Liczydłomatematyka · webp.pl

Matura rozszerzona – maj 2021 – zadanie 8

Matura rozszerzona · 2021 · Maj · planimetria · 3 punkty

Dany jest trójkąt równoboczny $ABC$. Na bokach $AB$ i $AC$ wybrano punkty – odpowiednio – $D$ i $E$ takie, że $|BD|=|AE|=\frac13|AB|$. Odcinki $CD$ i $BE$ przecinają się w punkcie $P$.

Trójkąt równoboczny ABC z punktami D, E i P

Wykaż, że pole trójkąta $DBP$ jest $21$ razy mniejsze od pola trójkąta $ABC$.

Odpowiedź (klucz CKE)
$P_{DBP}=\frac{1}{21}P_{ABC}$

Rozwiązanie przygotowane z pomocą AI — sprawdź rachunki

Rozwiązanie wygenerowane przez AI — sprawdź rachunki.

Oznaczmy bok trójkąta równobocznego ABC jako a. Wtedy |AB| = |BC| = |CA| = a. Z warunku mamy |BD| = |AE| = a/3, więc |AD| = a - a/3 = 2a/3 oraz |EC| = a - a/3 = 2a/3.

Trójkąty ABE i ACD są przystające (cecha bok-kąt-bok: AB = AC = a, kąt A = 60°, AE = AD = 2a/3), więc odcinki BE i CD są równej długości i przecinają się pod tym samym kątem. Punkt P jest ich punktem przecięcia.

Wprowadźmy układ współrzędnych: A = (0,0), B = (a,0), C = (a/2, a√3/2). Wtedy D = (a/3, 0) (bo |BD| = a/3, więc |AD| = 2a/3, D leży na AB), E = (a/6, a√3/6) (bo |AE| = a/3, E leży na AC, współrzędne wyznaczamy z proporcji).

Wyznaczamy równania prostych CD i BE. Prosta CD: C(a/2, a√3/2), D(a/3,0). Współczynnik kierunkowy m_CD = (0 - a√3/2)/(a/3 - a/2) = (-a√3/2) / (-a/6) = 3√3. Równanie: y = 3√3(x - a/3). Prosta BE: B(a,0), E(a/6, a√3/6). m_BE = (a√3/6 - 0)/(a/6 - a) = (a√3/6)/(-5a/6) = -√3/5. Równanie: y = -√3/5(x - a).

Rozwiązujemy układ równań, aby znaleźć współrzędne punktu P. Przyrównujemy: 3√3(x - a/3) = -√3/5(x - a). Dzielimy obie strony przez √3 (≠0): 3(x - a/3) = -1/5(x - a). Mnożymy przez 5: 15(x - a/3) = -(x - a) → 15x - 5a = -x + a → 16x = 6a → x = 3a/8. Podstawiamy do równania prostej CD: y = 3√3(3a/8 - a/3) = 3√3(9a/24 - 8a/24) = 3√3(a/24) = a√3/8. Zatem P = (3a/8, a√3/8).

Pole trójkąta DBP: D = (a/3,0), B = (a,0), P = (3a/8, a√3/8). Podstawa DB = a - a/3 = 2a/3. Wysokość opuszczona z P na DB to współrzędna y punktu P, czyli h = a√3/8. Zatem P_DBP = 1/2 * (2a/3) * (a√3/8) = (a^2√3)/24.

Pole trójkąta ABC: P_ABC = a^2√3/4. Stosunek P_DBP / P_ABC = (a^2√3/24) / (a^2√3/4) = (1/24) * (4/1) = 4/24 = 1/6? To nie jest 1/21. Błąd: pole DBP obliczyliśmy dobrze, ale stosunek ma wyjść 1/21. Sprawdźmy jeszcze raz: P_DBP = 1/2 * |DB| * y_P = 1/2 * (2a/3) * (a√3/8) = (a^2√3)/24. P_ABC = a^2√3/4 = 6a^2√3/24. Stosunek = (a^2√3/24) / (6a^2√3/24) = 1/6. To nie jest 1/21. W treści zadania jest "pole trójkąta DBP jest 21 razy mniejsze od pola trójkąta ABC", czyli P_ABC = 21 * P_DBP, czyli P_DBP = (1/21) P_ABC. Nasz wynik to 1/6. Czyli gdzieś jest błąd.

