Historia — nowa podstawa programowa, klasy 4–6

Źródło: rozporządzenie Ministra Edukacji z 11 marca 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 378), załącznik nr 2 — tekst dosłowny.

Cele kształcenia — wymagania ogólne

1. Budowanie tożsamości i poczucia przynależności do wspólnot, w szczególności narodowej i państwowej, opartych na przeszłości i pamięci o niej.
2. Rozwijanie gotowości do prezentowania i uzasadniania własnych poglądów i przekonań dotyczących przeszłości przy jednoczesnej akceptacji istnienia różnych punktów widzenia oraz podejmowaniu próby ich zrozumienia i poszukiwania kompromisu.
3. Odczytywanie intencji stojących za działaniami grup i jednostek w przeszłości oraz formułowanie ocen tych działań z uwzględnieniem różnych systemów wartości.
4. Zainteresowanie historią i jej poznawaniem jako praktyką pogłębiania własnej wiedzy i rozumienia oraz dochodzenia do prawdy.
5. Analizowanie i interpretacja źródeł i przekazów historycznych oraz tworzenie narracji przy wykorzystaniu wiedzy historycznej.
6. Rozumienie związków przestrzenno-czasowych i przyczynowo-skutkowych między zdarzeniami przeszłymi oraz wpływu historii na współczesny świat i najbliższe otoczenie.
7. Znajomość i rozumienie wybranych wiadomości o przeszłości (dat, postaci, procesów historycznych, terminów i wydarzeń i zjawisk), potrzebnych do wytworzenia poczucia przynależności do wspólnot, szczególnie narodowej i państwowej, oraz wykorzystywania ich do rozwijania umiejętności historycznych.

Treści nauczania — wymagania szczegółowe

Wybrane wymagania szczegółowe zostały oznaczone jako należące do modułów: filozoficzny i kultura.

Refleksja nad historią jako nauką

• HIS.IV-VI.1.1 przedstawia różne znaczenia terminu historia, używając pojęć: przeszłość, nauka o przeszłości, opowieść — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.1.2 wyjaśnia przydatność znajomości historii dla życia ludzi we współczesności — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.1.3 wskazuje podobieństwa i różnice między historią a fikcją literacką i dziejami legendarnymi – moduł kultura — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.1.4 wyjaśnia, na czym polega praca historyka i skąd czerpiemy wiedzę o przeszłości, używając pojęć: źródło historyczne i wiarygodność źródła — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.1.5 podaje przykłady źródeł historycznych – moduł kultura — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.1.6 podejmuje próby zdobycia informacji o przeszłości, korzystając ze źródeł historycznych — ułóż lekcję

Elementy historii rodzinnej, lokalnej i regionalnej

• HIS.IV-VI.2.1 zbiera i przedstawia informacje oraz pamiątki na temat swojej rodziny – moduł kultura — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.2.2 analizując mapę, wymienia regiony Polski oraz wskazuje swój region zamieszkania — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.2.3 przedstawia historię swojej okolicy, wymienia postacie szczególnie dla niej zasłużone i identyfikuje formy ich upamiętnienia – moduł kultura — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.2.4 wskazuje wybrane zabytki historyczne w swoim regionie, wyjaśnia ich znaczenie i konieczność ich ochrony – moduł kultura — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.2.5 przedstawia legendy związane ze swoją okolicą i wskazuje w nich elementy poświadczone historycznie i fikcyjne — ułóż lekcję

Wspólnota państwowa

• HIS.IV-VI.3.1 identyfikuje symbole państwowe: barwy, godło, hymn państwowy oraz wyjaśnia ich znaczenie dla wspólnoty narodowej i państwowej — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.3.2 wyjaśnia znaczenie świąt państwowych dla budowania wspólnoty i podaje przykłady świąt — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.3.3 wyjaśnia znaczenie obrzędów, tradycji i zwyczajów regionalnych dla budowania wspólnoty i wskazuje ich odmienność w różnych częściach Polski — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.3.4 identyfikuje symbole Unii Europejskiej: flagę i hymn oraz wyjaśnia ich znaczenie dla mieszkańców Polski — ułóż lekcję

