Liczydłomatematyka · webp.pl

Matura rozszerzona – maj 2025 – zadanie 12

Matura rozszerzona · 2025 · Maj · rachunek różniczkowy · 6 punktów

Rozważamy wszystkie stożki, których wysokość jest większa od $5$, a odległość środka podstawy od tworzącej jest równa $5$.

Zadanie 12.1.

Wykaż, że objętość $V$ stożka, jako funkcja wysokości $h$ stożka, wyraża się wzorem $$V(h)=\frac{\pi}{3}\cdot\frac{25h^3}{h^2-25}$$

Zadanie 12.2.

Objętość $V$ stożka, jako funkcja wysokości $h$ stożka, wyraża się wzorem $$V(h)=\frac{\pi}{3}\cdot\frac{25h^3}{h^2-25}$$ dla $h\in(5,+\infty)$.

Wyznacz wysokość tego z rozważanych stożków, którego objętość jest najmniejsza. Oblicz tę najmniejszą objętość. Zapisz obliczenia.

Odpowiedź (klucz CKE)
wzorOdpowiedź: $h=5\sqrt{3}$, $V_{\min}=\frac{125\sqrt{3}\pi}{2}$

Rozwiązanie przygotowane z pomocą AI — sprawdź rachunki

Rozwiązanie wygenerowane przez AI — sprawdź rachunki.

Zadanie 12.1: Niech $h$ oznacza wysokość stożka, $r$ – promień podstawy, $l$ – tworzącą. Odległość środka podstawy od tworzącej to odległość punktu od prostej. W trójkącie prostokątnym o przyprostokątnych $r$ i $h$ oraz przeciwprostokątnej $l$ odległość środka podstawy (czyli wierzchołka kąta prostego przy podstawie) od tworzącej jest równa $5$. Zauważmy, że jest to wysokość opuszczona z wierzchołka kąta prostego na przeciwprostokątną $l$. Pole trójkąta można wyrazić na dwa sposoby: $\frac{1}{2} r h = \frac{1}{2} l \cdot 5$, skąd $r h = 5 l$. Ponadto z twierdzenia Pitagorasa $l^2 = r^2 + h^2$. Podstawiamy $l = \frac{r h}{5}$ do równania $l^2 = r^2 + h^2$: $\left(\frac{r h}{5}\right)^2 = r^2 + h^2$, czyli $\frac{r^2 h^2}{25} = r^2 + h^2$. Mnożymy przez $25$: $r^2 h^2 = 25 r^2 + 25 h^2$. Przenosimy wyrazy: $r^2 h^2 - 25 r^2 = 25 h^2$, czyli $r^2 (h^2 - 25) = 25 h^2$, więc $r^2 = \frac{25 h^2}{h^2 - 25}$. Objętość stożka $V = \frac{1}{3} \pi r^2 h = \frac{1}{3} \pi \cdot \frac{25 h^2}{h^2 - 25} \cdot h = \frac{\pi}{3} \cdot \frac{25 h^3}{h^2 - 25}$.

Zadanie 12.2: Szukamy minimum funkcji $V(h) = \frac{\pi}{3} \cdot \frac{25 h^3}{h^2 - 25}$ dla $h \gt 5$. Wystarczy zbadać funkcję $f(h) = \frac{25 h^3}{h^2 - 25}$. Obliczamy pochodną: $f'(h) = \frac{75 h^2 (h^2 - 25) - 25 h^3 \cdot 2h}{(h^2 - 25)^2} = \frac{75 h^2 (h^2 - 25) - 50 h^4}{(h^2 - 25)^2} = \frac{75 h^4 - 1875 h^2 - 50 h^4}{(h^2 - 25)^2} = \frac{25 h^4 - 1875 h^2}{(h^2 - 25)^2} = \frac{25 h^2 (h^2 - 75)}{(h^2 - 25)^2}$.

Przyrównujemy pochodną do zera: $25 h^2 (h^2 - 75) = 0$. Ponieważ $h \gt 5$, to $h^2 - 75 = 0$, czyli $h = \sqrt{75} = 5\sqrt{3}$ (ujemne odrzucamy). Sprawdzamy znak pochodnej: dla $h \in (5, 5\sqrt{3})$ mamy $h^2 - 75 \lt 0$, więc $f'(h) \lt 0$ (funkcja maleje), a dla $h \gt 5\sqrt{3}$ mamy $f'(h) \gt 0$ (funkcja rośnie). Zatem w $h = 5\sqrt{3}$ funkcja $f$ osiąga minimum, a więc i $V$ osiąga minimum.

Obliczamy minimalną objętość: $V_{\min} = \frac{\pi}{3} \cdot \frac{25 \cdot (5\sqrt{3})^3}{(5\sqrt{3})^2 - 25} = \frac{\pi}{3} \cdot \frac{25 \cdot 125 \cdot 3\sqrt{3}}{75 - 25} = \frac{\pi}{3} \cdot \frac{25 \cdot 375 \sqrt{3}}{50} = \frac{\pi}{3} \cdot \frac{9375 \sqrt{3}}{50} = \frac{\pi}{3} \cdot 187,5 \sqrt{3} = \frac{\pi}{3} \cdot \frac{375}{2} \sqrt{3} = \frac{125\pi \sqrt{3}}{2}$.

Odpowiedź: Wysokość stożka o najmniejszej objętości wynosi $5\sqrt{3}$, a minimalna objętość to $\frac{125\pi \sqrt{3}}{2}$.

‹ Poprzednie zadanieNastępne zadanie ›

Cały arkusz: Matura rozszerzona 2025 · Maj · wszystkie arkusze — matura rozszerzona