Zauważmy, że trójkąt DBP nie jest prostokątny, więc wysokość nie jest równa współrzędnej y punktu P, bo podstawa DB leży na osi OX, ale punkt P nie leży bezpośrednio nad odcinkiem DB? Przecież D i B mają y=0, a P ma y>0, więc wysokość jest właśnie różnicą y-ów, czyli y_P. Zatem pole jest poprawne. Może punkt P ma inne współrzędne? Sprawdźmy równanie prostej BE jeszcze raz. B(a,0), E(a/6, a√3/6). Współczynnik: (a√3/6 - 0)/(a/6 - a) = (a√3/6)/(-5a/6) = -√3/5. OK. Prosta CD: C(a/2, a√3/2), D(a/3,0). Różnica x: a/3 - a/2 = -a/6, różnica y: 0 - a√3/2 = -a√3/2, więc m = (-a√3/2)/(-a/6)= (a√3/2)/(a/6)= 3√3. OK. Rozwiązanie układu: 3√3(x - a/3) = -√3/5(x - a) → 3(x - a/3) = -1/5(x - a) → 3x - a = -1/5 x + a/5 → 3x + 1/5 x = a + a/5 → (15/5 + 1/5)x = (5/5 + 1/5)a → 16/5 x = 6/5 a → x = (6/5 a)*(5/16)= 6a/16= 3a/8. y = 3√3(3a/8 - a/3)= 3√3(9a/24 - 8a/24)= 3√3(a/24)= a√3/8. Wszystko się zgadza.

Zatem P_DBP = (a^2√3)/24, P_ABC = a^2√3/4 = 6a^2√3/24. Stosunek to 1/6. W zadaniu jest 1/21. Może chodzi o trójkąt DAP? Albo inny? Sprawdźmy treść: "pole trójkąta DBP jest 21 razy mniejsze od pola trójkąta ABC". Nasz wynik to 6 razy mniejsze. Być może w treści jest błąd, ale w odpowiedzi podano P_DBP = 1/21 P_ABC. Spróbujmy inaczej: może pole trójkąta DBP należy obliczyć przez porównanie pól innych trójkątów? Zastosujmy twierdzenie Menelaosa lub cechę podobieństwa.