Czas i miejsce wydarzeń historycznych

• HIS.IV-VI.4.1 posługuje się pojęciami związanymi z chronologią: data, epoka, nasza era, przed naszą erą, rok, stulecie, tysiąclecie, wiek oraz stosuje zasady określania wieku wydarzeń przed naszą erą i naszej ery — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.4.2 oblicza upływ czasu między wydarzeniami historycznymi — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.4.3 porządkuje chronologicznie wydarzenia z wykorzystaniem osi czasu — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.4.4 wyjaśnia, czym są mapa historyczna i plan, oraz odczytuje z nich informacje, posługując się legendą — ułóż lekcję

Od jaskiń do miast – początki cywilizacji

• HIS.IV-VI.5.1 przedstawia proces rewolucji neolitycznej, używając pojęć: koczowniczy i osiadły tryb życia i wyjaśnia wpływ warunków naturalnych na proces zmian — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.5.2 przedstawia życie w starożytnym Egipcie, używając pojęć: faraon, hieroglify, piramidy, politeizm, życie pozagrobowe — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.5.3 przedstawia osiągnięcia cywilizacji egipskiej, używając pojęć: astronomia, matematyka, medycyna i wyjaśnia jej wpływ na współczesną Europę – moduł kultura — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.5.4 wyjaśnia rolę pisma dla rozwoju cywilizacji oraz ocenia jego znaczenie w życiu współczesnego człowieka – moduł kultura — ułóż lekcję

Dziedzictwo starożytnej Grecji

• HIS.IV-VI.6.1 opisuje społeczeństwo ateńskiej polis w czasach Peryklesa, używając pojęć: agora, Akropol, demokracja, miasto-państwo, obywatele — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.6.2 analizując mapę historyczną, wyjaśnia wpływ warunków naturalnych Grecji na funkcjonowanie społeczeństwa, a także wskazuje na mapie współczesnego świata zasięg cywilizacji greckiej — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.6.3 przedstawia osiągnięcia cywilizacji greckiej, używając pojęć: demokracja, filozofia, igrzyska olimpijskie, mitologia, teatr, i wyjaśnia jej wpływ na współczesną Europę – moduł filozoficzny, moduł kultura — ułóż lekcję

Dziedzictwo starożytnego Rzymu

• HIS.IV-VI.7.1 opisuje społeczeństwo starożytnego Rzymu w czasach Juliusza Cezara, używając pojęć: cesarstwo, niewolnicy, obywatele — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.7.2 analizując mapę historyczną, wskazuje położenie Rzymu i największy zasięg cesarstwa rzymskiego, a także wskazuje na mapie współczesnego świata zasięg cywilizacji rzymskiej — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.7.3 przedstawia osiągnięcia cywilizacji rzymskiej, używając pojęć: akwedukt, amfiteatr, cesarstwo, łacina, łuk triumfalny, prawo rzymskie, republika, i wyjaśnia jej wpływ na współczesną Europę – moduł kultura — ułóż lekcję

Narodziny chrześcijaństwa

• HIS.IV-VI.8.1 przedstawia założenia religii chrześcijańskiej, używając pojęć: dekalog, judaizm, Mesjasz, monoteizm – moduł kultura — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.8.2 podaje wiek powstania religii chrześcijańskiej i uznania jej za religię panującą w Rzymie oraz wyjaśnia znaczenie tych wydarzeń — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.8.3 analizując mapę historyczną, wskazuje miejsce narodzin i kierunki rozprzestrzenienia się chrześcijaństwa w imperium rzymskim — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.8.4 wyjaśnia powody przyjmowania chrześcijaństwa przez członków różnych grup społecznych w imperium rzymskim i wyjaśnia wpływ chrześcijaństwa na współczesną Europę — ułóż lekcję

Średniowieczna Europa

• HIS.IV-VI.9.1 przedstawia charakterystykę wspólnot społecznych w średniowieczu, używając pojęć: chrześcijaństwo, monarchia, plemię, samorząd, senior, stan, wasal — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.9.2 analizując mapy historyczne Europy, porównuje zasięg chrześcijaństwa między wczesnym i późnym średniowieczem — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.9.3 analizując źródła, na wybranych przykładach porównuje warunki życia codziennego mieszkańców wsi, miast, zamków i klasztorów — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.9.4 przedstawia osiągnięcia średniowiecznej Europy, używając pojęć: sztuka gotycka, sztuka romańska, uniwersytet, i wyjaśnia ich wpływ na współczesną Europę – moduł kultura — ułóż lekcję

