Liczydłomatematyka · webp.pl

Matura rozszerzona – maj 2025 – zadanie 13

Matura rozszerzona · 2025 · Maj · stereometria · 5 punktów

Podstawą ostrosłupa $ABCDS$ jest kwadrat $ABCD$. Krawędź boczna $SA$ jest wysokością ostrosłupa, natomiast krawędź podstawy ma długość $3\sqrt{34}$. Cosinus kąta $\beta$ między ścianami bocznymi $CDS$ i $BCS$ tego ostrosłupa jest równy $-\frac{9}{25}$. Oblicz pole powierzchni bocznej tego ostrosłupa.

Odpowiedź (klucz CKE)
918

Rozwiązanie przygotowane z pomocą AI — sprawdź rachunki

Rozwiązanie wygenerowane przez AI — sprawdź rachunki.

Oznaczmy: podstawa kwadrat ABCD o boku a = 3√34. Ponieważ SA jest wysokością ostrosłupa, to SA ⟂ płaszczyźnie podstawy, więc kąty między krawędziami bocznymi a podstawą są proste. Ściany boczne to trójkąty prostokątne: np. ściana ABS ma przyprostokątne SA i AB.

Kąt β to kąt między ścianami bocznymi CDS i BCS. Ściany te mają wspólną krawędź SC. Aby znaleźć kąt między ścianami, potrzebujemy kąt między ich wysokościami poprowadzonymi do wspólnej krawędzi SC w tych ścianach.

W ścianie CDS: trójkąt CDS jest prostokątny przy wierzchołku D (bo SD ⟂ AD i AD ⟂ CD, więc SD ⟂ CD). Analogicznie w ścianie BCS: trójkąt BCS jest prostokątny przy wierzchołku B (SB ⟂ AB i AB ⟂ BC, więc SB ⟂ BC). Zatem w obu ścianach prostokątnych wysokością do wspólnej krawędź SC są odpowiednio odcinki z wierzchołków D i B. W trójkącie prostokątnym CDS wysokość z wierzchołka D na przeciwprostokątną SC ma długość: h1 = (CD * SD) / SC. Podobnie w trójkącie BCS wysokość z B na SC: h2 = (BC * SB) / SC.

Ale łatwiej: kąt między ścianami to kąt między prostymi prostopadłymi do krawędzi SC leżącymi w tych ścianach. Można skorzystać z twierdzenia cosinusów w trójkącie BDS, gdzie BD jest przekątną podstawy, a BS i DS to krawędzie boczne. Wtedy cos β = (BS² + DS² - BD²) / (2·BS·DS).

Mamy: AB = BC = CD = DA = a = 3√34. BD = a√2 = 3√34·√2 = 3√68 = 3·2√17 = 6√17. Krawędzie boczne: SA = H (wysokość). Wtedy BS = DS = √(H² + a²) (bo np. BS² = AB² + SA² = a² + H²). Zatem BS = DS = √(a² + H²).

Podstawiamy do wzoru na cos β: cos β = ( (a²+H²) + (a²+H²) - (a√2)² ) / (2·(a²+H²)) = (2a²+2H² - 2a²) / (2(a²+H²)) = (2H²) / (2(a²+H²)) = H²/(a²+H²).

Z treści: cos β = -9/25. Zatem H²/(a²+H²) = -9/25. Mianownik dodatni, więc H² musi być ujemne? Sprzeczność. Błąd: kąt między ścianami to kąt między ich normalnymi, ale wzór z trójkąta BDS daje kąt między krawędziami BS i DS? Nie, to kąt przy wierzchołku S w trójkącie BDS. Ale to nie jest kąt między ścianami. Rzeczywiście, kąt między ścianami to kąt między ich rzutami na płaszczyznę prostopadłą do wspólnej krawędzi. Można użyć wzoru: cos β = (pole(SCB) * pole(SCD) - (SC² * pole(SBD))?) Nie.

Poprawna metoda: Wspólna krawędź SC. W ścianie BCS prowadzimy wysokość z B na SC, w ścianie CDS prowadzimy wysokość z D na SC. Kąt między tymi wysokościami to kąt między ścianami. Oznaczmy: w trójkącie prostokątnym BCS (przy B): BC = a, BS = √(a²+H²), SC = √(SB² + BC²) = √((a²+H²) + a²) = √(2a²+H²). Wysokość z B na SC: h_B = (BC * BS)/SC = (a * √(a²+H²)) / √(2a²+H²). Analogicznie w trójkącie prostokątnym CDS (przy D): CD = a, DS = √(a²+H²), SC taki sam. Wysokość z D na SC: h_D = (CD * DS)/SC = (a * √(a²+H²)) / √(2a²+H²). Zatem h_B = h_D.

