Na okręgu jest opisany czworokąt $ABCD$. Bok $AD$ tego czworokąta jest dwa razy dłuższy od boku $AB$, a przekątna $BD$ ma długość równą $6$. Ponadto spełnione są następujące warunki: $$\cos(\angle ADB)=\frac{7}{8},\quad |\angle BCD|=90^\circ,\quad |AB|>\sqrt{15}$$ Oblicz długość boku $BC$ tego czworokąta.
Matura rozszerzona – czerwiec 2021 – zadanie 14
Matura rozszerzona · 2021 · Czerwiec · planimetria · 5 punktów
Odpowiedź (klucz CKE)
Rozwiązanie przygotowane z pomocą AI — sprawdź rachunki
Rozwiązanie wygenerowane przez AI — sprawdź rachunki.
W czworokącie $ABCD$ opisanym na okręgu mamy $|AD| = 2|AB|$, $|BD| = 6$, $\cos\angle ADB = \frac{7}{8}$, $\angle BCD = 90^\circ$ oraz $|AB| \gt \sqrt{15}$. Oznaczmy $|AB| = a$, wtedy $|AD| = 2a$.
W trójkącie $ABD$ z twierdzenia cosinusów: $|AB|^2 = |AD|^2 + |BD|^2 - 2\cdot|AD|\cdot|BD|\cdot\cos\angle ADB$, czyli $a^2 = (2a)^2 + 6^2 - 2\cdot 2a\cdot 6\cdot\frac{7}{8}$. Po uproszczeniu: $a^2 = 4a^2 + 36 - 21a$, co daje $0 = 3a^2 - 21a + 36$, czyli $a^2 - 7a + 12 = 0$. Rozwiązania: $a = 3$ lub $a = 4$. Warunek $a \gt \sqrt{15} \approx 3.87$ wyklucza $a = 3$, więc $a = 4$ i $|AD| = 8$.
Z twierdzenia cosinusów w trójkącie $ABD$ dla boku $AD$: $|AD|^2 = |AB|^2 + |BD|^2 - 2\cdot|AB|\cdot|BD|\cdot\cos\angle ABD$. Podstawiając: $64 = 16 + 36 - 2\cdot 4\cdot 6\cdot\cos\angle ABD$, czyli $64 = 52 - 48\cos\angle ABD$, więc $\cos\angle ABD = -\frac{1}{4}$.
W czworokącie opisanym na okręgu sumy przeciwległych kątów są równe $180^\circ$. Mamy $\angle BCD = 90^\circ$, więc $\angle BAD = 180^\circ - 90^\circ = 90^\circ$. Zatem trójkąt $ABD$ jest prostokątny przy $A$, ale to sprawdzimy: $\angle BAD = \angle ABD + \angle ADB$? Zamiast tego skorzystamy z faktu, że $\angle BAD = 90^\circ$, więc $\angle ABD + \angle ADB = 90^\circ$. Znamy $\cos\angle ADB = \frac{7}{8}$, więc $\sin\angle ADB = \frac{\sqrt{15}}{8}$, oraz $\cos\angle ABD = -\frac{1}{4}$, co daje $\sin\angle ABD = \frac{\sqrt{15}}{4}$. Wtedy $\cos(\angle ABD + \angle ADB) = \frac{7}{8}\cdot(-\frac{1}{4}) - \frac{\sqrt{15}}{8}\cdot\frac{\sqrt{15}}{4} = -\frac{7}{32} - \frac{15}{32} = -\frac{22}{32} \neq 0$, więc suma nie jest $90^\circ$. Sprzeczność? Błąd: $\angle BAD$ nie musi być sumą $\angle ABD$ i $\angle ADB$, bo to kąty w trójkącie $ABD$, więc $\angle BAD = 180^\circ - (\angle ABD + \angle ADB)$. Jeśli $\angle BAD = 90^\circ$, to $\angle ABD + \angle ADB = 90^\circ$. Sprawdźmy: $\cos(\angle ABD + \angle ADB) = \cos 90^\circ = 0$. Wyliczyliśmy $\cos(\angle ABD + \angle ADB) = -\frac{22}{32} \neq 0$, więc założenie $\angle BAD = 90^\circ$ jest fałszywe. Zatem $\angle BAD \neq 90^\circ$. Skoro $\angle BCD = 90^\circ$, to z własności czworokąta opisanego $\angle BAD + \angle BCD = 180^\circ$, więc jednak $\angle BAD = 90^\circ$. Mamy