Język polski — nowa podstawa programowa, klasy 4–6

Źródło: rozporządzenie Ministra Edukacji z 11 marca 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 378), załącznik nr 2 — tekst dosłowny.

Cele kształcenia — wymagania ogólne

1. Etyczne, kreatywne i skuteczne komunikowanie się w mowie i piśmie w różnych sytuacjach i formach gatunkowych, także w środowisku cyfrowym.
2. Interpretowanie różnorodnych utworów z uwzględnieniem kluczowych pojęć i istotnych kontekstów, w tym kulturowego, historycznego i filozoficznego.
3. Rozumienie i analizowanie tekstów nieliterackich, w tym publicystycznych, użytkowych, popularnonaukowych i medialnych.
4. Świadome i krytyczne korzystanie z przekazów medialnych.
5. Rozwijanie zainteresowań lekturowych i kształtowanie pozytywnych nawyków czytelniczych.
6. Rozwijanie świadomości językowej oraz poprawne i adekwatne do sytuacji posługiwanie się zasobami językowymi.
7. Rozwijanie sprawczości przez działania twórcze i aktywne, odpowiedzialne uczestnictwo w życiu społecznym i kulturalnym.
8. Autorefleksja i budowanie tożsamości osobistej oraz wspólnotowej, w odniesieniu do kultury lokalnej, narodowej, europejskiej i światowej, z uwzględnieniem wpływu człowieka na środowisko oraz klimat.

Treści nauczania — wymagania szczegółowe

Wybrane wymagania szczegółowe zostały oznaczone jako należące do modułów: kultura, medialny oraz filozoficzny.

Komunikacja

• POL.IV-VI.1.1 tworzy wypowiedź w mowie i piśmie w sposób pozwalający wyrazić myśl zgodnie z własną intencją — ułóż lekcję
• POL.IV-VI.1.2 słucha rozmówcy w sposób uważny i zaangażowany — ułóż lekcję
• POL.IV-VI.1.3 dostosowuje wypowiedź do sytuacji i odbiorcy — ułóż lekcję
• POL.IV-VI.1.4 wyraża swoje potrzeby, emocje i uczucia w sposób zrozumiały, adekwatny do sytuacji i akceptowany społecznie — ułóż lekcję
• POL.IV-VI.1.5 stosuje zasady grzeczności językowej — ułóż lekcję
• POL.IV-VI.1.6 wyraża i uzasadnia swoje stanowisko w rozmowie – moduł filozoficzny — ułóż lekcję
• POL.IV-VI.1.7 rozpoznaje komunikaty niewerbalne — ułóż lekcję
• POL.IV-VI.1.8 przedstawia się, mówi o swoich doświadczeniach i zainteresowaniach — ułóż lekcję
• POL.IV-VI.1.9 wykorzystuje pojęcia: komunikacja, nadawca, odbiorca, intencja wypowiedzi, komunikat niewerbalny, grzeczność językowa — ułóż lekcję

Odbiór tekstów kultury

• POL.IV-VI.2.1 przedstawia uzasadnioną propozycję odczytania tekstów należących do różnych sztuk, w tym literatury, filmu, teatru, komiksu, muzyki, sztuk plastycznych, audialnych i audiowizualnych – moduł kultura — ułóż lekcję
• POL.IV-VI.2.2 określa i porównuje perspektywy oraz intencje nadawców, tematykę i problematykę wypowiedzi jako różnych sposobów wyrażania postaw, intencji, emocji oraz myśli — ułóż lekcję
• POL.IV-VI.2.3 określa i odnosi do rzeczywistych sytuacji wrażenia, jakie wywołują w nim wypowiedzi oraz zabiegi służące wywołaniu reakcji odbiorcy, w tym rozśmieszenia, wzruszenia, przestraszenia — ułóż lekcję
• POL.IV-VI.2.4 określa elementy świata przedstawionego i specyfikę fikcjonalnych tekstów literackich, w tym realistycznych oraz fantastycznych, jako różnych sposobów wyrażania myśli i emocji — ułóż lekcję
• POL.IV-VI.2.5 porównuje i ocenia postępowanie bohaterów, w tym w odniesieniu do własnych doświadczeń — ułóż lekcję
• POL.IV-VI.2.6 rozpoznaje różne środki językowe i zabiegi artystyczne oraz określa ich oddziaływanie na wyobraźnię, przekonania, emocje oraz zmysły — ułóż lekcję
• POL.IV-VI.2.7 interpretuje głosowo wybrane teksty — ułóż lekcję
• POL.IV-VI.2.8 wykorzystuje pojęcia: tekst, tekst kultury, argument, fikcja, utwór realistyczny, utwór fantastyczny, mit, baśń, legenda, przypowieść, powieść, opowiadanie, świat przedstawiony, narrator, bohater, fabuła, podmiot mówiący, epitet, porównanie, wyliczenie, powtórzenie, metafora lub przenośnia, wyraz dźwiękonaśladowczy, rymy — ułóż lekcję

