Rozwiązanie wygenerowane przez AI — sprawdź rachunki.
W trapez prostokątny wpisano okrąg, więc suma długości podstaw jest równa sumie długości ramion: $AB + CD = AD + BC$. Oznaczmy: $AB = a$, $CD = b$, $AD = h$, $BC = 5$. Ponieważ trapez jest prostokątny, $AD$ jest wysokością. Z wpisania okręgu mamy $a + b = h + 5$.
Promień okręgu wpisanego $r = 2$, więc wysokość trapezu $h = 2r = 4$. Stąd $a + b = 4 + 5 = 9$.
Punkt $P$ jest punktem styczności okręgu do podstawy $AB$, więc $SP \perp AB$. Trójkąt $BPS$ jest prostokątny ($\angle BPS = 90^\circ$). Trójkąt $BSC$ nie jest oczywiście prostokątny, ale pokażemy podobieństwo.
Zauważmy, że odcinek $BS$ jest wspólny dla obu trójkątów. W trójkącie $BPS$ kąt przy wierzchołku $B$ oznaczmy $\alpha$. W trójkącie $BSC$ kąt przy wierzchołku $B$ to ten sam $\alpha$. Pozostaje znaleźć drugi kąt.
Ponieważ okrąg jest wpisany w trapez, punkty styczności dzielą boki na odcinki: od wierzchołka $B$ do punktu styczności na ramieniu $BC$ długość wynosi $x$, a do punktu styczności na podstawie $AB$ (czyli do $P$) długość wynosi $y$. Mamy $BP = y$, $BC = x + \text{(część od C)} = 5$, ale dokładniej: z równości odcinków stycznych z wierzchołków $B$ i $C$ mamy $BP = BQ$ (gdzie $Q$ to punkt styczności na $BC$) oraz $CQ = CR$ itd. Niech $BP = BQ = m$, wtedy $BC = BQ + QC = m + QC = 5$, czyli $QC = 5 - m$.
Z drugiej strony, $AP = AR$ (bo $A$ też jest wierzchołkiem). Oznaczmy $AP = n$. Wtedy $AB = AP + PB = n + m = a$, $CD = b$, $AD = h = 4$. Z równości odcinków stycznych: $DR = D?$ – punkt styczności na $CD$ to $R$? Ustalmy: z wierzchołka $D$ odcinki styczne są równe: $DR = DS$ (gdzie $S$ to środek okręgu? nie, tu $S$ to środek). Lepiej: punkty styczności: na $AB$: $P$, na $BC$: $Q$, na $CD$: $R$, na $AD$: $T$. Wtedy $AT = AP = n$, $BP = BQ = m$, $CQ = CR = 5 - m$, $DR = DT = ?$. Długość $AD = AT + TD = n + TD = 4$, więc $TD = 4 - n$. Ale $TD = DR$, więc $DR = 4 - n$. Podstawa $CD = CR + DR = (5 - m) + (4 - n) = 9 - m - n = b$. Ale $a = n + m$, więc $b = 9 - (n + m) = 9 - a$. Wcześniej mieliśmy $a + b = 9$, co się zgadza.
Teraz rozważmy trójkąt $BPS$: jest prostokątny, $PS = r = 2$, $BP = m$. Z twierdzenia Pitagorasa $BS = \sqrt{m^2 + 2^2} = \sqrt{m^2 + 4}$.
W trójkącie $BSC$: $BC = 5$, $BS = \sqrt{m^2 + 4}$, $SC = ?$ Punkt $S$ jest środkiem okręgu, więc odległość od $S$ do $BC$ jest równa promieniowi $2$. Niech $K$ będzie punktem styczności okręgu z $BC$, wtedy $SK \perp BC$ i $SK = 2$. Trójkąt $BKS$ jest prostokątny, przy czym $BK = m$ (bo $BQ = m$ i $Q = K$). Zatem w trójkącie $BSC$ znamy $BS$ i $BC$, ale nie znamy $SC$. Jednak możemy zauważyć, że kąt $\angle BSC$ może być równy kątowi $\angle BPS$? Sprawdźmy kąty w trójkątach.
W trójkącie $BPS$: $\angle BPS = 90^\circ$, $\angle PBS = \alpha$. W trójkącie $BSC$ mamy kąt przy $B$ równy $\alpha$. Jeśli znajdziemy drugi kąt równy, to trójkąty są podobne. Zauważmy, że $\angle BSC = 180^\circ - \alpha - \angle SCB$. Ale $\angle SCB$ jest kątem między $SC$ a $BC$. Rozważmy trójkąt $SKC$: jest prostokątny ($SK \perp BC$), $SK = 2$, $KC = QC = 5 - m$. Zatem $\tan \angle SCK = \frac{SK}{KC} = \frac{2}{5 - m}$.
W trójkącie $BPS$: $\tan \alpha = \frac{PS}{BP} = \frac{2}{m}$.
