Liczydłomatematyka · webp.pl

Informator maturalny 2025 – poziom rozszerzony – zadanie 5

Matura rozszerzona · 2025 · Informator maturalny · równania i nierówności · 3 punkty

Wielomian $W$ jest określony wzorem $W(x)=(x-1)\left(x^2-mx+m-1\right)$ dla każdego $x\in\mathbb{R}$.

Wyznacz wszystkie wartości parametru $m$, dla których wielomian $W$ ma dokładnie jeden pierwiastek rzeczywisty. Zapisz obliczenia.

Odpowiedź (klucz CKE)
$m=2$

Rozwiązanie przygotowane z pomocą AI — sprawdź rachunki

Rozwiązanie wygenerowane przez AI — sprawdź rachunki.

Wielomian $W(x) = (x-1)(x^2 - m x + m - 1)$ ma zawsze pierwiastek $x = 1$ z pierwszego czynnika. Aby miał dokładnie jeden pierwiastek rzeczywisty, trójmian kwadratowy $x^2 - m x + m - 1$ nie może mieć pierwiastków rzeczywistych, albo musi mieć podwójny pierwiastek równy $1$ (wtedy pierwiastek $x=1$ się powtarza, ale nadal jest tylko jeden pierwiastek rzeczywisty).

Obliczamy wyróżnik trójmianu: $\Delta = m^2 - 4 \cdot 1 \cdot (m - 1) = m^2 - 4m + 4 = (m-2)^2$.

Wyróżnik jest zawsze nieujemny: $\Delta = (m-2)^2 \ge 0$. Równy zero dla $m = 2$, w pozostałych przypadkach dodatni.

Dla $m \neq 2$ trójmian ma dwa różne pierwiastki rzeczywiste. Jeśli te pierwiastki są różne od $1$, to wielomian $W$ ma trzy pierwiastki rzeczywiste. Jeśli jeden z nich jest równy $1$, to $W$ ma dwa pierwiastki rzeczywiste (jeden podwójny $1$ i drugi z trójmianu). Sprawdźmy, kiedy $1$ jest pierwiastkiem trójmianu: podstawiamy $x=1$: $1^2 - m\cdot 1 + m - 1 = 1 - m + m - 1 = 0$. Zatem $1$ zawsze jest pierwiastkiem trójmianu niezależnie od $m$.

Dla $m \neq 2$ trójmian ma dwa różne pierwiastki, z których jeden to $x=1$, a drugi to $x = \frac{m \pm \sqrt{(m-2)^2}}{2}$. Drugi pierwiastek: $x_2 = \frac{m + |m-2|}{2}$ lub $x_2 = \frac{m - |m-2|}{2}$. Ponieważ jeden z nich to $1$, to drugi jest różny od $1$ (bo $\Delta \gt 0$). Zatem dla $m \neq 2$ wielomian $W$ ma dokładnie dwa pierwiastki rzeczywiste: $x=1$ (podwójny? nie, bo z trójmianu mamy tylko jeden pierwiastek równy $1$, a z pierwszego czynnika też $1$, więc łącznie pierwiastek $1$ jest podwójny tylko gdy trójmian ma podwójny pierwiastek $1$, czyli gdy $m=2$). Dla $m \neq 2$ trójmian ma dwa różne pierwiastki: $1$ i drugi $r$. Wtedy $W(x) = (x-1)(x-1)(x-r) = (x-1)^2 (x-r)$. Zatem $W$ ma pierwiastek podwójny $1$ i pierwiastek $r$. Jeśli $r \neq 1$, to są dwa różne pierwiastki rzeczywiste. Zatem dla $m \neq 2$ wielomian ma dwa pierwiastki rzeczywiste.

Dla $m = 2$: $\Delta = 0$, trójmian ma podwójny pierwiastek. Obliczamy: $x^2 - 2x + 1 = (x-1)^2$. Wtedy $W(x) = (x-1)(x-1)^2 = (x-1)^3$. Wielomian ma jeden pierwiastek rzeczywisty $x=1$ (potrójny).

Zatem jedyna wartość $m$, dla której $W$ ma dokładnie jeden pierwiastek rzeczywisty, to $m = 2$.

‹ Poprzednie zadanieNastępne zadanie ›

Cały arkusz: Matura rozszerzona 2025 · Informator maturalny · wszystkie arkusze — matura rozszerzona