Wykaż, że dla każdej liczby rzeczywistej $x$ i dla każdej liczby rzeczywistej $y$ prawdziwa jest nierówność $$xy+x+y\leq x^2+y^2+1.$$
Matura rozszerzona – czerwiec 2026 – zadanie 8
Matura rozszerzona · 2026 · Czerwiec · wyrażenia algebraiczne · 3 punkty
Odpowiedź (klucz CKE)
Rozwiązanie przygotowane z pomocą AI — sprawdź rachunki
Rozwiązanie wygenerowane przez AI — sprawdź rachunki.
Przekształcamy nierówność: $xy + x + y \leq x^2 + y^2 + 1$.
Przenosimy wszystkie wyrazy na lewą stronę: $0 \leq x^2 + y^2 + 1 - xy - x - y$.
Grupujemy i przekształcamy: $x^2 + y^2 - xy - x - y + 1 = \frac{1}{2}(2x^2 + 2y^2 - 2xy - 2x - 2y + 2)$.
Dzielimy przez 2 i grupujemy: $\frac{1}{2}\big[(x^2 - 2xy + y^2) + (x^2 - 2x + 1) + (y^2 - 2y + 1)\big]$.
Rozpoznajemy wzory skróconego mnożenia: $\frac{1}{2}\big[(x-y)^2 + (x-1)^2 + (y-1)^2\big]$.
Suma kwadratów jest zawsze nieujemna: $(x-y)^2 \geq 0$, $(x-1)^2 \geq 0$, $(y-1)^2 \geq 0$, więc ich suma $\geq 0$.
Zatem $\frac{1}{2}\big[(x-y)^2 + (x-1)^2 + (y-1)^2\big] \geq 0$, co dowodzi nierówności.
Odpowiedź: Nierówność jest prawdziwa dla wszystkich liczb rzeczywistych $x$ i $y$.
Cały arkusz: Matura rozszerzona 2026 · Czerwiec · wszystkie arkusze — matura rozszerzona