Liczydłomatematyka · webp.pl

Matura rozszerzona – czerwiec 2021 – zadanie 12

Matura rozszerzona · 2021 · Czerwiec · równania i nierówności · 5 punktów

Wyznacz wszystkie wartości parametru $m$, dla których równanie $$(x-3)\left(x^2+(m-1)x-6m^2+2m\right)=0$$ ma dokładnie dwa rozwiązania.

Odpowiedź (klucz CKE)
$m=-\frac{2}{3},\ \frac{1}{5},\ \frac{3}{2}$

Rozwiązanie przygotowane z pomocą AI — sprawdź rachunki

Rozwiązanie wygenerowane przez AI — sprawdź rachunki.

Równanie $(x-3)\left(x^2+(m-1)x-6m^2+2m\right)=0$ ma dokładnie dwa rozwiązania, gdy jeden z czynników daje pierwiastek jednokrotny, a drugi pierwiastek dwukrotny (lub gdy jeden czynnik daje dwa różne pierwiastki, ale jeden z nich pokrywa się z pierwiastkiem z pierwszego czynnika).

Pierwszy czynnik $x-3=0$ daje $x=3$. Zatem $x=3$ jest zawsze jednym z rozwiązań.

Drugi czynnik to trójmian kwadratowy $x^2+(m-1)x-6m^2+2m=0$. Aby równanie wyjściowe miało dokładnie dwa rozwiązania, muszą zajść następujące przypadki:

1) Trójmian ma dwa różne pierwiastki, z których jeden równa się $3$ (wtedy $3$ jest podwójnym rozwiązaniem, bo występuje z obu czynników, ale liczymy go jako jedno rozwiązanie, a drugi pierwiastek trójmianu jest różny od $3$ – wtedy mamy łącznie dwa różne rozwiązania).

2) Trójmian ma dokładnie jeden pierwiastek (delta równa zero) i ten pierwiastek jest różny od $3$ (wtedy mamy $x=3$ z pierwszego czynnika i ten podwójny pierwiastek z drugiego – łącznie dwa różne rozwiązania).

3) Trójmian ma dokładnie jeden pierwiastek i ten pierwiastek równa się $3$ (wtedy $x=3$ jest potrójnym pierwiastkiem – liczymy go jako jedno rozwiązanie, więc równanie ma tylko jedno rozwiązanie, a nie dwa – ten przypadek odrzucamy).

Rozpatrzmy przypadek 1: Podstawiamy $x=3$ do trójmianu: $3^2+(m-1)\cdot3-6m^2+2m=0$, czyli $9+3m-3-6m^2+2m=0$, upraszczamy: $6+5m-6m^2=0$, czyli $-6m^2+5m+6=0$, mnożymy przez $-1$: $6m^2-5m-6=0$. Delta: $\Delta=25+144=169$, pierwiastki: $m=\frac{5\pm13}{12}$, więc $m_1=\frac{18}{12}=\frac{3}{2}$, $m_2=\frac{-8}{12}=-\frac{2}{3}$. Dla tych $m$ trójmian ma pierwiastek $x=3$. Musimy sprawdzić, czy drugi pierwiastek trójmianu jest różny od $3$. Dla $m=\frac{3}{2}$: trójmian: $x^2+\left(\frac{3}{2}-1\right)x-6\cdot\left(\frac{3}{2}\right)^2+2\cdot\frac{3}{2}=x^2+\frac{1}{2}x-6\cdot\frac{9}{4}+3=x^2+\frac{1}{2}x-\frac{27}{2}+3=x^2+\frac{1}{2}x-\frac{21}{2}=0$. Drugi pierwiastek z wzorów Viete'a: iloczyn pierwiastków równy $-\frac{21}{2}$, jeden pierwiastek $3$, więc drugi to $-\frac{21}{2}\cdot\frac{1}{3}=-\frac{7}{2}$, różny od $3$. Dla $m=-\frac{2}{3}$: trójmian: $x^2+\left(-\frac{2}{3}-1\right)x-6\cdot\left(-\frac{2}{3}\right)^2+2\cdot\left(-\frac{2}{3}\right)=x^2-\frac{5}{3}x-6\cdot\frac{4}{9}-\frac{4}{3}=x^2-\frac{5}{3}x-\frac{8}{3}-\frac{4}{3}=x^2-\frac{5}{3}x-4=0$. Iloczyn pierwiastków: $-4$, jeden $3$, więc drugi to $-\frac{4}{3}$, różny od $3$. Zatem $m=\frac{3}{2}$ i $m=-\frac{2}{3}$ spełniają warunek.

Przypadek 2: Trójmian ma dokładnie jeden pierwiastek (delta równa zero) i ten pierwiastek jest różny od $3$. Obliczamy deltę trójmianu: $\Delta=(m-1)^2-4\cdot1\cdot(-6m^2+2m)=m^2-2m+1+24m^2-8m=25m^2-10m+1$. $\Delta=0$ gdy $25m^2-10m+1=0$, czyli $(5m-1)^2=0$, więc $m=\frac{1}{5}$. Dla $m=\frac{1}{5}$ pierwiastek trójmianu: $x_0=-\frac{m-1}{2}=-\frac{\frac{1}{5}-1}{2}=-\frac{-\frac{4}{5}}{2}=\frac{2}{5}$. Jest różny od $3$, więc równanie ma dwa rozwiązania: $x=3$ i podwójny pierwiastek $x=\frac{2}{5}$.

Łącznie otrzymujemy $m=-\frac{2}{3},\ \frac{1}{5},\ \frac{3}{2}$.

‹ Poprzednie zadanieNastępne zadanie ›

Cały arkusz: Matura rozszerzona 2021 · Czerwiec · wszystkie arkusze — matura rozszerzona