Nie jest oczywiste, że te kąty są równe. Spróbujmy inaczej: porównajmy stosunki boków. Dla podobieństwa trójkątów $BPS$ i $BSC$ muszą zachodzić proporcje: $\frac{BP}{BS} = \frac{BS}{BC} = \frac{PS}{SC}$ (lub inna kolejność). Sprawdźmy $\frac{BP}{BS} = \frac{BS}{BC}$. Mamy $BP = m$, $BS = \sqrt{m^2+4}$, $BC = 5$. Czy $\frac{m}{\sqrt{m^2+4}} = \frac{\sqrt{m^2+4}}{5}$? Mnożąc na krzyż: $m \cdot 5 = (\sqrt{m^2+4})^2$, czyli $5m = m^2 + 4$, więc $m^2 - 5m + 4 = 0$. Rozwiązujemy: $\Delta = 25 - 16 = 9$, $m_1 = \frac{5-3}{2} = 1$, $m_2 = \frac{5+3}{2} = 4$. Które $m$ jest poprawne? $m = BP$ jest odcinkiem stycznym z $B$ do okręgu, $m \lt 5$. Oba są dodatnie. Zauważmy, że $a = n+m$, $b = 9 - a$, $AD = 4$. Dla $m=4$: wtedy $BP=4$, $BQ=4$, więc $QC=1$. Z drugiej strony $AP = n$, $TD = 4-n$. Długość $CD = CR+DR = 1 + (4-n) = 5 - n$. Ale $a = n+4$, $b = 5-n$, suma $a+b = n+4+5-n = 9$, OK. Nie ma sprzeczności. Jednak trzeba sprawdzić, czy okrąg może być wpisany? Wysokość $AD=4$, promień $2$, więc jest OK. Dla $m=1$ podobnie. Które jest poprawne? Musimy wykorzystać fakt, że trapez jest prostokątny i $BC=5$. Możemy obliczyć $CD$ z twierdzenia Pitagorasa: poprowadźmy wysokość z $C$ na podstawę $AB$ (przedłużenie $AB$), powstanie trójkąt prostokątny. Ale łatwiej: różnica podstaw $a - b = ?$ W trapezie prostokątnym $ABCD$ ($AB$ podstawa dłuższa, $CD$ krótsza) mamy $AD = 4$, $BC = 5$. Rzutując $C$ na $AB$ otrzymujemy punkt $E$ taki, że $AE = b$, $EB = a - b$, $CE = h = 4$. W trójkącie $BCE$: $BE^2 + CE^2 = BC^2$, czyli $(a-b)^2 + 4^2 = 5^2$, $(a-b)^2 = 25 - 16 = 9$, więc $a-b = 3$ (bo $a \gt b$). Mamy układ: $a+b=9$, $a-b=3$, stąd $a=6$, $b=3$. Wtedy $a = n+m = 6$, $b = 9 - a = 3$ (potwierdza). Zatem $n+m=6$. Dla $m=1$ mamy $n=5$, dla $m=4$ mamy $n=2$. Oba są możliwe? Sprawdźmy $CD$: $CD = b = 3$. Z drugiej strony $CD = CR + DR = (5-m) + (4-n)$. Dla $m=1$, $n=5$: $CD = (5-1)+(4-5)=4+(-1)=3$ – zgadza się, ale $DR = 4-5 = -1$? Ujemna długość? $DR = 4-n = 4-5 = -1$, to niemożliwe. Zatem $m=1$ prowadzi do ujemnej długości $DR$, więc odrzucamy. Dla $m=4$, $n=2$: $CD = (5-4)+(4-2)=1+2=3$, wszystko dodatnie. Zatem $m=4$, $n=2$. Czyli $BP = 4$.
Wtedy sprawdzamy równość $\frac{BP}{BS} = \frac{BS}{BC}$: $BP=4$, $BS = \sqrt{4^2+4} = \sqrt{20} = 2\sqrt{5}$, $BC=5$. Lewa strona: $\frac{4}{2\sqrt{5}} = \frac{2}{\sqrt{5}}$. Prawa strona: $\frac{2\sqrt{5}}{5} = \frac{2}{\sqrt{5}}$ (bo $\frac{\sqrt{5}}{5} = \frac{1}{\sqrt{5}}$). Równość zachodzi. Zatem trójkąty $BPS$ i $BSC$ mają wspólny kąt przy $B$ i proporcjonalne boki go obejmujące: $\frac{BP}{BS} = \frac{BS}{BC}$, więc są podobne (cecha bok-kąt-bok). Kąt przy $B$ jest wspólny, boki: w $\triangle BPS$: $BP$ i $BS$, w $\triangle BSC$: $BS$ i $BC$ są proporcjonalne. Stąd $\triangle BPS \sim \triangle BSC$.
Skala podobieństwa $k = \frac{|BC|}{|BS|}$ (bo $BC$ odpowiada $BS$ w większym trójkącie $BSC$). $BC = 5$, $BS = 2\sqrt{5}$, więc $k = \frac{5}{2\sqrt{5}} = \frac{\sqrt{5}}{2}$.