Liczydłomatematyka · webp.pl

Matura rozszerzona – czerwiec 2026 – zadanie 11

Matura rozszerzona · 2026 · Czerwiec · ciągi · 4 punkty

Trzywyrazowy ciąg $(x,y,z)$ jest geometryczny. Jeżeli w tym ciągu pomniejszymy trzeci wyraz o $4$, a pozostałe wyrazy pozostawimy bez zmian, to otrzymamy ciąg arytmetyczny. Jeżeli drugi i trzeci wyraz tak otrzymanego ciągu arytmetycznego pomniejszymy o $1$, to otrzymamy nowy ciąg geometryczny.

Oblicz $x$, $y$ oraz $z$.

Odpowiedź (klucz CKE)
$(1,3,9)$ lub $(\frac{1}{9},\frac{7}{9},\frac{49}{9})$

Rozwiązanie przygotowane z pomocą AI — sprawdź rachunki

Rozwiązanie wygenerowane przez AI — sprawdź rachunki.

Dany jest ciąg geometryczny $(x, y, z)$, więc $y^2 = x \cdot z$.

Po pomniejszeniu trzeciego wyrazu o 4 otrzymujemy ciąg $(x, y, z-4)$, który jest arytmetyczny, więc $y - x = (z-4) - y$, czyli $2y = x + z - 4$.

Z tego ciągu arytmetycznego zmniejszamy drugi i trzeci wyraz o 1, otrzymując ciąg $(x, y-1, z-5)$. Ten ciąg jest geometryczny, więc $(y-1)^2 = x \cdot (z-5)$.

Mamy układ równań: $y^2 = xz$, $2y = x + z - 4$, $(y-1)^2 = x(z-5)$.

Z drugiego równania wyznaczamy $z = 2y - x + 4$ i podstawiamy do pierwszego i trzeciego.

Podstawiając do pierwszego: $y^2 = x(2y - x + 4) \Rightarrow y^2 = 2xy - x^2 + 4x \Rightarrow x^2 - 2xy + y^2 - 4x = 0 \Rightarrow (x-y)^2 - 4x = 0$.

Podstawiając do trzeciego: $(y-1)^2 = x(2y - x + 4 - 5) = x(2y - x - 1) \Rightarrow y^2 - 2y + 1 = 2xy - x^2 - x$.

Odejmujemy od trzeciego równania pierwsze: $(y^2 - 2y + 1) - y^2 = (2xy - x^2 - x) - xz$, ale $xz = y^2$, więc $-2y + 1 = 2xy - x^2 - x - y^2$.

Lub prościej: podstawmy $z$ z drugiego równania do trzeciego i wykorzystajmy pierwsze.

Z pierwszego: $x = \frac{y^2}{z}$ (o ile $z \ne 0$), ale lepiej rozwiązać układ.

Z drugiego: $x + z = 2y + 4$. Z pierwszego: $xz = y^2$.

Zatem $x$ i $z$ są pierwiastkami równania $t^2 - (2y+4)t + y^2 = 0$.

Z trzeciego: $(y-1)^2 = x(z-5) = xz - 5x = y^2 - 5x$, więc $y^2 - 2y + 1 = y^2 - 5x \Rightarrow -2y + 1 = -5x \Rightarrow 5x = 2y - 1 \Rightarrow x = \frac{2y-1}{5}$.

Podstawiamy $x$ do pierwszego: $y^2 = \frac{2y-1}{5} \cdot z \Rightarrow z = \frac{5y^2}{2y-1}$.

Podstawiamy $x$ i $z$ do drugiego: $2y = \frac{2y-1}{5} + \frac{5y^2}{2y-1} - 4$.

Mnożymy przez $5(2y-1)$: $2y \cdot 5(2y-1) = (2y-1)^2 + 25y^2 - 4 \cdot 5(2y-1)$.

Lewa strona: $10y(2y-1) = 20y^2 - 10y$.

Prawa strona: $(4y^2 - 4y + 1) + 25y^2 - 20(2y-1) = 29y^2 - 4y + 1 - 40y + 20 = 29y^2 - 44y + 21$.

Zatem $20y^2 - 10y = 29y^2 - 44y + 21 \Rightarrow 0 = 9y^2 - 34y + 21$.

Rozwiązujemy: $\Delta = 1156 - 756 = 400$, $\sqrt{\Delta} = 20$, $y_1 = \frac{34-20}{18} = \frac{14}{18} = \frac{7}{9}$, $y_2 = \frac{34+20}{18} = \frac{54}{18} = 3$.

Dla $y = 3$: $x = \frac{2\cdot 3 - 1}{5} = \frac{5}{5} = 1$, $z = \frac{5 \cdot 9}{2\cdot 3 - 1} = \frac{45}{5} = 9$.

Dla $y = \frac{7}{9}$: $x = \frac{2\cdot \frac{7}{9} - 1}{5} = \frac{\frac{14}{9} - \frac{9}{9}}{5} = \frac{\frac{5}{9}}{5} = \frac{1}{9}$, $z = \frac{5 \cdot \frac{49}{81}}{2\cdot \frac{7}{9} - 1} = \frac{\frac{245}{81}}{\frac{14}{9} - \frac{9}{9}} = \frac{\frac{245}{81}}{\frac{5}{9}} = \frac{245}{81} \cdot \frac{9}{5} = \frac{245 \cdot 9}{81 \cdot 5} = \frac{245}{45} = \frac{49}{9}$.

Odpowiedź: $(x, y, z) = (1, 3, 9)$ lub $(\frac{1}{9}, \frac{7}{9}, \frac{49}{9})$.

‹ Poprzednie zadanieNastępne zadanie ›

Cały arkusz: Matura rozszerzona 2026 · Czerwiec · wszystkie arkusze — matura rozszerzona