Funkcja $f$ jest określona wzorem $$f(x)=\frac{ax^2+x}{x-1}$$ dla każdej liczby rzeczywistej $x\ne 1$. Wyznacz wszystkie wartości $a$, dla których pochodna funkcji $f$ w punkcie $x=a$ jest równa $-\frac{1}{2}a$. Zapisz obliczenia.
Matura rozszerzona – czerwiec 2026 – zadanie 3
Matura rozszerzona · 2026 · Czerwiec · rachunek różniczkowy · 3 punkty
Odpowiedź (klucz CKE)
Rozwiązanie przygotowane z pomocą AI — sprawdź rachunki
Rozwiązanie wygenerowane przez AI — sprawdź rachunki.
Funkcja dana jest wzorem $f(x)=\frac{ax^2+x}{x-1}$ dla $x\neq 1$. Najpierw obliczamy pochodną $f'(x)$.
Korzystamy ze wzoru na pochodną ilorazu: $\left(\frac{u}{v}\right)'=\frac{u'v-uv'}{v^2}$. Tutaj $u=ax^2+x$, $v=x-1$. Mamy $u'=2ax+1$, $v'=1$.
Zatem $f'(x)=\frac{(2ax+1)(x-1)-(ax^2+x)\cdot 1}{(x-1)^2}=\frac{(2ax+1)(x-1)-ax^2-x}{(x-1)^2}$.
Rozwijamy licznik: $(2ax+1)(x-1)=2ax^2-2ax+x-1=2ax^2-2ax+x-1$. Odejmujemy $ax^2+x$: $2ax^2-2ax+x-1-ax^2-x=ax^2-2ax-1$.
Stąd $f'(x)=\frac{ax^2-2ax-1}{(x-1)^2}$.
Z warunku zadania: $f'(a)=-\frac{1}{2}a$. Podstawiamy $x=a$: $f'(a)=\frac{a\cdot a^2-2a\cdot a-1}{(a-1)^2}=\frac{a^3-2a^2-1}{(a-1)^2}$.
Przyrównujemy: $\frac{a^3-2a^2-1}{(a-1)^2}=-\frac{1}{2}a$. Zakładamy $a\neq 1$ (bo $x\neq 1$). Mnożymy obustronnie przez $(a-1)^2$: $a^3-2a^2-1=-\frac{1}{2}a(a-1)^2$.
Mnożymy obie strony przez 2: $2a^3-4a^2-2=-a(a-1)^2$. Rozwijamy prawą stronę: $(a-1)^2=a^2-2a+1$, więc $-a(a^2-2a+1)=-a^3+2a^2-a$.
Równanie: $2a^3-4a^2-2=-a^3+2a^2-a$. Przenosimy wszystko na lewą stronę: $2a^3-4a^2-2+a^3-2a^2+a=0$, czyli $3a^3-6a^2+a-2=0$.
Rozwiązujemy równanie: $3a^3-6a^2+a-2=0$. Grupujemy: $3a^2(a-2)+1(a-2)=0$, czyli $(a-2)(3a^2+1)=0$.
Ponieważ $3a^2+1\gt 0$ dla każdego $a\in\mathbb{R}$, jedyne rozwiązanie to $a=2$.
Sprawdzamy warunek $a\neq 1$: $2\neq 1$, więc jest poprawny.
Cały arkusz: Matura rozszerzona 2026 · Czerwiec · wszystkie arkusze — matura rozszerzona