Liczydłomatematyka · webp.pl

Matura rozszerzona – czerwiec 2026 – zadanie 12

Matura rozszerzona · 2026 · Czerwiec · stereometria · 5 punktów

Ostrosłup prawidłowy czworokątny $ABCDS$ o podstawie $ABCD$ ma objętość równą $36\sqrt{3}$. Ten ostrosłup przecięto płaszczyzną $\gamma$, która:

  • jest prostopadła do ściany bocznej $CDS$ ostrosłupa,
  • przechodzi przez środek $K$ krawędzi $AD$ oraz środek $L$ krawędzi $BC$,
  • przecina krawędź boczną $CS$ w punkcie $M$ oraz krawędź boczną $DS$ w punkcie $N$,
  • tworzy z płaszczyzną podstawy $ABCD$ kąt o mierze $30^\circ$.

Rysunek ostrosłupa prawidłowego czworokątnego ABCDS i przekroju KLMN

Przekrój $KLMN$ wyznaczony przez płaszczyznę $\gamma$ jest trapezem równoramiennym.

Oblicz pole trapezu $KLMN$. Zapisz obliczenia.

Odpowiedź (klucz CKE)
$\frac{63\sqrt{3}}{8}$

Rozwiązanie przygotowane z pomocą AI — sprawdź rachunki

Rozwiązanie wygenerowane przez AI — sprawdź rachunki.

Oznaczmy: krawędź podstawy $a$, wysokość ostrosłupa $H$. Objętość ostrosłupa prawidłowego czworokątnego $V = \frac{1}{3} a^2 H = 36\sqrt{3}$, więc $a^2 H = 108\sqrt{3}$.

Przekrój $KLMN$ jest trapezem równoramiennym, gdzie $K$ i $L$ są środkami krawędzi $AD$ i $BC$, więc $KL$ jest odcinkiem równoległym do $AB$ i przechodzącym przez środki, zatem $KL = a$. Punkty $M$ i $N$ leżą na krawędziach bocznych $CS$ i $DS$, a płaszczyzna $\gamma$ jest prostopadła do ściany $CDS$, więc przekrój jest symetryczny względem płaszczyzny przechodzącej przez wysokość ostrosłupa i prostopadłej do $CD$.

Kąt między płaszczyzną $\gamma$ a podstawą wynosi $30^\circ$. Oznaczmy wysokość trapezu $h_t$. Rozważmy trójkąt prostokątny utworzony przez wysokość ostrosłupa, odcinek w podstawie i kąt $30^\circ$. Z własności geometrycznych: jeśli $d$ jest odległością od wierzchołka $S$ do płaszczyzny $\gamma$ mierzoną w kierunku prostopadłym do podstawy, to $\tan 30^\circ = \frac{H}{x}$, gdzie $x$ to odległość w podstawie od rzutu $S$ do linii przecięcia $\gamma$ z podstawą. Ale wygodniej: trapez $KLMN$ ma podstawy $KL = a$ oraz $MN$. Punkty $M$ i $N$ leżą na krawędziach bocznych, więc ich położenie zależy od $H$.

Ściana boczna $CDS$ jest trójkątem równoramiennym. Płaszczyzna $\gamma$ jest do niej prostopadła, więc w ścianie $CDS$ linia przecięcia $\gamma$ z tą ścianą jest prostopadła do $CS$ i $DS$. To oznacza, że w rzucie na płaszczyznę prostopadłą do $CD$, przekrój jest symetryczny. Obliczmy współrzędne: umieśćmy podstawę $ABCD$ w płaszczyźnie $z=0$, ze środkiem w $(0,0,0)$, $A(-a/2, -a/2, 0)$, $B(a/2, -a/2, 0)$, $C(a/2, a/2, 0)$, $D(-a/2, a/2, 0)$, wierzchołek $S(0,0,H)$. Wtedy $K$ środek $AD$: $K(-a/2, 0, 0)$, $L$ środek $BC$: $L(a/2, 0, 0)$. Płaszczyzna $\gamma$ przechodzi przez $K$ i $L$ oraz tworzy z podstawą kąt $30^\circ$. Jej równanie: $z = \tan 30^\circ \cdot y + c$, bo kąt z podstawą ($z=0$) jest kątem między normalnymi, a tu nachylenie względem osi $y$. Przechodzi przez $K$: $0 = \tan 30^\circ \cdot 0 + c \Rightarrow c=0$, więc $z = \frac{\sqrt{3}}{3} y$. To równanie płaszczyzny $\gamma$.