Od plemienia do królestwa – narodziny Polski

• HIS.IV-VI.10.1 przedstawia państwo Mieszka I, używając pojęć: drużyna, gród, książę, w tym uwzględniając postać Dobrawy — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.10.2 podaje daty: chrztu Mieszka I i koronacji królewskiej Bolesława Chrobrego oraz wyjaśnia znaczenie tych wydarzeń — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.10.3 analizując mapę historyczną, przedstawia rozwój terytorialny państwa pierwszych Piastów — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.10.4 opisuje różne metody poznawania przeszłości wykorzystywane do badań nad okresem wczesnopiastowskim — ułóż lekcję

Ziemie polskie w okresie rozbicia dzielnicowego

• HIS.IV-VI.11.1 przedstawia przyczyny i skutki rozbicia dzielnicowego po śmierci Bolesława Krzywoustego, używając pojęć: pryncypat, zasada senioratu — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.11.2 wyjaśnia przyczyny i skutki sprowadzenia Zakonu Krzyżackiego do Polski — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.11.3 przedstawia przemiany społeczno-gospodarcze w okresie rozbicia dzielnicowego i wyjaśnia ich wpływ na losy własnego lub wybranego regionu — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.11.4 wskazuje zabytki sztuki romańskiej i gotyckiej w Polsce, w tym we własnym lub wybranym regionie, oraz formułuje i uzasadnia opinię na temat konieczności ich ochrony – moduł kultura — ułóż lekcję

Zjednoczone królestwo – Polska ostatnich Piastów

• HIS.IV-VI.12.1 przedstawia dokonania Władysława Łokietka i Kazimierza Wielkiego, używając pojęć: Akademia Krakowska, koronacja, monarchia stanowa — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.12.2 podaje daty: koronacji królewskiej Władysława Łokietka i wygaśnięcia dynastii Piastów na tronie Polski oraz wyjaśnia znaczenie tych wydarzeń — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.12.3 analizując mapę historyczną, przedstawia zmiany terytorialne państwa ostatnich Piastów — ułóż lekcję

Początki państwa polsko-litewskiego i relacje z Krzyżakami

• HIS.IV-VI.13.1 przedstawia przyczyny i skutki sporu polsko-krzyżackiego oraz unii polsko-litewskiej, używając pojęć: chrystianizacja, unia personalna — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.13.2 podaje datę bitwy pod Grunwaldem i porządkuje chronologicznie umowę w Krewie i II pokój toruński oraz wyjaśnia znaczenie tych wydarzeń — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.13.3 analizując mapę historyczną, przedstawia zasięg Polski i Litwy oraz zmiany granic na mocy II pokoju toruńskiego — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.13.4 wyjaśnia wpływ rządów Jadwigi i Władysława Jagiełły na odnowienie Akademii Krakowskiej – moduł kultura — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.13.5 analizując teksty kultury, przedstawia Zawiszę Czarnego jako ideał rycerza średniowiecznego, formułuje i uzasadnia opinię na temat aktualności etosu rycerskiego i poddaje ją pod dyskusję – moduł kultura — ułóż lekcję

Ku nowej epoce

• HIS.IV-VI.14.1 przedstawia i ocenia przyczyny i skutki wypraw odkrywczych z perspektywy Europejczyków i ludów pozaeuropejskich, używając pojęć: handel międzykontynentalny, kolonizacja, niewolnictwo, Nowy Świat, Stary Świat, wyprawy dalekomorskie, rozwój techniki morskiej — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.14.2 przedstawia przemiany światopoglądowe w epoce renesansu, używając pojęć: humanizm, reformacja, renesans – moduł kultura — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.14.3 podaje datę dotarcia Krzysztofa Kolumba do Ameryki, porządkuje chronologicznie wynalezienie druku przez Jana Gutenberga i wystąpienie Marcina Lutra oraz wyjaśnia znaczenie tych wydarzeń — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.14.4 analizując mapy historyczne, porównuje obraz świata Europejczyków z połowy XV w. i połowy XVI w — ułóż lekcję