Świadomość języka

• POL.IV-VI.3.1 rozpoznaje w wypowiedziach odmienne i nieodmienne części mowy, przypisuje im właściwe kategorie gramatyczne, stosuje poprawne formy wyrazów odmiennych w wypowiedziach ustnych i pisemnych — ułóż lekcję
• POL.IV-VI.3.2 analizuje nacechowanie emocjonalne i stylistyczne wyrazów oraz związków wyrazowych w zdaniu — ułóż lekcję
• POL.IV-VI.3.3 bada różnice i zależności między częściami mowy a częściami zdania — ułóż lekcję
• POL.IV-VI.3.4 buduje zdania poprawne pod względem logicznym i gramatycznym w mowie oraz piśmie, określa zależności między wyrazami w zdaniu, identyfikuje funkcje głównych części zdania oraz ich określeń — ułóż lekcję
• POL.IV-VI.3.5 wyjaśnia znaczenie wyrazów w kontekście, korzystając ze słowników i innych źródeł informacji — ułóż lekcję
• POL.IV-VI.3.6 wzbogaca słownictwo, stosuje w swoich wypowiedziach różne elementy leksykalne (np. wyrazy neutralne i wartościujące, wyrazy bliskoznaczne i przeciwstawne, związki frazeologiczne) — ułóż lekcję
• POL.IV-VI.3.7 wyjaśnia różnice między znaczeniem dosłownym a przenośnym wyrazów i związków wyrazowych — ułóż lekcję
• POL.IV-VI.3.8 stosuje zasady pisowni, także z wykorzystaniem wiedzy o odmianie i wymowie wyrazów — ułóż lekcję
• POL.IV-VI.3.9 stosuje znaki interpunkcyjne w różnych typach wypowiedzeń z wykorzystaniem wiedzy o składni — ułóż lekcję
• POL.IV-VI.3.10 wykorzystuje pojęcia: rzeczownik, czasownik, przymiotnik, przysłówek, liczebnik, zaimek, spójnik, przyimek, liczba, osoba, rodzaj, przypadek, czas, tryb, stopniowanie, podmiot, orzeczenie, wypowiedzenie (oznajmujące, pytające, rozkazujące, wykrzyknikowe), równoważnik zdania, zdanie, zdanie pojedyncze, zdanie złożone, synonim, antonim, związek frazeologiczny, głoska dźwięczna i bezdźwięczna, głoska ustna i nosowa, samogłoska, spółgłoska, sylaba, kropka, przecinek, znak zapytania, wykrzyknik, cudzysłów, nawias, dwukropek — ułóż lekcję

Tworzenie wypowiedzi

• POL.IV-VI.4.1 tworzy notatki w różnych formach, syntetycznie ujmujące najważniejsze informacje z różnych źródeł, w tym z zajęć i podręcznika — ułóż lekcję
• POL.IV-VI.4.2 przekształca cudze teksty, w tym formułuje pytania do tekstu i sporządza jego plan odtwórczy — ułóż lekcję
• POL.IV-VI.4.3 komponuje krótsze i dłuższe wypowiedzi o charakterze użytkowym, takie jak sprawozdanie i inne wypowiedzi relacjonujące, korespondencja tradycyjna i elektroniczna, samodzielnie przygotowana prezentacja multimedialna — ułóż lekcję
• POL.IV-VI.4.4 tworzy różnorodne wypowiedzi argumentacyjne na tematy poruszane na zajęciach, formułuje i uzasadnia swoją opinię — ułóż lekcję
• POL.IV-VI.4.5 opisuje przedmiot, krajobraz, sytuację, przeżycia oraz charakteryzuje postać, także w dłuższych wypowiedziach o charakterze twórczym — ułóż lekcję
• POL.IV-VI.4.6 podejmuje różne działania o charakterze twórczym z wykorzystaniem języka i różnych form literackich, w tym lirycznych i narracyjnych, takich jak opowiadania o zróżnicowanej kompozycji, fabule, kreacji świata przedstawionego, oraz form dziennikarskich — ułóż lekcję
• POL.IV-VI.4.7 posługuje się kompozycją i układem graficznym adekwatnymi do formy i charakteru wypowiedzi — ułóż lekcję
• POL.IV-VI.4.8 wykorzystuje pojęcia: opinia, opis, charakterystyka, opowiadanie, list tradycyjny i elektroniczny, sprawozdanie, akapit, wstęp, rozwinięcie, zakończenie — ułóż lekcję

