowego, a ten może pochodzić z poprzedniej zimy. Bez ograniczenia czasu lista pokazywałaby lód także tam, gdzie dawno go nie ma. Dlatego narzędzie uznaje zjawisko za bieżące tylko wtedy, gdy obserwacja ma najwyżej 72 godziny. Poza sezonem zobaczysz komunikat, że żaden wodowskaz nie zgłasza lodu, oraz datę ostatniej obserwacji lodu w danych.

Co dostajesz na stronie:

• kafelki: liczba stacji z lodem teraz, liczba rzek i jezior, najczęstsze zjawisko,
• zestawienie rodzajów zjawisk,
• pole do zawężenia listy do rzeki, stacji lub województwa,
• mapę ze stacjami, na których zgłoszono lód,
• tabelę: rzeka lub jezioro, stacja, województwo, rodzaj zjawiska, temperatura wody (gdy pomiar jest świeży), data obserwacji.

Odczyt z API jest zapamiętywany na 15 minut, a przycisk odświeżenia pozwala pobrać dane ponownie.

Słownik zjawisk lodowych IMGW

Rodzaj zjawiska w tabeli pochodzi wprost ze słownika kodów IMGW. Poniżej pełna lista nazw używanych w narzędziu, bez skrótów i zamienników.

W skrócie: śryż to lód zawieszony w wodzie, kra to lód płynący, lód brzegowy trzyma się brzegu, pokrywa lodowa zakrywa całą powierzchnię, zator blokuje przepływ, a lód zmurszały jest dziurawy i rozkruszony. Kody łączone, takie jak lód brzegowy i kra, oznaczają, że obserwator widzi jednocześnie dwa zjawiska.

Jak rzeka zamarza i puszcza lód krok po kroku

Zjawiska lodowe pojawiają się zwykle w pewnej kolejności, choć układ zależy od warunków na danym odcinku rzeki. W danych IMGW widać poszczególne etapy jako kody zjawisk.

1. Śryż – w wodzie pojawiają się drobne kryształki lodu, które nie tworzą jeszcze zwartej warstwy.
2. Lód brzegowy – lód zaczyna przyrastać przy brzegach i w miejscach osłoniętych od prądu.
3. Kra – oderwane fragmenty lodu płyną z prądem, a przy dłuższym utrzymywaniu się mrozu scala ich coraz więcej.
4. Pokrywa lodowa – zwarta warstwa lodu zakrywa powierzchnię wody na danym odcinku i rzeka przestaje być widoczna.
5. Odwilż: kra – pokrywa pęka i rozpada się na odłamki, które ruszają z prądem; pojawia się też woda na lodzie i lód zmurszały.
6. Zator – płynąca kra lub śryż zatrzymuje się w przewężeniu albo przy przeszkodzie i tamuje przepływ.

Poszczególne etapy mogą występować na różnych odcinkach tej samej rzeki jednocześnie, dlatego lista stacji bywa niejednorodna.

Zatory lodowe i odwilż – dlaczego to ważne

Zator lodowy i zator śryżowy to zjawiska, które potrafią gwałtownie podnieść poziom wody powyżej miejsca zatamowania. Dzieje się tak szczególnie przy odwilży, gdy pokrywa lodowa pęka, a kra rusza z prądem i zatrzymuje się w przewężeniach koryta.

Dlatego przy odwilży warto sprawdzić równocześnie stan wody na interesującym odcinku – sam rodzaj zjawiska lodowego nie mówi, czy przepływ jest już zatamowany. Zator to informacja przede wszystkim dla żeglugi, przepraw promowych i osób mieszkających przy rzece, bo wiąże się z ryzykiem podtopień.

Narzędzie nie prognozuje zlodzenia ani nie ostrzega o zatorach. Pokazuje wyłącznie zgłoszone zjawiska z wodowskazów, a przy planowaniu wyjazdu warto dodatkowo sprawdzić komunikaty IMGW i prognozę pogody.

Bezpieczeństwo i ograniczenia danych

Nie wolno wchodzić na lód na podstawie tych danych. Informacja, że wodowskaz zgłasza pokrywę lodową, nie mówi nic o tym, czy po lodzie można chodzić. O bezpieczeństwie decydują lokalne warunki – grubość i struktura lodu, nurt, wahania poziomu wody, temperatura – oraz służby. Narzędzie nie podaje grubości ani nośności lodu i nie podaje żadnych progów uznawanych za bezpieczne.

Czego narzędzie nie robi:

• nie podaje grubości ani nośności lodu,
• nie prognozuje zlodzenia,
• nie wysyła powiadomień,
• nie prowadzi historii sezonów.

Pamiętaj też o charakterze danych: pole zjawiska lodowego wypełnia obserwator, zwykle raz na dobę, a dane są operacyjne i niezweryfikowane. Między obserwacją a Twoim pobytem nad wodą sytuacja może się zmienić, dlatego traktuj tabelę i mapę jako podpowiedź, a nie jako potwierdzenie aktualnego stanu rzeki.

Najczęstsze pytania

Źródło danych: IMGW-PIB, dane publiczne ze stacji hydrologicznych, słownik kodów zjawisk lodowych IMGW. Dane operacyjne, niezweryfikowane.