Punkt $M$ leży na krawędzi $CS$: od $C(a/2, a/2, 0)$ do $S(0,0,H)$. Parametryzacja: $C + t(S-C) = (a/2 - t\cdot a/2, a/2 - t\cdot a/2, 0 + tH)$ dla $t\in[0,1]$. Podstawiamy do $z = \frac{\sqrt{3}}{3} y$: $tH = \frac{\sqrt{3}}{3} \left( \frac{a}{2} - \frac{a}{2}t \right) \Rightarrow tH = \frac{\sqrt{3}a}{6}(1-t) \Rightarrow tH + \frac{\sqrt{3}a}{6}t = \frac{\sqrt{3}a}{6} \Rightarrow t\left(H + \frac{\sqrt{3}a}{6}\right) = \frac{\sqrt{3}a}{6} \Rightarrow t = \frac{\frac{\sqrt{3}a}{6}}{H + \frac{\sqrt{3}a}{6}} = \frac{\sqrt{3}a}{6H + \sqrt{3}a}$.

Podobnie $N$ na $DS$: $D(-a/2, a/2, 0)$ do $S(0,0,H)$: $(-a/2 + t\cdot a/2, a/2 - t\cdot a/2, tH)$. Podstawiamy do $z = \frac{\sqrt{3}}{3} y$: $tH = \frac{\sqrt{3}}{3}\left(\frac{a}{2} - \frac{a}{2}t\right)$ – identyczne równanie, więc ten sam $t$. Zatem $M$ i $N$ są symetryczne względem płaszczyzny $x=0$.

Obliczmy współrzędne $M$: $x_M = \frac{a}{2}(1-t)$, $y_M = \frac{a}{2}(1-t)$, $z_M = tH$. Długość $MN$: ponieważ $M$ i $N$ mają przeciwne współrzędne $x$ ($x_N = -x_M$), a $y$ i $z$ takie same, więc $MN = 2|x_M| = a(1-t)$. Podstawa górna trapezu: $MN = a(1-t)$.

Wysokość trapezu $h_t$ to odległość między podstawami $KL$ i $MN$ w płaszczyźnie $\gamma$. Ponieważ $KL$ leży w podstawie ($z=0$), a $MN$ ma $z\gt 0$, i obie są równoległe (bo płaszczyzna $\gamma$ jest nachylona, ale linie $KL$ i $MN$ są równoległe do przecięcia z podstawą), to $h_t$ można obliczyć jako różnicę współrzędnych $z$ podzieloną przez sinusa kąta nachylenia? Uwaga: wysokość trapezu to odległość między prostymi $KL$ i $MN$ mierzona w płaszczyźnie $\gamma$. Ponieważ $KL$ ma $z=0$, a $MN$ ma stałe $z = tH$, oraz płaszczyzna $\gamma$ ma równanie $z = \frac{\sqrt{3}}{3}y$, to odległość w pionie między tymi liniami wynosi $tH$, ale w płaszczyźnie $\gamma$ trzeba to przeliczyć na odległość wzdłuż normalnej do kierunku podstaw. Kąt między płaszczyzną $\gamma$ a podstawą to $30^\circ$, więc jeśli weźmiemy rzut na płaszczyznę prostopadłą do $KL$, to $h_t = \frac{tH}{\sin 30^\circ} = \frac{tH}{1/2} = 2tH$.

Zatem $h_t = 2tH$.

Mamy $t = \frac{\sqrt{3}a}{6H + \sqrt{3}a}$. Wyraźmy wszystko przez $a$ i $H$. Objętość daje $a^2 H = 108\sqrt{3}$. Potrzebujemy $P = \frac{KL + MN}{2} \cdot h_t = \frac{a + a(1-t)}{2} \cdot 2tH = \frac{a(2-t)}{2} \cdot 2tH = a(2-t)tH$.

