Oblicz, ile jest wszystkich siedmiocyfrowych liczb naturalnych, w których zapisie dziesiętnym występują dokładnie trzy cyfry $1$ i dokładnie dwie cyfry $2$.
Matura rozszerzona – maj 2020 – zadanie 11
Matura rozszerzona · 2020 · Maj · kombinatoryka · 4 punkty
Odpowiedź (klucz CKE)
Rozwiązanie przygotowane z pomocą AI — sprawdź rachunki
Rozwiązanie wygenerowane przez AI — sprawdź rachunki.
Mamy utworzyć siedmiocyfrową liczbę naturalną, więc pierwsza cyfra nie może być zerem. W zapisie występują dokładnie trzy jedynki i dokładnie dwie dwójki, co daje już 5 cyfr. Pozostałe 2 cyfry muszą być różne od 1 i 2, więc mogą być wybrane spośród {0,3,4,5,6,7,8,9} – jest 8 możliwości.
Rozważamy dwa przypadki w zależności od tego, czy pierwsza cyfra jest 1, 2, czy inną cyfrą.
Przypadek I: Pierwsza cyfra to 1. Wtedy pozostałe 6 miejsc musimy wypełnić dwoma jedynkami (bo już jedną użyliśmy na początku), dwoma dwójkami i dwoma innymi cyframi (różnymi od 1 i 2). Na pozostałych 6 miejscach musimy umieścić 2 jedynki, 2 dwójki i 2 inne cyfry. Liczba sposobów wyboru tych dwóch innych cyfr z 8 możliwości to $\binom{8}{2}$ (wybieramy 2 różne cyfry) i dla każdego wyboru musimy rozmieścić wszystkie cyfry na 6 miejscach. Liczba permutacji multizbioru: $\frac{6!}{2!2!2!}$. Zatem dla przypadku I: $\binom{8}{2} \cdot \frac{6!}{2!2!2!}$.
Przypadek II: Pierwsza cyfra to 2. Analogicznie, mamy już jedną dwójkę, więc na pozostałych 6 miejscach musimy umieścić trzy jedynki, jedną dwójkę i dwie inne cyfry. Liczba wyboru dwóch innych cyfr: $\binom{8}{2}$. Permutacje: $\frac{6!}{3!1!2!}$. Zatem: $\binom{8}{2} \cdot \frac{6!}{3!1!2!}$.
Przypadek III: Pierwsza cyfra jest różna od 1 i 2. Wybieramy ją na 8 sposobów (0 nie może być pierwszą cyfrą, ale tutaj wybieramy z cyfr {3,4,5,6,7,8,9}? Uwaga: zbiór cyfr różnych od 1 i 2 to {0,3,4,5,6,7,8,9} – 8 cyfr, ale na pierwszą cyfrę nie może być 0, więc mamy 7 możliwości wyboru pierwszej cyfry. Następnie na pozostałych 6 miejscach musimy umieścić trzy jedynki, dwie dwójki i jedną inną cyfrę (różną od 1,2 i od już wybranej pierwszej cyfry). Wybór tej jednej innej cyfry: mamy początkowo 8 cyfr różnych od 1 i 2, ale jedną już użyliśmy na pierwszym miejscu, więc zostaje 7 możliwości. Permutacje na 6 miejscach: $\frac{6!}{3!2!1!}$. Zatem dla przypadku III: $7 \cdot 7 \cdot \frac{6!}{3!2!1!}$.
Obliczenia:
$\binom{8}{2} = 28$, $\frac{6!}{2!2!2!} = \frac{720}{8} = 90$, więc przypadek I: $28 \cdot 90 = 2520$.
$\frac{6!}{3!1!2!} = \frac{720}{12} = 60$, przypadek II: $28 \cdot 60 = 1680$.
$\frac{6!}{3!2!1!} = \frac{720}{12} = 60$, przypadek III: $7 \cdot 7 \cdot 60 = 49 \cdot 60 = 2940$.
Suma: $2520 + 1680 + 2940 = 7140$? To nie zgadza się z odpowiedzią 12960. Błąd: w przypadku III wybór jednej innej cyfry – mamy 8 cyfr różnych od 1 i 2, ale na pierwszym miejscu wybraliśmy jedną z 7 (bez zera), więc do wyboru na tę jedną inną cyfrę zostaje 7? Nie, bo ta inna cyfra może być taka sama jak pierwsza? W zadaniu nie ma zakazu powtarzania cyfr innych niż 1 i 2. W przypadku III pierwsza cyfra jest różna od 1 i 2, a pozostałe 6 miejsc ma zawierać trzy jedynki, dwie dwójki i jedną inną cyfrę. Ta jedna inna cyfra może być dowolną cyfrą ze zbioru {0,3,4,5,6,7,8,9} – 8 możliwości, ale może być równa pierwszej cyfrze? Tak, bo nie ma ograniczenia. Zatem wybór tej jednej innej cyfry: 8 możliwości. Wtedy permutacje: $\frac{6!}{3!2!1!} = 60$. Ilość wyborów pierwszej cyfry: 7 (bez 0). Zatem przypadek III: $7 \cdot 8 \cdot 60 = 56 \cdot 60 = 3360$. Wcześniej błędnie ograniczyłem do 7.