Złoty wiek państwa polsko-litewskiego

• HIS.IV-VI.15.1 przedstawia działalność gospodarczą polskiej szlachty w XV w. i XVI w., używając pojęć: folwark, magnateria, pańszczyzna, spław rzeczny, i ocenia jej wpływ na położenie mieszczan i chłopów — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.15.2 przedstawia dominującą rolę szlachty w XIV–XVI w., używając pojęć: pospolite ruszenie, przywilej, sejm walny, stan społeczny — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.15.3 porządkuje chronologicznie hołd pruski i wygaśnięcie dynastii Jagiellonów oraz wyjaśnia znaczenie tych wydarzeń — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.15.4 ocenia zasadność określenia „złoty wiek” dla Polski i Litwy w XVI w. z perspektywy reprezentantów różnych grup mieszkańców – moduł kultura — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.15.5 wskazuje zabytki sztuki renesansowej w państwie polsko-litewskim, w tym we własnym lub w wybranym regionie, formułuje i uzasadnia opinię na temat konieczności ich ochrony oraz przedstawia rozwój kultury i nauki, w tym uwzględniając postacie: Mikołaja Gomółki, Jana Kochanowskiego, Mikołaja Kopernika i Mikołaja Reja – moduł kultura, moduł filozoficzny — ułóż lekcję

Początki Rzeczypospolitej Obojga Narodów

• HIS.IV-VI.16.1 przedstawia przyczyny i skutki zawiązania unii lubelskiej, używając pojęć: Korona Królestwa Polskiego, Rzeczpospolita Obojga Narodów, unia realna, Wielkie Księstwo Litewskie — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.16.2 przedstawia zasady wyboru króla w Rzeczypospolitej Obojga Narodów, używając pojęć: pacta conventa, wolna elekcja — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.16.3 porządkuje chronologicznie unię lubelską i pierwszą wolną elekcję oraz wyjaśnia znaczenie tych wydarzeń — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.16.4 przedstawia okoliczności powstania aktu konfederacji warszawskiej i artykułów henrykowskich oraz wyjaśnia znaczenie tych dokumentów — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.16.5 analizując mapę historyczną, przedstawia położenie geopolityczne Rzeczypospolitej Obojga Narodów oraz jej stosunki wyznaniowe i etniczne — ułóż lekcję

Rzeczpospolita Obojga Narodów w XVII w

• HIS.IV-VI.17.1 przedstawia przyczyny konfliktów zbrojnych z udziałem Rzeczypospolitej w XVII w., używając pojęć: dymitriady, odsiecz wiedeńska, potop szwedzki i powstanie Chmielnickiego — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.17.2 analizując mapę historyczną, przedstawia obszary działań militarnych i straty terytorialne Rzeczypospolitej na rzecz sąsiadów oraz ocenia wpływ tych działań na własny lub wybrany region — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.17.3 wyjaśnia wpływ wojen z XVII w. oraz przemian klimatycznych tego okresu na system polityczny Rzeczypospolitej, jej gospodarkę, społeczeństwo i kulturę — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.17.4 wskazuje zabytki sztuki barokowej w Polsce, w tym we własnym lub w wybranym regionie, formułuje i uzasadnia opinię na temat konieczności ich ochrony oraz przedstawia kulturę sarmacką, używając pojęć: dwór, kontusz, portret trumienny – moduł kultura — ułóż lekcję

Blaski i cienie Rzeczypospolitej Obojga Narodów

• HIS.IV-VI.18.1 przedstawia różnice między pozycją społeczno-polityczną szlachty i magnaterii oraz ocenia korzyści i zagrożenia związane z funkcjonowaniem zasad wolnej elekcji i liberum veto — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.18.2 porządkuje chronologicznie okresy rządów na tronie Rzeczypospolitej władców z dynastii Jagiellonów, Wazów i Sasów — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.18.3 ocenia walory i mankamenty ustroju Rzeczypospolitej Obojga Narodów z perspektywy monarchy i poddanych z różnych stanów społecznych — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.18.4 analizując źródła, na wybranych przykładach przedstawia warunki życia codziennego i obyczaje różnych warstw społecznych Rzeczypospolitej w XVIII w. – moduł kultura — ułóż lekcję