Teraz rozważmy trójkąt BDS: BD = a√2, BS = DS = √(a²+H²). Wysokości h_B i h_D są równe. Kąt między nimi to kąt między ścianami. W trójkącie BDS odcinek łączący spody wysokości z B i D na SC? Lepiej: wektorowo. Ale można użyć twierdzenia cosinusów w trójkącie utworzonym przez spody tych wysokości i jakiś punkt. Alternatywnie: pole trójkąta BCS = ½·BC·BS = ½·a·√(a²+H²). Z drugiej strony pole = ½·SC·h_B, więc h_B = (a·√(a²+H²))/√(2a²+H²).

Oznaczmy E i F jako spody wysokości z B i D na SC odpowiednio. Wtedy BEFD? Trudne.

Prostsze podejście: kąt między ścianami można obliczyć z wzoru: cos β = (d² - (h1² + h2²)) / (2·h1·h2), gdzie d to odległość między wierzchołkami B i D, a h1, h2 to wysokości do SC. Ale h1=h2=h. Zatem cos β = (BD² - 2h²)/(2h²). Mamy BD = a√2, h = (a√(a²+H²))/√(2a²+H²). Podstawiamy cos β = -9/25.

Obliczmy: BD² = 2a². h² = a²(a²+H²)/(2a²+H²). Zatem:

cos β = (2a² - 2·a²(a²+H²)/(2a²+H²)) / (2·a²(a²+H²)/(2a²+H²)) = (2a²(2a²+H²) - 2a²(a²+H²)) / (2a²(a²+H²)) * (2a²+H²)/(2a²+H²)? Lepiej:

cos β = [2a² - 2h²] / (2h²) = (2a²/(2h²)) - 1 = (a²/h²) - 1.

Czyli cos β = a²/h² - 1, więc a²/h² = cos β + 1, stąd h² = a²/(cos β+1).

Podstawiamy cos β = -9/25, więc cos β+1 = 16/25, zatem h² = a² / (16/25) = (25/16)a².

Ale h² = a²(a²+H²)/(2a²+H²). Przyrównujemy:

a²(a²+H²)/(2a²+H²) = (25/16)a², dzielimy przez a² (a>0):

(a²+H²)/(2a²+H²) = 25/16.

Mnożymy na krzyż: 16(a²+H²) = 25(2a²+H²) → 16a²+16H² = 50a²+25H² → 16H² - 25H² = 50a² - 16a² → -9H² = 34a² → H² = -34a²/9. Znowu ujemne. Błąd w znaku? cos β = -9/25, więc cos β+1 = 16/25 dodatnie, OK. Ale może wzór cos β = a²/h² - 1 jest błędny? Sprawdźmy wyprowadzenie: cos β = (BD² - 2h²)/(2h²) = (2a² - 2h²)/(2h²) = (a² - h²)/h² = a²/h² - 1. Tak.

Może kąt między wysokościami to nie β, tylko π - β? Wtedy cos(π-β) = -cos β. Jeśli nasz obliczony kąt między wysokościami to φ, to φ = π - β, więc cos φ = -cos β = 9/25. Wtedy a²/h² - 1 = 9/25, czyli a²/h² = 34/25, h² = (25/34)a².

Teraz: (a²+H²)/(2a²+H²) = h²/a² = 25/34. Mnożymy: 34(a²+H²) = 25(2a²+H²) → 34a²+34H² = 50a²+25H² → 34H²-25H² = 50a²-34a² → 9H² = 16a² → H² = (16/9)a².

Teraz a = 3√34, więc a² = 9·34 = 306. Zatem H² = (16/9)·306 = 16·34 = 544, więc H = √544 = √(16·34) = 4√34.

Sprawdźmy: BS = √(a²+H²) = √(306+544) = √850 = √(25·34) = 5√34. Podobnie DS = 5√34. SC = √(2a²+H²) = √(2·306+544) = √(612+544) = √1156 = 34. Wysokość h = (a·BS)/SC = (3√34 · 5√34)/34 = (3·5·34)/34 = 15. BD = a√2 = 3√34·√2 = 3√68 = 3·2√17 = 6√17 ≈ 24.74. cos φ = (a²/h² - 1) = (306/225 - 1) = (306-225)/225 = 81/225 = 9/25, czyli φ ma cos 9/25, więc β = π-φ ma cos β = -9/25, zgadza się.

Teraz pole powierzchni bocznej: ściany boczne to trójkąty prostokątne: ABS, BCS, CDS, DAS. Wszystkie są prostokątne przy wierzchołku podstawy (kąt prosty przy A, B, C, D odpowiednio). Zatem:

P_ABS = ½·AB·AS = ½·a·H = ½·3√34·4√34 = ½·3·4·34 = ½·408 = 204.

P_BCS = ½·BC·BS = ½·a·√(a²+H²) = ½·3√34·5√34 = ½·3·5·34 = ½·510 = 255.

P_CDS = ½·CD·DS = 255 (symetria).

P_DAS = ½·DA·AS = 204 (symetria).

Suma: 204+255+255+204 = 918.

Odpowiedź: pole powierzchni bocznej wynosi 918.

‹ Poprzednie zadanieNastępne zadanie ›

Cały arkusz: Matura rozszerzona 2025 · Maj · wszystkie arkusze — matura rozszerzona