Muzyka — podstawa programowa 2017, II etap (klasy 4–8)

Źródło: Dz.U. 2017 poz. 356 z późn. zm., załącznik nr 2 w brzmieniu nadanym rozporządzeniem z 28 czerwca 2024 r. (Dz.U. 2024 poz. 996) — tekst dosłowny.

Cele kształcenia — wymagania ogólne

1. Indywidualna i zespołowa ekspresja muzyczna. Uczeń indywidualnie i zespołowo muzykuje, tworzy i improwizuje proste struktury dźwiękowe i układy ruchowo-taneczne, przedstawia cechy i charakter wykonywanych utworów werbalnie i pozawerbalnie, rozwijając swoje zdolności i umiejętności muzyczne, preferencje oraz umiejętności wartościowania wytworów kultury.
2. Język i funkcje muzyki, myślenie muzyczne, kreacja i twórcze działania. Uczeń rozumie podstawowe pojęcia i terminy muzyczne niezbędne w praktyce wykonawczej, percepcji oraz prowadzeniu rozmów o muzyce, poszukiwaniu informacji i twórczym działaniu, dostrzegając przy tym wzajemne relacje między nimi.
3. Wiedza o kulturze muzycznej, narodowym i światowym dziedzictwie kulturowym. Uczeń interpretuje zjawiska związane z kulturą muzyczną, słucha muzyki, rozpoznaje, rozróżnia i omawia jej cechy, przedstawia własny stosunek do słuchanego i wykonywanego repertuaru, jest świadomym odbiorcą sztuki.