Idee oświecenia i przykłady ich realizacji

• HIS.IV-VI.19.1 przedstawia idee epoki oświecenia, używając pojęć: filozofia, trójpodział władzy, umowa społeczna, wiek rozumu – moduł filozoficzny — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.19.2 porównuje przyczyny i skutki amerykańskiej wojny o niepodległość i rewolucji francuskiej oraz wyjaśnia znaczenie tych wydarzeń dla zmiany stosunków społeczno-politycznych na świecie — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.19.3 porównuje realizację idei oświeceniowych w Rzeczypospolitej Obojga Narodów i Królestwie Prus, używając pojęć: absolutyzm oświecony, Komisja Edukacji Narodowej, militaryzm – moduł kultura — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.19.4 przedstawia rozwój kultury i nauki w Rzeczypospolitej okresie oświecenia, w tym uwzględniając postacie: Izabeli Czartoryskiej, Hugona Kołłątaja, Stanisława Augusta Poniatowskiego, Jana i Jędrzeja Śniadeckich – moduł kultura, moduł filozoficzny — ułóż lekcję

Próby ocalenia Rzeczypospolitej Obojga Narodów

• HIS.IV-VI.20.1 przedstawia okoliczności uchwalenia Konstytucji 3 maja i jej obalenia, używając pojęć: czarna procesja, konfederacja targowicka, Sejm Wielki — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.20.2 podaje daty: I rozbioru Rzeczypospolitej i uchwalenia Konstytucji 3 maja, porządkuje chronologicznie I i II rozbiór Rzeczypospolitej, uchwalenie Konstytucji 3 maja i zawiązanie konfederacji targowickiej oraz wyjaśnia znaczenie tych wydarzeń — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.20.3 analizując mapę historyczną, przedstawia zasięg I i II rozbioru Rzeczypospolitej, w tym losy własnej lub wybranej miejscowości — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.20.4 ocenia, w jaki sposób Konstytucja 3 maja miała wpłynąć na zmianę sytuacji różnych grup społecznych w Rzeczypospolitej, i wyjaśnia powody świętowania rocznicy tego wydarzenia współcześnie — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.20.5 podejmuje próbę oceny trafności posługiwania się terminem „targowica” w wybranych współczesnych tekstach lub wystąpieniach w przestrzeni publicznej — ułóż lekcję

Powstanie kościuszkowskie i upadek Rzeczypospolitej Obojga Narodów

• HIS.IV-VI.21.1 wyjaśnia specyfikę i skutki powstania kościuszkowskiego, używając pojęć: insurekcja, kosynierzy, Naczelnik Powstania, w tym uwzględniając postać Tadeusza Kościuszki — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.21.2 podaje daty wybuchu powstania kościuszkowskiego i III rozbioru Rzeczypospolitej oraz wyjaśnia znaczenie tych wydarzeń — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.21.3 analizując mapę historyczną, przedstawia zasięg powstania kościuszkowskiego, III rozbioru Rzeczypospolitej oraz losy własnej lub wybranej miejscowości w okresie rozbiorów Rzeczypospolitej — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.21.4 analizując teksty kultury, przedstawia program społeczny insurekcji kościuszkowskiej i podejmuje próbę oceny jego atrakcyjności dla różnych grup społecznych — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.21.5 analizując źródła, na wybranych przykładach ocenia postawy różnych grup społecznych wobec powstania kościuszkowskiego — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.21.6 analizując teksty kultury, ocenia znaczenie powstania kościuszkowskiego w polskiej pamięci historycznej – moduł kultura — ułóż lekcję

