Liczydłomatematyka · webp.pl

Matura rozszerzona – maj 2025 – zadanie 15

Matura rozszerzona · 2025 · Maj · rachunek różniczkowy · 6 punktów

Rozważamy wszystkie stożki, których wysokość jest większa od $5$, a odległość środka podstawy od tworzącej jest równa $5$.

Zadanie 15.a.

Wykaż, że objętość $V$ stożka, jako funkcja wysokości $h$ stożka, wyraża się wzorem

$$V(h)=\frac{\pi}{3}\cdot\frac{25h^3}{h^2-25}.$$

Zadanie 15.b.

Objętość $V$ stożka, jako funkcja wysokości $h$ stożka, wyraża się wzorem

$$V(h)=\frac{\pi}{3}\cdot\frac{25h^3}{h^2-25}$$

dla $h\in(5,+\infty)$. Wyznacz wysokość tego z rozważanych stożków, którego objętość jest najmniejsza. Oblicz tę najmniejszą objętość.

Odpowiedź (klucz CKE)
wykazanoOdpowiedź: $h=5\sqrt{3},\ V_{\min}=\frac{125\sqrt{3}\pi}{2}$

Rozwiązanie przygotowane z pomocą AI — sprawdź rachunki

Rozwiązanie wygenerowane przez AI — sprawdź rachunki.

Zadanie 15.a: Rozważmy stożek o wysokości $h\gt 5$ i promieniu podstawy $r$. Odległość środka podstawy od tworzącej jest równa 5. Zauważmy, że odległość ta jest równa promieniowi okręgu wpisanego w trójkąt będący przekrojem osiowym stożka (trójkąt równoramienny o podstawie $2r$ i wysokości $h$).

W trójkącie równoramiennym o bokach: podstawa $2r$, ramiona $l$ (tworzące) i wysokości $h$, promień okręgu wpisanego wyraża się wzorem $r_w = \frac{2P}{O}$, gdzie $P$ to pole, a $O$ to obwód. Jednak wygodniej skorzystać z faktu, że odległość środka podstawy od tworzącej to odległość punktu od prostej. W układzie współrzędnych z wierzchołkiem w $(0,0)$, środkiem podstawy w $(0,h)$ i punktami podstawy w $(-r,h)$ i $(r,h)$, tworząca przechodzi przez $(0,0)$ i $(r,h)$. Równanie tworzącej: $y = \frac{h}{r}x$.

Odległość punktu $(0,h)$ od prostej $\frac{h}{r}x - y = 0$ wynosi $\frac{|\frac{h}{r}\cdot 0 - h|}{\sqrt{(\frac{h}{r})^2 + 1}} = \frac{h}{\sqrt{\frac{h^2}{r^2}+1}} = 5$.

Podnosimy do kwadratu: $\frac{h^2}{\frac{h^2}{r^2}+1} = 25 \implies \frac{h^2}{\frac{h^2+r^2}{r^2}} = \frac{h^2 r^2}{h^2+r^2} = 25$.

Mnożymy: $h^2 r^2 = 25(h^2+r^2) \implies h^2 r^2 = 25h^2 + 25r^2 \implies r^2(h^2-25) = 25h^2 \implies r^2 = \frac{25h^2}{h^2-25}$.

Obliczamy objętość: $V = \frac{1}{3}\pi r^2 h = \frac{1}{3}\pi \cdot \frac{25h^2}{h^2-25} \cdot h = \frac{\pi}{3}\cdot\frac{25h^3}{h^2-25}$.

Zatem wzór został wykazany.

Zadanie 15.b: Szukamy minimum funkcji $V(h)=\frac{\pi}{3}\cdot\frac{25h^3}{h^2-25}$ dla $h\gt 5$. Wystarczy zbadać funkcję $f(h)=\frac{h^3}{h^2-25}$.

Liczymy pochodną: $f'(h)=\frac{3h^2(h^2-25) - h^3\cdot 2h}{(h^2-25)^2} = \frac{3h^4 -75h^2 - 2h^4}{(h^2-25)^2} = \frac{h^4 -75h^2}{(h^2-25)^2} = \frac{h^2(h^2-75)}{(h^2-25)^2}$.

Pochodna zeruje się gdy $h^2(h^2-75)=0$, czyli $h^2=75$ (bo $h\gt 5$), stąd $h=5\sqrt{3}$.

Dla $h\in(5,5\sqrt{3})$ pochodna jest ujemna (np. $h^2\lt 75$), dla $h\gt 5\sqrt{3}$ pochodna dodatnia, więc w $h=5\sqrt{3}$ funkcja $f$ ma minimum.

Obliczamy $V_{\min} = \frac{\pi}{3}\cdot\frac{25\cdot(5\sqrt{3})^3}{(5\sqrt{3})^2-25} = \frac{\pi}{3}\cdot\frac{25\cdot125\cdot3\sqrt{3}}{75-25} = \frac{\pi}{3}\cdot\frac{25\cdot125\cdot3\sqrt{3}}{50}$.

Upraszczamy: $\frac{25\cdot125\cdot3\sqrt{3}}{50} = \frac{25}{50}\cdot125\cdot3\sqrt{3} = \frac{1}{2}\cdot375\sqrt{3} = \frac{375\sqrt{3}}{2}$.

Zatem $V_{\min} = \frac{\pi}{3}\cdot\frac{375\sqrt{3}}{2} = \frac{125\sqrt{3}\pi}{2}$.

Następne zadanie ›

Cały arkusz: Matura rozszerzona 2025 · Maj · wszystkie arkusze — matura rozszerzona