Treści nauczania — wymagania szczegółowe

Indywidualna i zespołowa ekspresja muzyczna

• S17MUZ.I.1.1.a W zakresie śpiewu — śpiewa ze słuchu lub z wykorzystaniem nut (w zespole, solo, a cappella, z akompaniamentem) minimum 10 różnorodnych utworów wokalnych w roku szkolnym: piosenki z repertuaru dziecięcego, młodzieżowego, popularnego i ludowego — ułóż lekcję
• S17MUZ.I.1.1.b W zakresie śpiewu — śpiewa ze słuchu lub z wykorzystaniem nut (w zespole, solo, a cappella, z akompaniamentem) minimum 10 różnorodnych utworów wokalnych w roku szkolnym: wybrane pieśni (w tym artystyczne i patriotyczne) — ułóż lekcję
• S17MUZ.I.1.1.c W zakresie śpiewu — śpiewa ze słuchu lub z wykorzystaniem nut (w zespole, solo, a cappella, z akompaniamentem) minimum 10 różnorodnych utworów wokalnych w roku szkolnym: kanony — ułóż lekcję
• S17MUZ.I.1.2 W zakresie śpiewu: poprawnie śpiewa z pamięci, zachowując należytą postawę, hymn państwowy „Mazurek Dąbrowskiego” — ułóż lekcję
• S17MUZ.I.1.3 W zakresie śpiewu: śpiewa, dbając o emisję i higienę głosu, stosuje ćwiczenia oddechowe, dykcyjne i inne, zachowując naturalne właściwości głosu — ułóż lekcję
• S17MUZ.I.1.4 W zakresie śpiewu: wykonuje solo lub w zespole „rapowanki”, rytmiczne recytacje itp. — ułóż lekcję
• S17MUZ.I.1.5.a W zakresie śpiewu — tworzy z pomocą nauczyciela i samodzielnie: struktury melodyczne — ułóż lekcję
• S17MUZ.I.1.5.b W zakresie śpiewu — tworzy z pomocą nauczyciela i samodzielnie: sygnały dźwiękowe (w kontekście danej tonalności) — ułóż lekcję
• S17MUZ.I.1.5.c W zakresie śpiewu — tworzy z pomocą nauczyciela i samodzielnie: prosty dwugłos (burdon, ostinato, głos towarzyszący górny lub dolny) — ułóż lekcję
• S17MUZ.I.1.5.d W zakresie śpiewu — tworzy z pomocą nauczyciela i samodzielnie: głosowe ilustracje dźwiękowe (onomatopeje) do scen sytuacyjnych, tekstów literackich i obrazów — ułóż lekcję
• S17MUZ.I.1.6 W zakresie śpiewu: improwizuje wokalnie oraz tworzy – pod kierunkiem nauczyciela i samodzielnie – różnorodne wypowiedzi muzyczne według ustalonych zasad — ułóż lekcję
• S17MUZ.I.2.1.a W zakresie gry na instrumentach — gra na instrumentach ze słuchu lub przy pomocy nut (w zespole lub solo) na jednym lub kilku instrumentach melodycznych (do wyboru np. flet podłużny, flażolet / flecik polski, pianino, keyboard, gitara, dzwonki, metalofon, ksylofon i inne) oraz perkusyjnych niemelodycznych: schematy rytmiczne — ułóż lekcję
• S17MUZ.I.2.1.b W zakresie gry na instrumentach — gra na instrumentach ze słuchu lub przy pomocy nut (w zespole lub solo) na jednym lub kilku instrumentach melodycznych (do wyboru np. flet podłużny, flażolet / flecik polski, pianino, keyboard, gitara, dzwonki, metalofon, ksylofon i inne) oraz perkusyjnych niemelodycznych: melodie — ułóż lekcję
• S17MUZ.I.2.1.c W zakresie gry na instrumentach — gra na instrumentach ze słuchu lub przy pomocy nut (w zespole lub solo) na jednym lub kilku instrumentach melodycznych (do wyboru np. flet podłużny, flażolet / flecik polski, pianino, keyboard, gitara, dzwonki, metalofon, ksylofon i inne) oraz perkusyjnych niemelodycznych: proste utwory — ułóż lekcję
• S17MUZ.I.2.1.d W zakresie gry na instrumentach — gra na instrumentach ze słuchu lub przy pomocy nut (w zespole lub solo) na jednym lub kilku instrumentach melodycznych (do wyboru np. flet podłużny, flażolet / flecik polski, pianino, keyboard, gitara, dzwonki, metalofon, ksylofon i inne) oraz perkusyjnych niemelodycznych: akompaniamenty — ułóż lekcję
• S17MUZ.I.2.2 W zakresie gry na instrumentach: gra na wybranym instrumencie melodycznym Hymn Europy (instrumentalną wersję „Ody do radości” Ludwiga van Beethovena) — ułóż lekcję
• S17MUZ.I.2.3 W zakresie gry na instrumentach: odtwarza gestodźwiękami proste rytmy i schematy rytmiczne — ułóż lekcję
• S17MUZ.I.2.4.a W zakresie gry na instrumentach — tworzy z pomocą nauczyciela i samodzielnie: proste struktury rytmiczne — ułóż lekcję
• S17MUZ.I.2.4.b W zakresie gry na instrumentach — tworzy z pomocą nauczyciela i samodzielnie: swobodny akompaniament rytmiczny i melodyczny — ułóż lekcję