Podstawmy $t = \frac{\sqrt{3}a}{6H + \sqrt{3}a}$. Niech $k = \frac{H}{a}$, czyli $H = ka$. Wtedy $a^2 H = a^3 k = 108\sqrt{3} \Rightarrow a^3 = \frac{108\sqrt{3}}{k}$. Obliczmy $t$: $t = \frac{\sqrt{3}a}{6H + \sqrt{3}a} = \frac{\sqrt{3}a}{6ka + \sqrt{3}a} = \frac{\sqrt{3}}{6k + \sqrt{3}}$.

Teraz $P = a(2-t)tH = a(2-t)t (ka) = k a^2 t(2-t)$. Podstawmy $a^2 = \frac{108\sqrt{3}}{k a}$? Uwaga: $a^2 H = a^2 (ka) = k a^3 = 108\sqrt{3}$, więc $a^3 = \frac{108\sqrt{3}}{k}$, a $a^2 = \frac{108\sqrt{3}}{k a}$ nie pomaga. Lepiej wyrazić $P$ przez $k$ i $a^3$: $P = k a^2 t(2-t)$. Ale $a^2 = \frac{a^3}{a} = \frac{108\sqrt{3}/k}{a}$, więc znowu $a$. Możemy wyeliminować $a$: $t$ zależy tylko od $k$. Obliczmy $t(2-t)$: $t = \frac{\sqrt{3}}{6k + \sqrt{3}}$, więc $2-t = 2 - \frac{\sqrt{3}}{6k + \sqrt{3}} = \frac{12k + 2\sqrt{3} - \sqrt{3}}{6k + \sqrt{3}} = \frac{12k + \sqrt{3}}{6k + \sqrt{3}}$. Zatem $t(2-t) = \frac{\sqrt{3}}{6k + \sqrt{3}} \cdot \frac{12k + \sqrt{3}}{6k + \sqrt{3}} = \frac{\sqrt{3}(12k + \sqrt{3})}{(6k + \sqrt{3})^2}$.

Teraz $P = k a^2 \cdot \frac{\sqrt{3}(12k + \sqrt{3})}{(6k + \sqrt{3})^2}$. Ale $a^2$ nie znamy. Z $a^2 H = 108\sqrt{3}$ i $H = ka$ mamy $a^2 \cdot ka = k a^3 = 108\sqrt{3}$, więc $a^3 = \frac{108\sqrt{3}}{k}$, czyli $a = \sqrt[3]{\frac{108\sqrt{3}}{k}}$. To niewygodne. Spróbujmy znaleźć $k$ z warunku prostopadłości płaszczyzny $\gamma$ do ściany $CDS$? To już wykorzystaliśmy zakładając równanie płaszczyzny. Może brakuje warunku, że przekrój jest trapezem równoramiennym – to już jest spełnione przez symetrię. Ale może trzeba wykorzystać, że płaszczyzna $\gamma$ jest prostopadła do ściany $CDS$: wektor normalny płaszczyzny $\gamma$ jest prostopadły do wektora normalnego ściany $CDS$? Ściana $CDS$ ma punkty $C(a/2,a/2,0)$, $D(-a/2,a/2,0)$, $S(0,0,H)$. Jej równanie: można znaleźć wektor normalny $\vec{CD} \times \vec{CS}$. $\vec{CD} = (-a,0,0)$, $\vec{CS} = (-a/2, -a/2, H)$. Iloczyn wektorowy: $\vec{n}_{CDS} = \vec{CD} \times \vec{CS} = \begin{vmatrix} \vec{i} & \vec{j} & \vec{k} \\ -a & 0 & 0 \\ -a/2 & -a/2 & H \end{vmatrix} = \vec{i}(0\cdot H - 0\cdot(-a/2)) - \vec{j}((-a)\cdot H - 0\cdot(-a/2)) + \vec{k}((-a)\cdot(-a/2) - 0\cdot(-a/2)) = \vec{i}(0) - \vec{j}(-aH) + \vec{k}(a^2/2) = (0, aH, a^2/2)$.