Świat w XIX w

• HIS.IV-VI.22.1 przedstawia przemiany polityczno-społeczno-gospodarcze w Stanach Zjednoczonych, używając pojęć: migracje, niewolnictwo, podbój Dzikiego Zachodu — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.22.2 przedstawia przyczyny i skutki ekspansji kolonialnej w II połowie XIX w. dla ludności w koloniach i dla Europejczyków, używając pojęć: imperium, kolonia — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.22.3 analizując mapy historyczne, przedstawia rozwój terytorialny Stanów Zjednoczonych Ameryki oraz zasięg kolonizacji w Afryce i Azji w XIX w. — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.22.4 analizując źródła, na wybranych przykładach przedstawia postawy Europejczyków i Amerykanów wobec ludności rdzennej terenów kolonizowanych w XIX w. w Afryce, Azji i Amerykach, podejmuje próby ich oceny z perspektywy własnego i ówczesnego systemu wartości oraz prowadzi dyskusję na ten temat — ułóż lekcję

Europa w I połowie XIX w

• HIS.IV-VI.23.1 przedstawia wpływ epoki napoleońskiej na losy Europy, używając pojęć: cesarz Francuzów, Kodeks Napoleona, kongres wiedeński, legitymizm, restauracja, Święte Przymierze — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.23.2 podaje datę zakończenia kongresu wiedeńskiego i wyjaśnia znaczenie tego wydarzenia — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.23.3 analizując mapy historyczne, porównuje Europę w epoce napoleońskiej i Europę pokongresową — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.23.4 przedstawia przyczyny i skutki rewolucji przemysłowej, używając pojęć: degradacja środowiska, kapitalizm, maszyna parowa, pozycja kobiet, robotnicy, uprzemysłowienie, urbanizacja — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.23.5 analizując źródła, na wybranych przykładach wskazuje wpływ wynalazków z I połowy XIX w. na życie codzienne różnych warstw społeczeństwa, opisuje budzone przez nie nadzieje i obawy, formułuje opinię i podejmuje dyskusję o wpływie technologii na życie ludzi w przeszłości i obecnie — ułóż lekcję

Europa w latach 1848–1900

• HIS.IV-VI.24.1 przedstawia specyfikę Wiosny Ludów, używając pojęć: niepodległość, liberalizacja, uwłaszczenie, zjednoczenie — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.24.2 porządkuje chronologicznie wybuch Wiosny Ludów oraz zakończenie procesów zjednoczeniowych Włoch i Niemiec oraz wyjaśnia znaczenie tych wydarzeń — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.24.3 analizując mapy historyczne, przedstawia proces zjednoczenia Niemiec i Włoch — ułóż lekcję

Społeczeństwo Europy w II połowie XIX w

• HIS.IV-VI.25.1 przedstawia przemiany w życiu społecznym w II połowie XIX w., używając pojęć: emancypacja kobiet, filozofia pozytywizmu, higiena, postęp naukowo-techniczny, powszechność nauczania, urbanizacja, oraz identyfikuje wpływ wybranych procesów na współczesność – moduł filozoficzny — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.25.2 określa wybrane różnice w programach ruchów politycznych II połowy XIX w. — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.25.3 analizując źródła, na wybranych przykładach wyjaśnia wpływ rozwoju edukacji, prasy i instytucji kultury w II połowie XIX w. na kształtowanie tożsamości i postaw Europejczyków, formułuje opinię na ten temat i poddaje ją pod dyskusję – moduł kultura — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.25.4 analizując teksty kultury, ocenia przemiany w życiu codziennym różnych grup ludności, zmiany w wyglądzie i funkcjach przestrzeni miejskiej w II połowie XIX w. oraz identyfikuje przykłady tych zmian widoczne współcześnie – moduł kultura — ułóż lekcję

Legiony Polskie i Księstwo Warszawskie

• HIS.IV-VI.26.1 przedstawia losy Legionów Polskich i Księstwa Warszawskiego, używając pojęć: Legiony Polskie, wojny napoleońskie, w tym uwzględniając postacie: Jana Henryka Dąbrowskiego, Józefa Poniatowskiego, Józefa Wybickiego — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.26.2 podaje datę utworzenia Księstwa Warszawskiego i wyjaśnia znaczenie tego wydarzenia — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.26.3 analizując mapę historyczną, przedstawia zasięg terytorialny Księstwa Warszawskiego oraz losy własnej lub wybranej miejscowości w epoce napoleońskiej — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.26.4 analizując źródła, wskazuje odwołania historyczne obecne w Mazurku Dąbrowskiego i wyjaśnia wpływ tekstu na budowanie wspólnoty narodowej i państwowej – moduł kultura — ułóż lekcję

