W czworokącie $ABCD$ są dane: $|AB|=9$, $|AD|=10$ oraz $|\angle BAD|=60^\circ$. W ten czworokąt wpisano okrąg oraz na tym czworokącie opisano okrąg (zobacz rysunek).

Oblicz długości boków $BC$ i $CD$ oraz pole czworokąta $ABCD$. Zapisz obliczenia.
Matura rozszerzona · 2026 · Maj · planimetria · 6 punktów
W czworokącie $ABCD$ są dane: $|AB|=9$, $|AD|=10$ oraz $|\angle BAD|=60^\circ$. W ten czworokąt wpisano okrąg oraz na tym czworokącie opisano okrąg (zobacz rysunek).

Oblicz długości boków $BC$ i $CD$ oraz pole czworokąta $ABCD$. Zapisz obliczenia.
Rozwiązanie wygenerowane przez AI — sprawdź rachunki.
Dane: czworokąt $ABCD$ wpisany w okrąg i opisany na okręgu, więc jest to czworokąt cykliczny i styczny (tzw. czworokąt dwuokręgowy). W czworokącie stycznym sumy długości przeciwległych boków są równe: $AB + CD = BC + AD$.
Podstawiamy dane: $9 + CD = BC + 10$, czyli $CD = BC + 1$.
Ponieważ czworokąt jest cykliczny, możemy skorzystać z twierdzenia Ptolemeusza: $AC \cdot BD = AB \cdot CD + BC \cdot AD$. Nie znamy jednak przekątnych, więc wygodniej będzie użyć wzoru na pole czworokąta cyklicznego (wzór Brahmagupty) i warunku styczności.
Zauważmy, że kąt $\angle BAD = 60^\circ$. W czworokącie cyklicznym suma przeciwległych kątów wynosi $180^\circ$, więc $\angle BCD = 180^\circ - 60^\circ = 120^\circ$.
Oznaczmy: $BC = x$, wtedy $CD = x + 1$. Znamy $AB = 9$, $AD = 10$.
Pole czworokąta cyklicznego można obliczyć ze wzoru: $P = \sqrt{(s-a)(s-b)(s-c)(s-d)}$, gdzie $s$ to połowa obwodu: $s = \frac{9 + 10 + x + (x+1)}{2} = \frac{20 + 2x}{2} = 10 + x$.
Podstawiamy: $P = \sqrt{(10+x-9)(10+x-10)(10+x-x)(10+x-(x+1))} = \sqrt{(x+1)(x)(10)(9)}$.
Upraszczamy: $P = \sqrt{10 \cdot 9 \cdot x(x+1)} = \sqrt{90x(x+1)}$.
Z drugiej strony, pole czworokąta stycznego można wyrazić jako $P = r \cdot s$, gdzie $r$ to promień okręgu wpisanego. Nie znamy $r$, ale możemy też obliczyć pole z wykorzystaniem kąta $60^\circ$: $P = P_{ABD} + P_{BCD}$.
Trójkąt $ABD$: boki $AB=9$, $AD=10$, kąt $60^\circ$ między nimi. $P_{ABD} = \frac{1}{2} \cdot 9 \cdot 10 \cdot \sin 60^\circ = 45 \cdot \frac{\sqrt{3}}{2} = \frac{45\sqrt{3}}{2}$.
Trójkąt $BCD$: boki $BC=x$, $CD=x+1$, kąt $120^\circ$ między nimi (bo $\angle BCD = 120^\circ$). $P_{BCD} = \frac{1}{2} \cdot x \cdot (x+1) \cdot \sin 120^\circ = \frac{1}{2} x(x+1) \cdot \frac{\sqrt{3}}{2} = \frac{\sqrt{3}}{4} x(x+1)$.
Zatem całkowite pole: $P = \frac{45\sqrt{3}}{2} + \frac{\sqrt{3}}{4} x(x+1)$.
Przyrównujemy oba wyrażenia na pole: $\sqrt{90x(x+1)} = \frac{45\sqrt{3}}{2} + \frac{\sqrt{3}}{4} x(x+1)$.
Podzielmy obie strony przez $\sqrt{3}$: $\sqrt{30x(x+1)} = \frac{45}{2} + \frac{1}{4} x(x+1)$.
Oznaczmy $t = x(x+1)$. Wtedy $\sqrt{30t} = \frac{45}{2} + \frac{t}{4}$.
Podnosimy obie strony do kwadratu: $30t = \left(\frac{45}{2} + \frac{t}{4}\right)^2 = \frac{2025}{4} + 2 \cdot \frac{45}{2} \cdot \frac{t}{4} + \frac{t^2}{16} = \frac{2025}{4} + \frac{45t}{4} + \frac{t^2}{16}$.
Mnożymy przez 16: $480t = 4 \cdot 2025 + 4 \cdot 45t + t^2 = 8100 + 180t + t^2$.
Przenosimy wszystko na jedną stronę: $0 = t^2 + 180t - 480t + 8100 = t^2 - 300t + 8100$.
Rozwiązujemy równanie kwadratowe: $t^2 - 300t + 8100 = 0$. $\Delta = 90000 - 32400 = 57600$, $\sqrt{\Delta} = 240$.
$t = \frac{300 \pm 240}{2}$. $t_1 = \frac{540}{2} = 270$, $t_2 = \frac{60}{2} = 30$.
Sprawdzamy, które rozwiązanie spełnia wyjściowe równanie $\sqrt{30t} = \frac{45}{2} + \frac{t}{4}$.
Dla $t=270$: lewa strona $\sqrt{30 \cdot 270} = \sqrt{8100} = 90$, prawa strona $\frac{45}{2} + \frac{270}{4} = 22.5 + 67.5 = 90$. Zgadza się.
Dla $t=30$: lewa strona $\sqrt{30 \cdot 30} = \sqrt{900} = 30$, prawa strona $\frac{45}{2} + \frac{30}{4} = 22.5 + 7.5 = 30$. Też zgadza się.
Zatem $x(x+1) = 270$ lub $x(x+1) = 30$.
Rozwiązujemy: $x^2 + x - 270 = 0$ daje $\Delta = 1+1080=1081$, $\sqrt{\Delta} \approx 32.88$, $x \approx 15.94$ lub ujemne (odrzucamy). $x^2 + x - 30 = 0$ daje $\Delta = 1+120=121$, $\sqrt{\Delta}=11$, $x = \frac{-1 \pm 11}{2}$. $x_1 = 5$, $x_2 = -6$ (odrzucamy).
Zatem $BC = x = 5$, wtedy $CD = x+1 = 6$.
Obliczamy pole: $P = \frac{45\sqrt{3}}{2} + \frac{\sqrt{3}}{4} \cdot 5 \cdot 6 = \frac{45\sqrt{3}}{2} + \frac{\sqrt{3}}{4} \cdot 30 = \frac{45\sqrt{3}}{2} + \frac{30\sqrt{3}}{4} = \frac{90\sqrt{3}}{4} + \frac{30\sqrt{3}}{4} = \frac{120\sqrt{3}}{4} = 30\sqrt{3}$.
Odpowiedź: $|BC|=5$, $|CD|=6$, $P=30\sqrt{3}$.
Cały arkusz: Matura rozszerzona 2026 · Maj · wszystkie arkusze — matura rozszerzona