Wektor normalny płaszczyzny $\gamma$: z równania $z = \frac{\sqrt{3}}{3}y$, czyli $\frac{\sqrt{3}}{3}y - z = 0$, więc $\vec{n}_\gamma = (0, \frac{\sqrt{3}}{3}, -1)$ (lub proporcjonalny). Warunek prostopadłości: $\vec{n}_{CDS} \cdot \vec{n}_\gamma = 0$. Obliczmy: $(0, aH, a^2/2) \cdot (0, \frac{\sqrt{3}}{3}, -1) = aH \cdot \frac{\sqrt{3}}{3} + \frac{a^2}{2} \cdot (-1) = \frac{\sqrt{3}aH}{3} - \frac{a^2}{2} = 0$. Mamy więc $\frac{\sqrt{3}aH}{3} = \frac{a^2}{2}$. Dzieląc przez $a$ (zakładając $a\gt 0$): $\frac{\sqrt{3}H}{3} = \frac{a}{2} \Rightarrow a = \frac{2\sqrt{3}H}{3}$.

Teraz podstawmy do objętości: $a^2 H = \left(\frac{2\sqrt{3}H}{3}\right)^2 H = \frac{4\cdot 3 H^2}{9} H = \frac{12H^3}{9} = \frac{4H^3}{3} = 108\sqrt{3}$. Stąd $H^3 = \frac{3}{4} \cdot 108\sqrt{3} = 81\sqrt{3} = 81\sqrt{3}$, więc $H = \sqrt[3]{81\sqrt{3}} = \sqrt[3]{81} \cdot \sqrt[3]{\sqrt{3}} = 3\sqrt[3]{3} \cdot 3^{1/6} = 3 \cdot 3^{1/3} \cdot 3^{1/6} = 3 \cdot 3^{1/2} = 3\sqrt{3}$. Sprawdźmy: $H^3 = (3\sqrt{3})^3 = 27 \cdot 3\sqrt{3} = 81\sqrt{3}$ – zgadza się. Zatem $H = 3\sqrt{3}$.

Wtedy $a = \frac{2\sqrt{3}H}{3} = \frac{2\sqrt{3} \cdot 3\sqrt{3}}{3} = \frac{2 \cdot 3 \cdot 3}{3} = 6$. Sprawdzenie objętości: $a^2 H = 36 \cdot 3\sqrt{3} = 108\sqrt{3}$, a $\frac{1}{3} a^2 H = 36\sqrt{3}$ – ok.

Teraz obliczmy $t$: $t = \frac{\sqrt{3}a}{6H + \sqrt{3}a} = \frac{\sqrt{3} \cdot 6}{6 \cdot 3\sqrt{3} + \sqrt{3} \cdot 6} = \frac{6\sqrt{3}}{18\sqrt{3} + 6\sqrt{3}} = \frac{6\sqrt{3}}{24\sqrt{3}} = \frac{6}{24} = \frac{1}{4}$.

Zatem $MN = a(1-t) = 6 \cdot \frac{3}{4} = \frac{18}{4} = \frac{9}{2}$.

Wysokość trapezu $h_t = 2tH = 2 \cdot \frac{1}{4} \cdot 3\sqrt{3} = \frac{1}{2} \cdot 3\sqrt{3} = \frac{3\sqrt{3}}{2}$.

Pole trapezu: $P = \frac{KL + MN}{2} \cdot h_t = \frac{6 + \frac{9}{2}}{2} \cdot \frac{3\sqrt{3}}{2} = \frac{\frac{12}{2} + \frac{9}{2}}{2} \cdot \frac{3\sqrt{3}}{2} = \frac{\frac{21}{2}}{2} \cdot \frac{3\sqrt{3}}{2} = \frac{21}{4} \cdot \frac{3\sqrt{3}}{2} = \frac{63\sqrt{3}}{8}$.

‹ Poprzednie zadanieNastępne zadanie ›

Cały arkusz: Matura rozszerzona 2026 · Czerwiec · wszystkie arkusze — matura rozszerzona