Zauważmy, że trójkąty ABE i ACD są przystające, więc kąty przy wierzchołku A są równe. Oznaczmy punkt przecięcia odcinków BE i CD jako P. Trójkąty BDP i BEC są podobne? Sprawdźmy: kąt B jest wspólny, ale nie widać bezpośrednio podobieństwa. Można użyć współrzędnych barycentrycznych lub mas. Wprowadźmy masy: niech w B masa 1, w C masa 1, w A masa? Może łatwiej: oznaczmy |BD| = x, to |AD| = 2x, |AE| = x, |EC| = 2x, gdzie x = a/3. Z twierdzenia Van Aubela dla trójkąta ABC i punktu P na przecięciu cevian CD i BE: (|BP|/|PE|) * (|ED|? nie). Dla trójkąta ABC z cevianami BE i CD przecinającymi się w P: (BD/DA) * (AC/CE) * (EP/PB) = 1 (twierdzenie Cevy). Ale tu nie mamy trzeciej ceviany. To nie jest Ceva. Można użyć współrzędnych barycentrycznych względem trójkąta ABC. Niech A=(1,0,0), B=(0,1,0), C=(0,0,1). Wtedy D leży na AB w stosunku |AD|:|DB| = 2:1, więc D = (2/3, 1/3, 0). E leży na AC w stosunku |AE|:|EC| = 1:2, więc E = (1/3, 0, 2/3). Prosta CD: łączy C=(0,0,1) i D=(2/3,1/3,0). Jej punkty to kombinacje liniowe: tC + uD z t+u=1. Prosta BE: B=(0,1,0) i E=(1/3,0,2/3). Szukamy P leżącego na obu. Rozwiązujemy układ: P = (x,y,z) takie, że x+y+z=1 oraz P leży na CD i BE. Na CD: współrzędne są proporcjonalne do (2/3 u, 1/3 u, t) z t+u=1. Na BE: współrzędne są proporcjonalne do (1/3 v, 1- v, 2/3 v) z v parametrem. Porównujemy: x = 2/3 u = 1/3 v, y = 1/3 u = 1 - v, z = t = 2/3 v oraz t+u=1. Z pierwszego: 2u = v. Z trzeciego: t = 2/3 v. Z drugiego: 1/3 u = 1 - v => u = 3(1-v). Podstawiamy v=2u: u = 3(1-2u) => u = 3 - 6u => 7u = 3 => u = 3/7, v = 6/7, t = 2/3 * 6/7 = 4/7. Sprawdzenie: t+u=4/7+3/7=1. Zatem P = (x,y,z) = (2/3 u, 1/3 u, t) = (2/3 * 3/7, 1/3 * 3/7, 4/7) = (2/7, 1/7, 4/7). Czyli współrzędne barycentryczne P względem ABC to (2/7, 1/7, 4/7). Pole trójkąta DBP: D ma współrzędne (2/3,1/3,0), B (0,1,0), P (2/7,1/7,4/7). Możemy obliczyć pole przez wyznacznik. Ale łatwiej: pole trójkąta DBP jako część pola ABC. Zauważmy, że trójkąt DBP jest zawarty w trójkącie ABC. Możemy obliczyć stosunek pól przez współrzędne barycentryczne. Pole trójkąta ABC = 1 (jednostka). Pole trójkąta DBP = pole trójkąta ABP? Nie. Obliczmy pole trójkąta ABP: współrzędne barycentryczne P to (2/7,1/7,4/7), więc pole ABP = (współrzędna z P) * pole ABC = 4/7 * 1 = 4/7. Ale to nie jest pole DBP. Pole trójkąta DBP można obliczyć znając współrzędne barycentryczne punktów D, B, P względem ABC. D = (2/3,1/3,0), B = (0,1,0), P = (2/7,1/7,4/7). Możemy przejść do współrzędnych kartezjańskich i obliczyć pole, ale już mamy: wcześniej z współrzędnych kartezjańskich wyszło 1/6 pola ABC. Sprawdźmy teraz: jeśli P ma współrzędne barycentryczne (2/7,1/7,4/7), to w kartezjańskich: x = (2/7)*0 + (1/7)*a + (4/7)*(a/2) = a/7 + 2a/7 = 3a/7? Przecież wcześniej mieliśmy x=3a/8. Sprzeczność. Więc gdzieś jest błąd w barycentrycznych. Sprawdźmy: D na AB: |AD|:|DB| = 2:1, więc D = (1*B + 2*A)/(3)? Współrzędne barycentryczne: jeśli punkt dzieli odcinek AB w stosunku AD:DB = m:n, to jego współrzędne to (n, m, 0) po unormowaniu? Standardowo: dla punktu na AB o podziale A—D—B z |AD|:|DB| = λ:μ, to D = (μ, λ, 0) po unormowaniu (μ+λ=1). U nas: |AD| = 2x, |DB| = x, więc λ = 2, μ = 1, więc współrzędne D = (1,2,0) po unormowaniu? Normowanie: suma = 3, więc D = (1/3, 2/3, 0). Ale wcześniej przyjąłem D = (2/3,1/3,0). Które jest poprawne? Z definicji: jeśli A=(1,0,0), B=(0,1,0), to punkt D na AB o współrzędnych barycentrycznych (α,β,0) odpowiada wektorowi OD = (α OA + β OB)/(α+β). Odległość: |AD|/|DB| = β/α. Chcemy, żeby |AD| = 2|DB|, czyli |AD|/|DB| = 2, więc β/α = 2, czyli β=2α. Przyjmując α=1, β=2, to D=(1,2,0) po unormowaniu daje (1/3,2/3,0). Zatem poprawne współrzędne D to (1/3,2/3,0). Wcześniej pomyliłem: myślałem, że D jest bliżej B, ale |BD| = a/3, więc |AD| = 2a/3, więc D jest bliżej A? Nie: B=(a,0), A=(0,0), więc jeśli |BD| = a/3, to D ma współrzędną x = a - a/3 = 2a/3, czyli D=(2a/3,0). Więc odległość od A to 2a/3, od B to a/3. Zatem |AD| = 2a/3, |DB| = a/3, więc stosunek |AD|:|DB| = 2:1. Czyli D dzieli AB w stosunku 2:1 licząc od A? Punkt D jest bliżej B. Współrzędne barycentryczne: jeśli A=(1,0,0), B=(0,1,0), to punkt o współrzędnych (α,β,0) ma wektor wodzący (α A + β B)/(α+β). Odległość od A jest proporcjonalna do β? Sprawdźmy: dla A=(1,0,0) i B=(0,1,0), punkt o współrzędnych (α,β,0) to punkt (α,β) w przestrzeni afiniczej? Raczej we współrzędnych kartezjańskich: jeśli A=(0,0), B=(1,0) w uproszczeniu, to (α,β) daje punkt (β/(α+β), 0)? To nie jest intuicyjne. Lepiej: standardowo, współrzędne barycentryczne punktu P względem trójkąta ABC to (w1, w2, w3) takie, że P = (w1*A + w2*B + w3*C) / (w1+w2+w3). Jeśli A=(1,0,0), B=(0,1,0), C=(0,0,1) w przestrzeni wektorowej, to P = (w1, w2, w3) / (suma). Dla punktu na AB, w3=0. Niech D ma współrzędne (d1,d2,0). W kartezjańskich, jeśli A=(0,0), B=(a,0), to D = (d2/(d1+d2) * a, 0). Chcemy, żeby |AD| = 2a/3, czyli odległość od A = d2/(d1+d2)*a = 2a/3, więc d2/(d1+d2)=2/3, czyli 3d2=2d1+2d2 -> d2=2d1. Zatem d1 : d2 = 1 : 2. Możemy przyjąć d1=1, d2=2, suma=3, więc D=(1/3,2/3,0). Zgadza się: w kartezjańskich: x = (2/3)*a = 2a/3, czyli |AD|=2a/3. Wcześniej w kartezjańskich miałem D=(a/3,0) – to był błąd! Rzeczywiście: jeśli A=(0,0), B=(a,0) i |BD| = a/3, to odległość D od B to a/3, więc x_D = a - a/3 = 2a/3, a nie a/3. Mój błąd: pomyliłem kolejność. Zatem D=(2a/3,0). Poprawmy wszystkie obliczenia.

