Liczydłomatematyka · webp.pl

Matura rozszerzona – maj 2018 – zadanie 10

Matura rozszerzona · 2018 · Maj · geometria analityczna · 6 punktów

Punkt $A=(7,-1)$ jest wierzchołkiem trójkąta równoramiennego $ABC$, w którym $|AC|=|BC|$. Obie współrzędne wierzchołka $C$ są liczbami ujemnymi. Okrąg wpisany w trójkąt $ABC$ ma równanie $x^2+y^2=10$. Oblicz współrzędne wierzchołków $B$ i $C$ tego trójkąta.

Odpowiedź (klucz CKE)
$B=(-\frac{17}{5},\frac{31}{5})$, $C=(-3,-\frac{13}{3})$

Rozwiązanie przygotowane z pomocą AI — sprawdź rachunki

Rozwiązanie wygenerowane przez AI — sprawdź rachunki.

Trójkąt jest równoramienny z ramionami AC i BC, więc punkt C leży na symetralnej odcinka AB. Okrąg wpisany ma środek O=(0,0) i promień r=√10. Ponieważ okrąg jest wpisany, odległość środka od każdego boku trójkąta jest równa r.

Niech prosta AB ma równanie y=ax+b. Przechodzi przez A=(7,-1), więc -1=7a+b, czyli b=-1-7a. Odległość O od AB wynosi |b|/√(a²+1)=√10. Podstawiając b: |-1-7a|/√(a²+1)=√10. Podnosimy do kwadratu: (1+14a+49a²)/(a²+1)=10, czyli 1+14a+49a²=10a²+10, co daje 39a²+14a-9=0. Δ=196+1404=1600, √Δ=40, więc a=(-14±40)/78. Stąd a₁=26/78=1/3, a₂=-54/78=-9/13.

Dla a=1/3: b=-1-7/3=-10/3, prosta AB: y=(1/3)x-10/3. Dla a=-9/13: b=-1+63/13=50/13, prosta AB: y=(-9/13)x+50/13. Ponieważ C ma obie współrzędne ujemne, sprawdzamy położenie względem okręgu i symetralnej.

Symetralna odcinka AB jest prostopadła do AB i przechodzi przez środek S odcinka AB. Dla a=1/3, symetralna ma współczynnik -3. Środek S ma współrzędne S=((7+x_B)/2, (-1+y_B)/2). Punkt C leży na symetralnej i na okręgu x²+y²=10 (bo okrąg wpisany jest styczny do boków, ale C niekoniecznie leży na okręgu). W rzeczywistości C jest wierzchołkiem, więc nie leży na okręgu wpisanym. Musimy wykorzystać warunek |AC|=|BC| i fakt, że okrąg jest wpisany.

Skorzystamy z własności okręgu wpisanego: odległości punktów styczności od wierzchołków są równe. Oznaczmy punkty styczności okręgu z bokami AB, BC, CA odpowiednio jako D, E, F. Wtedy |AD|=|AF|, |BD|=|BE|, |CE|=|CF|. Niech |AD|=p, |BD|=q, |CE|=|CF|=t. Wtedy boki: AB=p+q, BC=q+t, CA=p+t. Z równoramienności AC=BC mamy p+t=q+t, czyli p=q. Zatem AB=2p, BC=CA=p+t.

Odległość O od AB wynosi √10. Pole trójkąta P=r·(AB+BC+CA)/2=√10·(2p+(p+t)+(p+t))/2=√10·(4p+2t)/2=√10·(2p+t). Z drugiej strony pole można obliczyć ze wzoru na pole trójkąta o wierzchołkach A, B, C. Współrzędne A=(7,-1), B=(x_B,y_B), C=(x_C,y_C) z x_C<0, y_C<0.

Wiemy, że okrąg jest styczny do AB, więc odległość O od AB =√10. Stąd możemy wyznaczyć równanie AB, a następnie wykorzystać fakt, że B jest symetryczny do A względem symetralnej przechodzącej przez C? Raczej: ponieważ AC=BC, to C leży na symetralnej AB. Niech prosta AB: y=ax+b. Wiemy, że A należy do niej i odległość O od niej to √10. Mamy dwa możliwe a (jak wyliczyliśmy). Dla każdego przypadku znajdziemy B i C.