sprzeczność, która wynika z błędnego obliczenia $\cos\angle ABD$. Poprawmy: z twierdzenia cosinusów dla $AD$: $|AD|^2 = |AB|^2 + |BD|^2 - 2\cdot|AB|\cdot|BD|\cdot\cos\angle ABD$, czyli $64 = 16 + 36 - 48\cos\angle ABD$, $64 = 52 - 48\cos\angle ABD$, $48\cos\angle ABD = 52 - 64 = -12$, więc $\cos\angle ABD = -\frac{12}{48} = -\frac{1}{4}$, to było poprawne. Wtedy $\sin\angle ABD = \sqrt{1 - (\frac{1}{16})} = \frac{\sqrt{15}}{4}$. Mamy $\cos\angle ADB = \frac{7}{8}$, $\sin\angle ADB = \frac{\sqrt{15}}{8}$. Wtedy $\cos(\angle ABD + \angle ADB) = (-\frac{1}{4})(\frac{7}{8}) - (\frac{\sqrt{15}}{4})(\frac{\sqrt{15}}{8}) = -\frac{7}{32} - \frac{15}{32} = -\frac{22}{32} = -\frac{11}{16}$. To nie jest zero, więc $\angle ABD + \angle ADB \neq 90^\circ$, czyli $\angle BAD = 180^\circ - (\angle ABD + \angle ADB) \neq 90^\circ$. Ale z własności czworokąta opisanego mamy $\angle BAD + \angle BCD = 180^\circ$, a $\angle BCD = 90^\circ$, więc $\angle BAD = 90^\circ$. Sprzeczność wskazuje, że błąd jest w założeniu, że czworokąt jest opisany na okręgu? W treści jest "Na okręgu jest opisany czworokąt $ABCD$", czyli okrąg jest wpisany w czworokąt. Wtedy sumy przeciwległych kątów są równe $180^\circ$. Zatem $\angle BAD + \angle BCD = 180^\circ$ i $\angle ABC + \angle ADC = 180^\circ$. Skoro $\angle BCD = 90^\circ$, to $\angle BAD = 90^\circ$. Zatem trójkąt $BAD$ jest prostokątny przy $A$. Sprawdźmy, czy z danych to wynika: z twierdzenia Pitagorasa: $|BD|^2 = |AB|^2 + |AD|^2$, czyli $36 = a^2 + (2a)^2 = 5a^2$, więc $a^2 = 7.2$, $a = \sqrt{7.2} \approx 2.68$, ale to nie spełnia $a \gt \sqrt{15}$. Zatem dane są niespójne? Może błąd w interpretacji: czworokąt $ABCD$ jest opisany na okręgu, czyli okrąg jest wpisany w czworokąt. Wtedy zachodzi $|AB| + |CD| = |BC| + |AD|$. Nie ma bezpośredniego związku między kątami. Mylę się: suma przeciwległych kątów w czworokącie wpisanym w okrąg (cyklicznym) wynosi $180^\circ$. Tu jest odwrotnie: czworokąt opisany na okręgu ma sumy przeciwległych boków równe. Zatem warunek: $AB + CD = BC + AD$. Nie ma warunku na kąty. Zatem $\angle BCD = 90^\circ$ nie pociąga $\angle BAD = 90^\circ$. Możemy więc kontynuować.
Oznaczmy $|BC| = x$, $|CD| = y$. Z warunku opisywalności: $AB + CD = BC + AD$, czyli $4 + y = x + 8$, więc $y = x + 4$.
W trójkącie $BCD$ kąt $C$ jest prosty, więc $|BD|^2 = |BC|^2 + |CD|^2$, czyli $36 = x^2 + y^2$. Podstawiamy $y = x + 4$: $36 = x^2 + (x+4)^2 = x^2 + x^2 + 8x + 16 = 2x^2 + 8x + 16$. Stąd $2x^2 + 8x - 20 = 0$, czyli $x^2 + 4x - 10 = 0$. Rozwiązanie: $x = \frac{-4 \pm \sqrt{16 + 40}}{2} = \frac{-4 \pm \sqrt{56}}{2} = \frac{-4 \pm 2\sqrt{14}}{2} = -2 \pm \sqrt{14}$. Długość dodatnia: $x = -2 + \sqrt{14}$.
Cały arkusz: Matura rozszerzona 2021 · Czerwiec · wszystkie arkusze — matura rozszerzona