Rozwijanie umiejętności autorefleksji i tworzenie tożsamości

• POL.IV-VI.5.1 opisuje istotne dla siebie wartości i prezentuje stanowisko wobec uniwersalnych wartości – moduł filozoficzny — ułóż lekcję
• POL.IV-VI.5.2 omawia różne aspekty doświadczenia wspólnotowego, w tym dotyczące ich wartości w odniesieniu do różnych wspólnot, takich jak rodzina, społeczność szkolna, lokalna, narodowa – moduł filozoficzny — ułóż lekcję
• POL.IV-VI.5.3 określa role, jakie odgrywa w różnych wspólnotach, w tym w rodzinie, szkole, grupie rówieśniczej, kraju itd. – moduł filozoficzny — ułóż lekcję
• POL.IV-VI.5.4 omawia i ocenia swoje zaangażowanie w procesie uczenia się — ułóż lekcję
• POL.IV-VI.5.5 rozpoznaje i nazywa emocje własne i innych — ułóż lekcję

Elementy edukacji medialnej

• POL.IV-VI.6.1 aktywnie wyszukuje potrzebne informacje w różnorodnych źródłach – moduł medialny — ułóż lekcję
• POL.IV-VI.6.2 odróżnia informacje o faktach od opinii – moduł medialny — ułóż lekcję
• POL.IV-VI.6.3 korzysta z różnorodnych źródeł informacji do poszerzania własnej wiedzy i rozwijania zainteresowań – moduł medialny — ułóż lekcję
• POL.IV-VI.6.4 rozpoznaje, w jaki sposób przekazy, w tym reklamy, wpływają na zachowania i kluczowe życiowe decyzje – moduł medialny — ułóż lekcję
• POL.IV-VI.6.5 stosuje zasady higieny cyfrowej i opisuje zagrożenia wynikające z korzystania z Internetu, w tym uzależnienia od ekranów, telefonów, gier, komputerów i konsekwencje przeładowania informacyjnego – moduł medialny — ułóż lekcję

Praktyki lekturowe

• POL.IV-VI.7.1 wybiera teksty zgodnie z preferencjami i zainteresowaniami oraz uzasadnia swój wybór — ułóż lekcję
• POL.IV-VI.7.2 planuje proces czytania — ułóż lekcję
• POL.IV-VI.7.3 dzieli się pierwszymi wrażeniami z przeczytanego tekstu — ułóż lekcję
• POL.IV-VI.7.4.a czyta w każdym roku szkolnym niemniej niż 4 dłuższe teksty literackie dla dzieci i młodzieży: wybrane wspólnie przez nauczyciela i uczniów z listy przykładowych tekstów do omówienia w klasach IV–VIII lub spoza tej listy — ułóż lekcję
• POL.IV-VI.7.4.b czyta w każdym roku szkolnym niemniej niż 4 dłuższe teksty literackie dla dzieci i młodzieży: wśród których znajdują się teksty poruszające zagadnienia bliskie doświadczeniom uczniów, takie jak: dom, rodzina, relacje rówieśnicze, przyjaźń, emocje, relacje człowieka i natury, różnorodność, wspólnotowość — ułóż lekcję
• POL.IV-VI.7.5 zapoznaje się z wybranymi fragmentami Biblii, w tym z opisem stworzenia świata oraz przypowieściami o miłosiernym Samarytaninie i o synu marnotrawnym, z wybranymi mitami greckimi, w tym o stworzeniu świata, o Syzyfie, o Dedalu i Ikarze, o Demeter i Korze, z baśniami i legendami ważnymi dla kultury światowej, europejskiej, narodowej i regionalnej — ułóż lekcję
• POL.IV-VI.7.6.a czyta krótsze teksty literackie, w tym: utwory narracyjne — ułóż lekcję
• POL.IV-VI.7.6.b czyta krótsze teksty literackie, w tym: utwory liryczne — ułóż lekcję
• POL.IV-VI.7.6.c czyta krótsze teksty literackie, w tym: utwory o charakterze patriotycznym, w tym Mazurek Dąbrowskiego Józefa Wybickiego i Rotę Marii Konopnickiej — ułóż lekcję
• POL.IV-VI.7.7 zapoznaje się z tekstami kultury należącymi do różnych sztuk, w tym filmu, teatru, malarstwa, rzeźby, muzyki, komiksu — ułóż lekcję

Warunki i sposób realizacji

Nauka w klasach IV–VIII przypada na kluczowy okres rozwojowy, w którym młodzi ludzie kształtują poczucie sprawczości i uczą się samodzielnego oraz krytycznego myślenia, szczególnie wobec przekazów medialnych. To jednocześnie czas budowania dobrostanu psychicznego uczniów przez wspieranie formowania się ich tożsamości indywidualnej i zbiorowej oraz wzmacnianie odporności psychicznej w obliczu wyzwań rozwojowych. Nauczyciel, planując pracę, powinien uwzględniać wiedzę o dynamice rozwojowej charakterystyczną dla tego etapu, uwzględniając fakt, że uczniowie przechodzą intensywne procesy: poznawania świata i kształtowania postaw wobec niego, odkrywania kultury i jej wytworów, doskonalenia umiejętności komunikowania się z innymi oraz rozwoju myślenia od konkretnego ku abstrakcyjnemu.