Rozważmy przypadek a=1/3, b=-10/3. Prosta AB: y=(1/3)x-10/3. Punkt B leży na tej prostej, B=(x_B, (1/3)x_B-10/3). Symetralna AB: przechodzi przez środek S=((7+x_B)/2, (-1+(1/3)x_B-10/3)/2) i ma współczynnik -3. Równanie symetralnej: y=-3x+c. Podstawiamy S: (-1+(1/3)x_B-10/3)/2 = -3·(7+x_B)/2 + c. Upraszczamy: (-1+(1/3)x_B-10/3)= -3(7+x_B)+2c. Lewa strona: (-3/3 + (1/3)x_B -10/3)= ((1/3)x_B -13/3). Prawa: -21-3x_B+2c. Czyli (1/3)x_B -13/3 = -21-3x_B+2c → (1/3)x_B+3x_B = -21+13/3+2c → (10/3)x_B = (-63/3+13/3)+2c = -50/3+2c → (10/3)x_B+50/3=2c → c=(5x_B+25)/3.

Punkt C leży na symetralnej i ma ujemne współrzędne. Ponadto okrąg jest wpisany, więc odległość O od prostej AC i BC też wynosi √10. To może być skomplikowane. Można skorzystać z faktu, że okrąg jest wpisany, więc punkt C leży na dwusiecznej kąta ACB? W trójkącie równoramiennym dwusieczna kąta przy wierzchołku C jest symetralną podstawy AB, więc C leży na symetralnej AB. To już mamy.

Wykorzystamy odległość O od prostych AC i BC. Prosta AC przechodzi przez A=(7,-1) i C=(x_C,y_C). Odległość O od AC wynosi √10. Podobnie dla BC. To da nam równania.

Niech C=(x_C,y_C) leży na symetralnej AB (dla danego B). Dla uproszczenia możemy przyjąć, że symetralna ma równanie y=-3x (bo przechodzi przez O? Nie musi). Wcześniej wyznaczyliśmy, że symetralna ma współczynnik -3, ale nie wiemy czy przechodzi przez O. Raczej nie.

Zauważmy, że skoro okrąg jest wpisany i ma środek O=(0,0), to O jest punktem przecięcia dwusiecznych kątów trójkąta. W trójkącie równoramiennym dwusieczna kąta przy wierzchołku C jest symetralną podstawy AB. Zatem symetralna AB przechodzi przez O! Czyli O leży na symetralnej AB. To kluczowe.

Zatem symetralna AB przechodzi przez O=(0,0) i jest prostopadła do AB. Dla AB o współczynniku a, symetralna ma współczynnik -1/a i przechodzi przez O, więc jej równanie to y=(-1/a)x.

Mamy dwa możliwe a: 1/3 i -9/13. Dla a=1/3, symetralna: y=-3x. Dla a=-9/13, symetralna: y=(13/9)x.

Punkt C leży na symetralnej i ma obie współrzędne ujemne. Dla y=-3x, jeśli x<0, to y>0 – to nie spełnia warunku y<0. Dla y=(13/9)x, jeśli x<0, to y<0 – to możliwe. Zatem odrzucamy a=1/3, bo wtedy C miałby y>0. Zostaje a=-9/13.

Zatem prosta AB: y=(-9/13)x+50/13. Symetralna AB: y=(13/9)x (bo przechodzi przez O). Punkt C leży na symetralnej, więc C=(x_C, (13/9)x_C) z x_C<0, y_C<0 – to się zgadza.

Teraz znajdziemy B. B leży na prostej AB i jest symetryczny do A względem symetralnej y=(13/9)x. Odbijmy A względem tej prostej. Środek odcinka AB leży na symetralnej, czyli na prostej y=(13/9)x. Niech B=(x_B,y_B). Środek S=((7+x_B)/2, (-1+y_B)/2) musi spełniać (-1+y_B)/2 = (13/9)·(7+x_B)/2 → -1+y_B = (13/9)(7+x_B) → 9(-1+y_B)=13(7+x_B) → -9+9y_B=91+13x_B → 9y_B-13x_B=100.

Ponadto B leży na AB: y_B=(-9/13)x_B+50/13. Podstawiamy: 9((-9/13)x_B+50/13)-13x_B=100 → (-81/13)x_B+450/13 -13x_B=100. -13x_B = (-169/13)x_B. Suma: (-81/13 -169/13)x_B = (-250/13)x_B. Mamy (-250/13)x_B +450/13 =100 → (-250/13)x_B = 100 -450/13 = (1300/13 -450/13)=850/13 → -250x_B=850 → x_B=-850/250=-17/5. Wtedy y_B=(-9/13)·(-17/5)+50/13 = (153/65)+250/65=403/65=31/5 (bo 403/65=6.2, 31/5=6.2). Zatem B=(-17/5, 31/5).

