Wykaż, że dla każdej liczby rzeczywistej $x$ i dla każdej liczby rzeczywistej $y$ prawdziwa jest nierówność $$xy+x+y\le x^2+y^2+1$$
Matura rozszerzona – czerwiec 2026 – zadanie 4
Matura rozszerzona · 2026 · Czerwiec · równania i nierówności · 3 punkty
Odpowiedź (klucz CKE)
Rozwiązanie przygotowane z pomocą AI — sprawdź rachunki
Rozwiązanie wygenerowane przez AI — sprawdź rachunki.
Przekształcamy nierówność: \(xy + x + y \le x^2 + y^2 + 1\). Przenosimy wszystkie wyrazy na lewą stronę: \(0 \le x^2 + y^2 + 1 - xy - x - y\).
Grupujemy wyrazy: \(0 \le (x^2 - xy + y^2) + (1 - x - y)\).
Zauważmy, że \(x^2 - xy + y^2 = \frac{1}{2}(x^2 - 2xy + y^2) + \frac{1}{2}(x^2 + y^2) = \frac{1}{2}(x-y)^2 + \frac{1}{2}(x^2 + y^2)\).
Rozpatrzmy wyrażenie \(x^2 + y^2 + 1 - xy - x - y\). Można je zapisać jako sumę kwadratów: \(x^2 + y^2 + 1 - xy - x - y = \frac{1}{2}(x^2 - 2xy + y^2) + \frac{1}{2}(x^2 - 2x + 1) + \frac{1}{2}(y^2 - 2y + 1)\).
Wtedy: \(\frac{1}{2}(x-y)^2 + \frac{1}{2}(x-1)^2 + \frac{1}{2}(y-1)^2\).
Ponieważ kwadrat każdej liczby rzeczywistej jest nieujemny, suma kwadratów pomnożonych przez dodatnie liczby jest nieujemna: \(\frac{1}{2}(x-y)^2 + \frac{1}{2}(x-1)^2 + \frac{1}{2}(y-1)^2 \ge 0\).
Zatem \(x^2 + y^2 + 1 - xy - x - y \ge 0\), czyli \(xy + x + y \le x^2 + y^2 + 1\).
Nierówność jest prawdziwa dla każdej liczby rzeczywistej \(x\) i \(y\).
Cały arkusz: Matura rozszerzona 2026 · Czerwiec · wszystkie arkusze — matura rozszerzona