Fundamenty edukacji w zakresie języka polskiego w klasach IV–VI są budowane przez praktykę komunikacyjną i doświadczenia czytelnicze – uczniowie poznają różnorodne teksty dostosowane do ich możliwości, co wspiera rozwój zainteresowań czytelniczych. W klasach VII i VIII wzrasta poziom złożoności pracy z tekstami i przekazami medialnymi przy jednoczesnym wprowadzaniu elementów wiedzy teoretycznej – tam, gdzie to konieczne, uczniowie posługują się stosownymi terminami. Uczniowie zapoznają się także z tekstami literackimi wskazanymi na liście obejmującej wybrane dzieła klasyki polskiej, które umożliwiają zaznajomienie się z różnymi zjawiskami literackimi istotnymi dla kultury narodowej. W procesie dydaktycznym ważne jest także zapewnienie nauczycielom i uczniom swobody w doborze tekstów oraz zaplanowanie wystarczającego czasu na ich pogłębioną analizę, co sprzyja rozwijaniu kreatywności, samodzielności myślenia i sprawczości oraz umożliwia dostosowanie procesu uczenia się do indywidualnych potrzeb i zainteresowań uczniów.

Nauczyciele dobierają teksty różnorodne tematycznie i gatunkowo, wykorzystując zróżnicowane formy ich odbioru: e-booki, audiobooki i zasoby cyfrowe. W zakresie nauki o języku ograniczają kategorie gramatyczne do niezbędnych, koncentrując się na perspektywie komunikologicznej, wprowadzają elementy teorii literatury, wyjaśniając funkcje zabiegów artystycznych i retorycznych, oraz wspierają budowanie i doskonalenie warsztatu pisarskiego. Proces edukacyjny obejmuje kształtowanie umiejętności komunikacyjnych przez wypowiedzi ustne, aktywne słuchanie i udział w dyskusji, a także funkcjonalne rozwijanie świadomości językowej przez tworzenie warunków do odkrywania języka przez obserwację oraz analizę intencji i funkcji wypowiedzi.

Odpowiedzialność nauczycieli polega na stworzeniu środowiska uczenia się, które nie tylko respektuje naturalne procesy rozwojowe, ale także aktywnie je wspiera przez dostosowywanie metod nauczania, form współpracy i wymagań do indywidualnych potrzeb oraz możliwości każdego ucznia. Nauczyciele tworzą wspierające środowisko uczenia się na podstawie zasad projektowania uniwersalnego dla edukacji, rozwijając podmiotowość i sprawczość uczniów przez włączanie ich w podejmowanie decyzji takich jak wybór lektury. Stwarzają sytuacje edukacyjne umożliwiające działania grupowe, współpracę i pracę projektową, a także systematycznie wykorzystują informację zwrotną w procesie uczenia się.

Realizacji tych założeń sprzyja ukierunkowanie na działania praktyczne, kształtowanie umiejętności i nawyków, w tym mówienia, pisania, słuchania i czytania, oraz wykorzystywanie doświadczeń uczniów do budowania sytuacji dydaktycznych i poszerzania ich wiedzy. Istotnym elementem edukacji jest również aktywność społeczna i lokalna: stymulowanie działań na rzecz wspólnoty, organizowanie debat, projektów i tworzenie petycji dotyczących problemów lokalnych oraz wykorzystywanie narzędzi polonistycznych do promowania inicjatyw uczniowskich.

Szkoła powinna wspierać nauczycieli w prowadzeniu procesu dydaktycznego, zapewniając odpowiednie warunki, w tym:

1) dostęp do księgozbioru, z uwzględnieniem zarówno współczesnych utworów literatury dziecięcej i młodzieżowej, dostosowanych do potrzeb i zainteresowań uczniów, jak i utworów z listy lektur dla klas IV–VIII;

2) sprzęt elektroniczny oraz dostęp do Internetu i różnorodnych narzędzi cyfrowych, w tym platform edukacyjnych i portali informacyjnych, wspierających realizację wymagań szczegółowych z zakresu edukacji medialnej;

3) promowanie czytelnictwa przez tworzenie kącików czytelniczych w klasach lub we wspólnej przestrzeni szkolnej;

4) organizowanie spotkań z lokalnymi twórcami kultury lub dziennikarzami.

Najczęściej zadawane pytania

Wszystkie przedmioty nowej podstawy