Teraz C leży na symetralnej y=(13/9)x i spełnia warunek, że odległość O od prostej AC wynosi √10. Prosta AC przechodzi przez A=(7,-1) i C=(x_C, (13/9)x_C). Równanie prostej AC: (y+1)/((13/9)x_C+1) = (x-7)/(x_C-7). Można wyznaczyć współczynniki. Odległość O od AC: |Ax_0+By_0+C|/√(A²+B²)=√10, gdzie (x_0,y_0)=(0,0). Czyli |C|/√(A²+B²)=√10.

Wyznaczmy równanie prostej AC w postaci ogólnej. Wektor kierunkowy: [x_C-7, (13/9)x_C+1]. Wektor normalny: [-( (13/9)x_C+1), x_C-7] lub [ (13/9)x_C+1, 7-x_C]. Równanie: ((13/9)x_C+1)(x-7) + (7-x_C)(y+1)=0? Sprawdźmy: dla A=(7,-1): ((13/9)x_C+1)(0)+(7-x_C)(0)=0. Dla C: ((13/9)x_C+1)(x_C-7)+(7-x_C)((13/9)x_C+1)=0. Zgadza się.

Upraszczamy: ((13/9)x_C+1)(x-7)+(7-x_C)(y+1)=0. Rozwijamy: ((13/9)x_C+1)x -7((13/9)x_C+1) + (7-x_C)y + (7-x_C)=0. Wyraz wolny: -7((13/9)x_C+1)+(7-x_C) = -7(13/9)x_C -7 +7 -x_C = -7(13/9)x_C -x_C = -x_C(91/9+1)= -x_C(100/9). Współczynniki: przy x: A=(13/9)x_C+1, przy y: B=7-x_C, wyraz wolny C= -100x_C/9. Odległość O od AC: |C|/√(A²+B²)= | -100x_C/9| / √(((13/9)x_C+1)²+(7-x_C)²) = √10.

Podnosimy do kwadratu: (10000 x_C²/81) / ( ((13/9)x_C+1)²+(7-x_C)² ) = 10. Mnożymy: 10000 x_C²/81 = 10[ ((13/9)x_C+1)²+(7-x_C)² ]. Dzielimy przez 10: 1000 x_C²/81 = ((13/9)x_C+1)²+(7-x_C)².

Rozwiążmy: ((13/9)x_C+1)² = (169/81)x_C² + (26/9)x_C+1. (7-x_C)²=49 -14x_C+x_C². Suma: (169/81)x_C²+x_C² + (26/9)x_C -14x_C +1+49 = (169/81+1)x_C² + (26/9-14)x_C+50. 1=81/81, więc 169/81+81/81=250/81. (26/9-14)=26/9-126/9=-100/9. Zatem: 250/81 x_C² -100/9 x_C+50.

Równanie: 1000/81 x_C² = 250/81 x_C² -100/9 x_C+50. Pomnóżmy przez 81: 1000 x_C² = 250 x_C² -900 x_C+4050 (bo 50*81=4050). Przenosimy: 1000x_C²-250x_C²+900x_C-4050=0 → 750x_C²+900x_C-4050=0. Dzielimy przez 150: 5x_C²+6x_C-27=0. Δ=36+540=576, √Δ=24. x_C=(-6±24)/10. x_C=18/10=9/5 lub x_C=-30/10=-3. Ponieważ x_C<0, wybieramy x_C=-3. Wtedy y_C=(13/9)*(-3)= -13/3.

Zatem C=(-3, -13/3).

Sprawdzamy: B=(-17/5,31/5), C=(-3,-13/3). Obliczamy |AC| i |BC|: |AC|=√((7+3)²+(-1+13/3)²)=√(100+(-3/3+13/3)²)=√(100+(10/3)²)=√(100+100/9)=√(1000/9)=√1000/3. |BC|=√((-17/5+3)²+(31/5+13/3)²)=√((-17/5+15/5)²+(93/15+65/15)²)=√((-2/5)²+(158/15)²)=√(4/25+24964/225)=√(36/225+24964/225)=√(25000/225)=√25000/15=√(25000)/15=50√10/15=10√10/3. |AC|=√1000/3=10√10/3. Równe, więc ok.

‹ Poprzednie zadanieNastępne zadanie ›

Cały arkusz: Matura rozszerzona 2018 · Maj · wszystkie arkusze — matura rozszerzona