Kalkulator HHI

Kalkulator HHI

Kalkulator HHI liczy wskaźnik Herfindahla-Hirschmana, czyli sumę kwadratów udziałów rynkowych firm. Wynik od prawie 0 do 10 000 pokazuje koncentrację rynku; organy ochrony konkurencji (w USA DOJ i FTC, w UE Komisja Europejska) używają go do wstępnej oceny fuzji.

Udziały wpisujesz w procentach albo jako sprzedaż firm (np. w mln zł), rozdzielając je spacją, średnikiem, nową linią lub przecinkiem ze spacją. Kalkulator sortuje firmy malejąco i pokazuje HHI, klasę rynku, równoważną liczbę firm, udział lidera, CR3 i CR5, HHI w skali 0–1 oraz tabelę wkładu każdej firmy. Można wpisać do 500 pozycji, a wynik skopiować jako tekst.

Wzór HHI

HHI = Σ (udział %)²

Wynik mieści się w zakresie 0–10 000. Im wyższy, tym mniej firm i większa dominacja. Równoważna liczba firm to 10 000 / HHI: tyle firm o równych udziałach dałoby tę samą koncentrację.

Progi interpretacji HHI

Kalkulator klasyfikuje rynek według progów z wytycznych DOJ/FTC z 2010 roku:

Wytyczne DOJ/FTC z 2023 roku uznają rynek za wysoko skoncentrowany już powyżej 1800 punktów. Komisja Europejska (2004) zwykle nie widzi problemu, gdy HHI po fuzji jest poniżej 1000.

Symulacja fuzji w kalkulatorze HHI

Po zaznaczeniu „Symuluj fuzję dwóch firm” wybierasz dowolne dwie firmy według pozycji w rankingu (1 to firma z największym udziałem). Kalkulator pokazuje HHI po fuzji, przyrost ΔHHI, udział połączonej firmy i ocenę według progów z trzech wytycznych:

Te progi to filtr wstępny. Regulator bada też definicję rynku, bariery wejścia i siłę nabywców, więc wynik kalkulatora nie przesądza decyzji.

Jak obliczyć HHI: mechanizm

Kalkulator przyjmuje listę udziałów rynkowych i sumuje ich kwadraty. Kwadrat jest tu istotą mechanizmu: sprawia, że duzi gracze ważą nieproporcjonalnie dużo. Podwojenie udziału zwiększa wkład danej firmy czterokrotnie, dlatego struktura z jednym wyraźnym liderem wypada znacznie wyżej niż struktura z kilkoma podobnymi graczami.

Widać to na dwóch układach o tej samej liczbie firm. Pięć podmiotów po 20% daje 5 × 400 = 2000 punktów. Układ 40%, 15%, 15%, 15%, 15% daje 1600 + 4 × 225 = 2500 punktów. Różnica bierze się wyłącznie z nierówności udziałów, a nie z liczby uczestników rynku.

Symulacja fuzji polega na zsumowaniu udziałów dwóch firm i ponownym przeliczeniu sumy kwadratów. Przyrost liczy się skrótem ΔHHI = 2 × udział pierwszej firmy × udział drugiej firmy, co daje dokładnie tę samą różnicę. Kalkulator nie pobiera danych z zewnątrz: działa wyłącznie na liczbach wpisanych przez użytkownika.

Przykład krok po kroku: pięciu graczy i fuzja dwóch największych

1. Zbierz udziały rynkowe pięciu firm: 40%, 25%, 15%, 12% i 8%. Suma wynosi 100%, więc struktura jest kompletna.
2. Podnieś każdy udział do kwadratu: 1600, 625, 225, 144 i 64.
3. Zsumuj kwadraty: 1600 + 625 + 225 + 144 + 64 = 2658. Wynik przekracza próg 2500, czyli rynek jest wysoko skoncentrowany. Równoważna liczba firm: 10 000 / 2658 ≈ 3,76.
4. Zasymuluj połączenie firm nr 1 i 2: 40% + 25% = 65%. Nowa lista udziałów to 65%, 15%, 12% i 8%.
5. Przelicz ponownie sumę kwadratów: 4225 + 225 + 144 + 64 = 4658.
6. Oblicz przyrost: 4658 − 2658 = 2000 punktów. Ten sam wynik daje skrót 2 × 40 × 25 = 2000. Według wszystkich trzech wytycznych taka fuzja wychodzi poza progi bezpieczeństwa: w USA oznacza domniemanie wzrostu siły rynkowej, w UE możliwą pogłębioną analizę.

Tabela referencyjna: struktura rynku a wynik HHI

Gdy suma udziałów nie wynosi 100%

Opcja „Przeskaluj do 100%” jest domyślnie włączona. Kalkulator dzieli wtedy każdą wartość przez sumę, więc możesz wpisać sprzedaż zamiast procentów. Przykład: sprzedaż 120, 80 i 50 mln zł to udziały 48%, 32% i 20%, a HHI = 2304 + 1024 + 400 = 3728.

Jeśli znasz tylko największe firmy, przeskalowanie zawyży wynik. Wpisane 40, 30 i 10 (razem 80%) po przeskalowaniu dają udziały 50%, 37,5% i 12,5% oraz HHI ok. 4063. Po wyłączeniu opcji kalkulator liczy 1600 + 900 + 100 = 2600 i traktuje brakujące 20% jako rynek rozdrobniony, więc 2600 to dolna granica. Podaje też górną: gdyby te 20% należało do jednej firmy, HHI wyniósłby 3000. Bez przeskalowania suma nie może przekroczyć 100% (tolerancja 0,5 punktu na zaokrąglenia).

Jak korzystać z kalkulatora: wskazówki praktyczne

• Ustal jedną definicję rynku. Wszystkie udziały muszą dotyczyć tego samego zakresu produktowego i geograficznego; rynek liczony lokalnie i ogólnokrajowo daje zupełnie inne wyniki, mimo tych samych firm na liście.
• Nie łącz drobnych graczy w jeden wpis „pozostali”. Kalkulator potraktuje go jak jedną firmę i zawyży HHI; lepiej wyłączyć przeskalowanie i zostawić lukę.
• Licz udziały jedną miarą: albo według przychodów, albo według wolumenu sprzedaży. Mieszanie obu miar zaniża wiarygodność wyniku.
• Wpisuj procenty jako 25, a nie 0,25. Przecinek bez spacji oznacza część dziesiętną (12,5), a przecinek ze spacją rozdziela firmy.
• Sprawdź co najmniej dwa scenariusze: wąski i szeroki zakres rynku, a przy fuzji także połączenie z mniejszym podmiotem.

Czego kalkulator nie uwzględnia

• Barier wejścia: wysokie koszty startu, koncesje czy dostęp do technologii mogą utrzymywać dominację jednej firmy nawet przy niskim wyniku.
• Zasięgu geograficznego i produktowego. Narzędzie nie wie, czy wpisane udziały opisują rynek krajowy, regionalny czy jedną kategorię produktów, a od tej decyzji zależy cały wynik.
• Konkurencji ze strony importu i substytutów, bo dostawcy spoza listy mogą realnie ograniczać siłę rynkową wpisanych firm.
• Źródła i aktualności danych. Wynik oparty na szacunkach może odbiegać od rzeczywistej struktury rynku.