• S17MUZ.I.2.4.c W zakresie gry na instrumentach — tworzy z pomocą nauczyciela i samodzielnie: instrumentalne ilustracje dźwiękowe do scen sytuacyjnych, tekstów literackich i obrazów — ułóż lekcję
• S17MUZ.I.2.5 W zakresie gry na instrumentach: improwizuje oraz tworzy – pod kierunkiem nauczyciela lub samodzielnie – różnorodne wypowiedzi muzyczne według ustalonych zasad, z użyciem dostępnych lub wykonanych przez siebie instrumentów — ułóż lekcję
• S17MUZ.I.3.1 W zakresie ruchu przy muzyce: odtwarza ruchem proste rytmy i schematy rytmiczne — ułóż lekcję
• S17MUZ.I.3.2.a W zakresie ruchu przy muzyce — wykonuje podstawowe kroki, figury i układy taneczne: polskich tańców narodowych: poloneza, kujawiaka i krakowiaka — ułóż lekcję
• S17MUZ.I.3.2.b W zakresie ruchu przy muzyce — wykonuje podstawowe kroki, figury i układy taneczne: wybranych tańców ludowych (szczególnie własnego regionu) — ułóż lekcję
• S17MUZ.I.3.2.c W zakresie ruchu przy muzyce — wykonuje podstawowe kroki, figury i układy taneczne: wybranych tańców różnych narodów — ułóż lekcję
• S17MUZ.I.3.2.d W zakresie ruchu przy muzyce — wykonuje podstawowe kroki, figury i układy taneczne: wybranych tańców towarzyskich (fakultatywnie) — ułóż lekcję
• S17MUZ.I.3.3 W zakresie ruchu przy muzyce: improwizuje za pomocą gestu i ruchu oraz tworzy ilustracje ruchowe do muzyki — ułóż lekcję
• S17MUZ.I.4.1.a W zakresie słuchania i percepcji muzyki — świadomie słucha wybranych dzieł literatury muzycznej (fragmentów lub w całości): reprezentatywnych dla kolejnych epok (od średniowiecza do współczesności) — ułóż lekcję
• S17MUZ.I.4.1.b W zakresie słuchania i percepcji muzyki — świadomie słucha wybranych dzieł literatury muzycznej (fragmentów lub w całości): muzyki jazzowej i rozrywkowej — ułóż lekcję
• S17MUZ.I.4.1.c W zakresie słuchania i percepcji muzyki — świadomie słucha wybranych dzieł literatury muzycznej (fragmentów lub w całości): polskich pieśni artystycznych i patriotycznych — ułóż lekcję
• S17MUZ.I.4.1.d W zakresie słuchania i percepcji muzyki — świadomie słucha wybranych dzieł literatury muzycznej (fragmentów lub w całości): utworów ludowych w postaci oryginalnej i artystycznie opracowanej — ułóż lekcję
• S17MUZ.I.4.2.a W zakresie słuchania i percepcji muzyki — rozpoznaje ze słuchu: brzmienie instrumentów muzycznych — ułóż lekcję
• S17MUZ.I.4.2.b W zakresie słuchania i percepcji muzyki — rozpoznaje ze słuchu: brzmienie głosów ludzkich: sopran, alt, tenor, bas — ułóż lekcję
• S17MUZ.I.4.2.c W zakresie słuchania i percepcji muzyki — rozpoznaje ze słuchu: podstawowe formy muzyczne: AB, ABA, ABA1, rondo i wariacje — ułóż lekcję
• S17MUZ.I.4.2.d W zakresie słuchania i percepcji muzyki — rozpoznaje ze słuchu: polskie tańce narodowe — ułóż lekcję
• S17MUZ.I.4.2.e W zakresie słuchania i percepcji muzyki — rozpoznaje ze słuchu: aparat wykonawczy: solista, zespół kameralny, chór, orkiestra, big-band i zespół folkowy — ułóż lekcję
• S17MUZ.I.4.3 W zakresie słuchania i percepcji muzyki: rozpoznaje i analizuje utwory muzyczne określając ich elementy, nastrój i charakter, formułuje wypowiedzi, stosując pojęcia charakterystyczne dla języka muzycznego — ułóż lekcję
• S17MUZ.I.4.4.a W zakresie słuchania i percepcji muzyki — przedstawia słuchaną muzykę za pomocą środków pozamuzycznych (łącząc muzykę z innymi obszarami wiedzy): odzwierciedla graficznie cechy muzyki i strukturę form muzycznych — ułóż lekcję
• S17MUZ.I.4.4.b W zakresie słuchania i percepcji muzyki — przedstawia słuchaną muzykę za pomocą środków pozamuzycznych (łącząc muzykę z innymi obszarami wiedzy): rysuje, maluje oraz układa teksty do muzyki — ułóż lekcję
• S17MUZ.I.4.4.c W zakresie słuchania i percepcji muzyki — przedstawia słuchaną muzykę za pomocą środków pozamuzycznych (łącząc muzykę z innymi obszarami wiedzy): werbalizuje emocje i odczucia — ułóż lekcję
• S17MUZ.I.4.4.d W zakresie słuchania i percepcji muzyki — przedstawia słuchaną muzykę za pomocą środków pozamuzycznych (łącząc muzykę z innymi obszarami wiedzy): opisuje słowami cechy i charakter słuchanych utworów — ułóż lekcję