Teraz poprawne współrzędne: A=(0,0), B=(a,0), C=(a/2, a√3/2). D: |BD| = a/3, więc x_D = a - a/3 = 2a/3, y_D=0, czyli D=(2a/3,0). E: |AE| = a/3, E leży na AC. Wektor AC = (a/2, a√3/2), więc E = (a/3)*(AC)/a = (a/3)*(1/2, √3/2) = (a/6, a√3/6). Czyli E=(a/6, a√3/6). Teraz prosta CD: C(a/2, a√3/2), D(2a/3,0). Współczynnik kierunkowy m_CD = (0 - a√3/2)/(2a/3 - a/2) = (-a√3/2)/(4a/6 - 3a/6)= (-a√3/2)/(a/6)= -3√3. Równanie: y - 0 = -3√3(x - 2a/3). Prosta BE: B(a,0), E(a/6, a√3/6). m_BE = (a√3/6 - 0)/(a/6 - a) = (a√3/6)/(-5a/6)= -√3/5. Równanie: y - 0 = -√3/5(x - a). Rozwiązujemy układ: -3√3(x - 2a/3) = -√3/5(x - a). Dzielimy obie strony przez -√3: 3(x - 2a/3) = (1/5)(x - a). Mnożymy przez 5: 15(x - 2a/3) = x - a → 15x - 10a = x - a → 14x = 9a → x = 9a/14. Podstawiamy do równania BE: y = -√3/5(9a/14 - a) = -√3/5(9a/14 - 14a/14)= -√3/5*(-5a/14)= (√3 a)/14. Zatem P = (9a/14, a√3/14).

Teraz pole trójkąta DBP: D=(2a/3,0), B=(a,0), P=(9a/14, a√3/14). Podstawa DB = a - 2a/3 = a/3. Wysokość opuszczona z P na DB (oś OX) to współrzędna y punktu P, czyli h = a√3/14. Zatem P_DBP = 1/2 * (a/3) * (a√3/14) = a^2√3/84.

Pole trójkąta ABC: P_ABC = a^2√3/4 = 21a^2√3/84. Stosunek P_DBP / P_ABC = (a^2√3/84) / (21a^2√3/84) = 1/21. Czyli P_DBP = (1/21) P_ABC, co należało wykazać.

‹ Poprzednie zadanieNastępne zadanie ›

Cały arkusz: Matura rozszerzona 2021 · Maj · wszystkie arkusze — matura rozszerzona