Ziemie dawnej Rzeczypospolitej po kongresie wiedeńskim

• HIS.IV-VI.27.1 analizując mapę historyczną, przedstawia zmiany terytorialne wprowadzone na ziemiach dawnej Rzeczypospolitej w wyniku postanowień kongresu wiedeńskiego, w tym przynależność państwową własnej lub wybranej miejscowości — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.27.2 analizując teksty kultury, na wybranych przykładach porównuje sytuację gospodarczą, kulturalną i społeczną w zaborach, politykę zaborców wobec mieszkańców ziem dawnej Rzeczypospolitej oraz postawy mieszkańców wobec polityki zaborców – moduł kultura — ułóż lekcję

Powstanie listopadowe i Wielka Emigracja

• HIS.IV-VI.28.1 przedstawia specyfikę i skutki powstania listopadowego, używając pojęć: detronizacja, łamanie konstytucji, noc listopadowa, represje, w tym uwzględniając postacie Emilii Plater i Piotra Wysockiego — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.28.2 podaje datę wybuchu powstania listopadowego i wyjaśnia znaczenie tego wydarzenia — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.28.3 analizując mapę historyczną, przedstawia zasięg działań wojennych podczas powstania listopadowego, w tym losy własnej lub wybranej miejscowości — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.28.4 analizując źródła, na wybranych przykładach przedstawia różne postawy wobec powstania listopadowego, podejmuje próbę ich oceny z perspektywy własnego i ówczesnego systemu wartości oraz formułuje opinię i podejmuje dyskusję na ten temat — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.28.5 wyjaśnia znaczenie terminu Wielka Emigracja oraz wskazuje jej polityczną i kulturową rolę, w tym uwzględniając postacie: Fryderyka Chopina, Joachima Lelewela, Adama Mickiewicza i Juliusza Słowackiego – moduł filozoficzny, moduł kultura — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.28.6 analizując teksty kultury, ocenia znaczenie powstania listopadowego w polskiej pamięci historycznej – moduł kultura — ułóż lekcję

Powstanie styczniowe

• HIS.IV-VI.29.1 przedstawia specyfikę i skutki powstania styczniowego, używając pojęć: branka, rusyfikacja, Sybir, uwłaszczenie, wojna partyzancka, w tym uwzględniając postaci Anny Pustowójtówny i Romualda Traugutta — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.29.2 podaje datę wybuchu powstania styczniowego i wyjaśnia znaczenie tego wydarzenia — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.29.3 analizując mapę historyczną, przedstawia zasięg działań wojennych w czasie powstania styczniowego, w tym losy własnej lub wybranej miejscowości — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.29.4 analizując źródła, na wybranych przykładach przedstawia różne postawy wobec powstania styczniowego, podejmuje próbę ich oceny z perspektywy własnego i ówczesnego systemu wartości oraz formułuje opinię i podejmuje dyskusję na ten temat — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.29.5 analizując teksty kultury, ocenia znaczenie powstania styczniowego w polskiej pamięci historycznej – moduł kultura — ułóż lekcję

Ziemie polskie w II połowie XIX w

• HIS.IV-VI.30.1 przedstawia zróżnicowanie rozwoju społeczno-gospodarczego ziem polskich w II połowie XIX w., używając pojęć i opisując zjawiska: industrializacja, pozycja kobiet, praca organiczna, uwłaszczenie chłopów, zacofanie gospodarcze Galicji — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.30.2 ocenia wpływ industrializacji ziem polskich w II połowie XIX w. na życie codzienne różnych grup mieszkańców oraz na środowisko — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.30.3 analizując źródła, na wybranych przykładach porównuje koncepcje zmian politycznych i społeczno-gospodarczych, głoszone w programach ruchów społeczno-politycznych w II połowie XIX w. — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.30.4 analizując teksty kultury, na wybranych przykładach przedstawia rolę kobiet w procesie kształtowania polskiej świadomości narodowej — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.30.5 analizując teksty kultury, na wybranych przykładach porównuje sytuację gospodarczą, kulturalną i społeczną ziem polskich, politykę władz wobec mieszkańców ziem polskich i postawy mieszkańców wobec polityki władz w II połowie XIX w. oraz identyfikuje współczesne konsekwencje tych zjawisk – moduł kultura — ułóż lekcję
• HIS.IV-VI.30.6 wyjaśnia wpływ braku własnego państwa na działalność kulturalno-naukową, w tym uwzględniając dokonania Marii Skłodowskiej-Curie, Ignacego Łukasiewicza oraz twórczość Marii Konopnickiej, Jana Matejki i Henryka Sienkiewicza – moduł filozoficzny, moduł kultura — ułóż lekcję