Teraz suma: $2520 + 1680 + 3360 = 7560$, nadal nie 12960. Zastanówmy się jeszcze: w przypadku I i II wybór dwóch innych cyfr – czy muszą być różne? W zadaniu nie ma ograniczenia, że pozostałe cyfry są różne, więc mogą być takie same. W przypadku I: na pozostałych 6 miejscach mamy 2 jedynki, 2 dwójki i 2 inne cyfry. Te dwie inne cyfry mogą być wybrane z 8 możliwości, ale mogą być takie same? Jeśli tak, to nie jest to kombinacja $\binom{8}{2}$, tylko wariacje z powtórzeniami: $8^2$? Ale wtedy permutacje muszą uwzględniać, że jeśli te dwie cyfry są takie same, to w mianowniku będzie $2!$ dla nich, a jeśli różne, to też $2!$? To skomplikowane. Lepsze podejście: wszystkie cyfry na 7 miejscach, gdzie na pierwszych miejscach są ograniczenia. Można to zrobić przez wybór pozycji dla jedynek i dwójek, a potem wypełnienie reszty.
Alternatywne podejście: Wybieramy pozycje dla trzech jedynek: $\binom{7}{3}$ sposobów. Z pozostałych 4 pozycji wybieramy 2 na dwójki: $\binom{4}{2}$. Pozostałe 2 pozycje wypełniamy cyframi ze zbioru {0,3,4,5,6,7,8,9} – 8 możliwości na każdą, ale uwaga: pierwsza cyfra nie może być zerem. Jeśli któraś z tych dwóch pozycji jest na pierwszym miejscu, to nie może tam być zera. Dlatego trzeba rozważyć przypadki względem pierwszej cyfry.
Lepiej: policzmy wszystkie ustawienia bez ograniczenia na pierwszą cyfrę, a potem odejmijmy te, które zaczynają się od zera.
Wszystkie ustawienia: wybór pozycji dla 3 jedynek: $\binom{7}{3} = 35$, wybór pozycji dla 2 dwójek z pozostałych 4: $\binom{4}{2} = 6$. Pozostałe 2 pozycje wypełniamy dowolnie cyframi ze zbioru 8-elementowego (wszystkie cyfry oprócz 1 i 2): $8^2 = 64$. Razem: $35 \cdot 6 \cdot 64 = 210 \cdot 64 = 13440$.
Teraz odejmijmy liczby zaczynające się od 0. Jeśli pierwsza cyfra to 0, to na pozostałych 6 miejscach musimy umieścić 3 jedynki, 2 dwójki i 1 inną cyfrę (różną od 1,2,0? Ale 0 już jest na pierwszym miejscu, więc ta inna cyfra może być dowolną z {3,4,5,6,7,8,9} – 7 możliwości, ale może też być 0? Nie, bo już użyliśmy 0 na pierwszym miejscu, a pozostałe cyfry mają być różne od 1 i 2, ale mogą być zerem? Jeśli na pierwszym miejscu jest 0, to liczba nie jest siedmiocyfrowa, więc takie przypadki i tak są niepoprawne. W naszym liczeniu wszystkich ustawień z $8^2$ na pozostałe cyfry dopuszczamy zero na pierwszej pozycji? Nie, bo pierwsza pozycja jest jedną z tych dwóch pozycji, które wypełniamy cyframi z 8-elementowego zbioru, a ten zbiór zawiera 0. Czyli wśród tych 13440 są liczby zaczynające się od 0, które nie są siedmiocyfrowe. Musimy je odjąć.
Ile jest takich liczb zaczynających się od 0? Pierwsza cyfra ustalona na 0. Na pozostałych 6 miejscach musimy umieścić 3 jedynki, 2 dwójki i jeszcze jedną cyfrę (bo już mamy 0 na pierwszym miejscu, a na pozostałych 6 miejscach mamy 3+2=5 określonych cyfr, więc brakuje jedna cyfra). Ta jedna cyfra może być dowolna ze zbioru {0,3,4,5,6,7,8,9} – 8 możliwości (może być zero, bo zero może wystąpić na innych miejscach). Wybieramy pozycje dla 3 jedynek na 6 miejsc: $\binom{6}{3}$, dla 2 dwójek na pozostałych 3: $\binom{3}{2}$, a na ostatnie miejsce wstawiamy wybraną cyfrę (8 możliwości). Zatem: $\binom{6}{3} \cdot \binom{3}{2} \cdot 8 = 20 \cdot 3 \cdot 8 = 480$. Ale uwaga: w tym liczeniu zakładamy, że ta jedna cyfra zajmuje jedno konkretne miejsce? Nie, bo wybieramy pozycje dla jedynek i dwójek, a pozostałe miejsce automatycznie jest dla tej jednej cyfry. Jest dokładnie jedno miejsce pozostające po wybraniu pozycji dla jedynek i dwójek. Zatem: $\binom{6}{3}$ wyborów dla jedynek, potem $\binom{3}{2}$ dla dwójek z pozostałych 3, a ostatnie miejsce na cyfrę dodatkową. To daje $20 \cdot 3 = 60$ wyborów pozycji, a potem na to jedno miejsce 8 możliwości, razem 480.
Zatem poprawna liczba: 13440 – 480 = 12960.
Odpowiedź: 12960.
Cały arkusz: Matura rozszerzona 2020 · Maj · wszystkie arkusze — matura rozszerzona