Dany jest trójkąt prostokątny $ABC$. Promień okręgu wpisanego w ten trójkąt jest pięć razy krótszy od przeciwprostokątnej tego trójkąta. Oblicz sinus tego z kątów ostrych trójkąta $ABC$, który ma większą miarę.
Matura rozszerzona – maj 2021 – zadanie 13
Matura rozszerzona · 2021 · Maj · planimetria · 4 punkty
Odpowiedź (klucz CKE)
Rozwiązanie przygotowane z pomocą AI — sprawdź rachunki
Rozwiązanie wygenerowane przez AI — sprawdź rachunki.
Oznaczmy trójkąt prostokątny ABC, gdzie kąt przy wierzchołku C jest prosty, przeciwprostokątna AB = c, przyprostokątne AC = b, BC = a. Niech r oznacza promień okręgu wpisanego. Z warunku zadania: c = 5r, czyli r = c/5.
W trójkącie prostokątnym promień okręgu wpisanego wyraża się wzorem: r = (a + b - c)/2. Podstawiamy r = c/5: (a + b - c)/2 = c/5. Mnożymy obie strony przez 10: 5(a + b - c) = 2c, czyli 5a + 5b - 5c = 2c, więc 5a + 5b = 7c, czyli a + b = (7/5)c.
Z twierdzenia Pitagorasa: a² + b² = c². Mamy układ równań: a + b = (7/5)c oraz a² + b² = c². Podnosimy pierwsze równanie do kwadratu: (a + b)² = (49/25)c², czyli a² + 2ab + b² = (49/25)c². Odejmujemy od tego równanie a² + b² = c²: 2ab = (49/25)c² - c² = (49/25 - 25/25)c² = (24/25)c², więc ab = (12/25)c².
Szukamy sinusa większego kąta ostrego. W trójkącie prostokątnym większy kąt leży naprzeciw dłuższej przyprostokątnej. Załóżmy, że a ≥ b (wtedy kąt naprzeciw a jest większy). Sinus tego kąta: sin α = a/c. Potrzebujemy a/c.
Mamy sumę a + b = (7/5)c i iloczyn ab = (12/25)c². Traktujemy a i b jako pierwiastki równania kwadratowego: t² - (a+b)t + ab = 0, czyli t² - (7/5)c t + (12/25)c² = 0. Pomnóżmy przez 25: 25t² - 35c t + 12c² = 0. Rozwiązujemy względem t/c: podstawiamy x = t/c, wtedy równanie: 25x² - 35x + 12 = 0. Δ = 35² - 4·25·12 = 1225 - 1200 = 25, √Δ = 5. Zatem x₁ = (35 - 5)/(2·25) = 30/50 = 3/5, x₂ = (35 + 5)/(50) = 40/50 = 4/5. Stąd a/c = 4/5, b/c = 3/5 (lub odwrotnie). Większy sinus to 4/5.
Odpowiedź: sinus większego kąta ostrego wynosi 4/5.
Cały arkusz: Matura rozszerzona 2021 · Maj · wszystkie arkusze — matura rozszerzona