Warunki i sposób realizacji

Zgodnie z celami ogólnymi nauczanie historii ma służyć wzmacnianiu więzi uczniów ze wspólnotą europejską, narodową i państwową oraz najbliższym otoczeniem – regionem i miejscowością, rozwijaniu kompetencji przekrojowych oraz budowaniu i doskonaleniu wiedzy i umiejętności przedmiotowych. Istotnym postulatem jest także budzenie zainteresowania uczniów historią i kształtowanie świadomości, że poznawanie przeszłości opiera się na określonych, sprawdzonych metodach naukowych.

W dążeniu do osiągnięcia tych celów kluczowe wydaje się ograniczenie metod podających na rzecz metod aktywizujących. Szczególnie ważne staje się położenie nacisku na samodzielną, a więc prowadzoną rzeczywiście przez uczniów, analizę źródeł: tekstów, map, ikonografii, materiałów statystycznych i współczesnych tekstów kultury, m.in. filmów, powieści, komiksów, gier. W działaniach tych szczególnie istotne są: zasada samodzielności (czyli ograniczonej zależności ucznia od nauczyciela), zasada stopniowania trudności (przystępności) i zasada poznania bezpośredniego (zakładająca, że jedną z najważniejszych metod dociekania prawdy o przeszłości pozostaje badanie źródeł).

Praca ze źródłami ma na celu rozwijanie umiejętności przedmiotowych i komunikacyjnych. Uczniowie powinni umieć nie tylko analizować źródła, lecz także o nich rozmawiać – wyrażać własne opinie i oceny, spierać się o trafność poglądów i próbować dochodzić w sporach do kompromisu. Dla realizacji tego postulatu istotne jest właściwe wyposażenie pracowni historycznej – w zbiory tekstów źródłowych, atlasy, mapy ścienne, sprzęt elektroniczny, dostęp do Internetu i cyfrowych narzędzi dydaktycznych. Kluczowe jest zapewnienie w klasie takiej atmosfery, która będzie sprzyjać zadawaniu pytań i prowadzeniu otwartego dialogu. Zarówno cele ogólne, jak i treści nauczania – wymagania szczegółowe dotyczące wiedzy i umiejętności kładą nacisk na historię lokalną i regionalną. Jej pełniejsza znajomość nie ma być celem samym w sobie, ale narzędziem prowadzącym do wzmocnienia poczucia więzi uczniów z ich najbliższym otoczeniem. Realizacji tej idei sprzyjać powinny wycieczki historyczne o zróżnicowanym charakterze. Warto znaleźć czas nie tylko na wizyty w muzeach czy placówkach edukacyjnych, lecz także na krótkie lokalne wędrówki, które pozwolą uczniom poznać okoliczne pomniki, zabytki architektury czy innego rodzaju miejsca pamięci i dostrzec ich związki z treściami omawianymi na lekcji w klasie.

Realizacja doświadczeń edukacyjnych ma sprzyjać m.in. wzmacnianiu sprawczości uczniów. Uwzględniając ten cel, warto zapewnić uczniom możliwie dużą swobodę w wyborze zarówno samych doświadczeń, jak i metod ich realizacji. Pożądane jest również takie prowadzenie doświadczeń edukacyjnych, aby uczniowie czuli ich wagę – mogli przedstawić wyniki swoich działań na forum klasy, poddać je pod jej ocenę i czuli, że ich praca stanowi celowy element procesu dydaktycznego.

Najczęściej zadawane pytania

Wszystkie przedmioty nowej podstawy