Język i funkcje muzyki, myślenie muzyczne, kreacja i twórcze działania

• S17MUZ.II.1.1 Uczeń zna, rozumie i wykorzystuje w praktyce: podstawowe pojęcia i terminy muzyczne (pięciolinia, klucz, nuta, pauza, wartość rytmiczna, dźwięk, gama, akord, akompaniament) oraz zależności między nimi — ułóż lekcję
• S17MUZ.II.1.2 Uczeń zna, rozumie i wykorzystuje w praktyce: określa podstawowe elementy muzyki (rytm, melodię, harmonię, agogikę, dynamikę, kolorystykę, artykulację) — ułóż lekcję
• S17MUZ.II.2.1 Uczeń odczytuje i zapisuje elementy notacji muzycznej: nazywa dźwięki gamy, rozpoznaje ich położenie na pięciolinii — ułóż lekcję
• S17MUZ.II.2.2 Uczeń odczytuje i zapisuje elementy notacji muzycznej: różnicuje wartości rytmiczne nut i pauz — ułóż lekcję
• S17MUZ.II.2.3 Uczeń odczytuje i zapisuje elementy notacji muzycznej: zna skróty pisowni muzycznej: repetycja, volty, da capo al fine — ułóż lekcję
• S17MUZ.II.2.4 Uczeń odczytuje i zapisuje elementy notacji muzycznej: zna podstawowe oznaczenia: metryczne, agogiczne, dynamiczne i artykulacyjne oraz fermatę — ułóż lekcję
• S17MUZ.II.2.5 Uczeń odczytuje i zapisuje elementy notacji muzycznej: potrafi posługiwać się symboliką beznutową (np. tabulaturą, fonogestyką, uproszczoną fonogestyką, tataizacją) — ułóż lekcję
• S17MUZ.II.3.1 Uczeń wykazuje się znajomością i dokonuje podziału: instrumentów muzycznych ze względu na źródło dźwięku – nazywa i charakteryzuje je — ułóż lekcję
• S17MUZ.II.3.2 Uczeń wykazuje się znajomością i dokonuje podziału: głosów ludzkich (sopran, alt, tenor, bas) oraz technik wokalnych (np. śpiew estradowy, śpiew biały, jodłowanie i inne) — ułóż lekcję
• S17MUZ.II.3.3 Uczeń wykazuje się znajomością i dokonuje podziału: aparatu wykonawczego (solista, zespół kameralny, chór, orkiestra, big band, zespół folkowy) — ułóż lekcję
• S17MUZ.II.4.1 Uczeń wykazuje się znajomością i dokonuje charakterystyki: muzyki ze względu na jej rodzaj (wokalna, instrumentalna, wokalno-instrumentalna, artystyczna, rozrywkowa, ludowa oraz do wyboru: sakralna, filmowa, teatralna i inne) — ułóż lekcję
• S17MUZ.II.4.2 Uczeń wykazuje się znajomością i dokonuje charakterystyki: stylów muzycznych (do wyboru: pop, rock, jazz, folk, rap, techno, disco, reggae i inne) — ułóż lekcję
• S17MUZ.II.4.3 Uczeń wykazuje się znajomością i dokonuje charakterystyki: form muzycznych: budowa okresowa, AB, ABA, ABA1, kanon, rondo, wariacje, pieśń, opera, balet, operetka, musical, koncert, symfonia — ułóż lekcję
• S17MUZ.II.4.4 Uczeń wykazuje się znajomością i dokonuje charakterystyki: faktury muzycznej: homofoniczna, polifoniczna — ułóż lekcję
• S17MUZ.II.5.1 Uczeń określa charakterystyczne cechy: polskich tańców narodowych: poloneza, mazura, kujawiaka, oberka, krakowiaka — ułóż lekcję
• S17MUZ.II.5.2 Uczeń określa charakterystyczne cechy: wybranych polskich tańców ludowych, z uwzględnieniem własnego regionu — ułóż lekcję
• S17MUZ.II.5.3 Uczeń określa charakterystyczne cechy: wybranych tańców towarzyskich i współczesnych — ułóż lekcję
• S17MUZ.II.6 Wymienia nazwy epok w dziejach muzyki (średniowiecze, renesans, barok, klasycyzm, romantyzm, muzyka XX w.) oraz potrafi wskazać kompozytorów reprezentatywnych dla nich — ułóż lekcję
• S17MUZ.II.7 Porządkuje chronologicznie postacie kompozytorów: np. Mikołaj Gomółka, Jan Sebastian Bach, Antonio Vivaldi, Wolfgang Amadeusz Mozart, Ludwig van Beethoven, Fryderyk Chopin, Stanisław Moniuszko, Karol Szymanowski, Witold Lutosławski, Wojciech Kilar, Henryk Mikołaj Górecki, Krzysztof Penderecki i inni) — ułóż lekcję
• S17MUZ.II.8 Potrafi uzasadnić własne preferencje muzyczne argumentując swoje wybory — ułóż lekcję
• S17MUZ.II.9 Tworzy, odtwarza i zapisuje muzykę przy użyciu dostępnych technologii — ułóż lekcję

Kultura muzyczna, narodowe i światowe dziedzictwo kulturowe

• S17MUZ.III.1 zna repertuar kulturalnego człowieka, orientując się w sztandarowych utworach z dziejów historii muzyki i współczesnej kultury muzycznej oraz wartościowej muzyki popularnej — ułóż lekcję
• S17MUZ.III.2 zna i wymienia instytucje upowszechniające kulturę muzyczną we własnym regionie, kraju i na świecie oraz ich działalność, a także śledzi wydarzenia artystyczne — ułóż lekcję
• S17MUZ.III.3 poszukuje informacji o muzyce w wydawnictwach książkowych, multimedialnych i innych dostępnych źródłach — ułóż lekcję
• S17MUZ.III.4 poznaje przykłady muzycznej twórczości ludowej, obrzędy, zwyczaje, tradycje swojego regionu — ułóż lekcję
• S17MUZ.III.5 wyszukuje nagrania z literatury muzycznej w celu zilustrowania twórczości kompozytorów, cech epoki, charakterystyki stylów, przygotowując prezentacje lub, muzyczne portfolio — ułóż lekcję
• S17MUZ.III.6 uczestniczy w tworzeniu artystycznych projektów edukacyjnych o charakterze interdyscyplinarnym (również z wykorzystaniem technologii informacyjnej) — ułóż lekcję
• S17MUZ.III.7 angażuje się w kreowanie kultury artystycznej swojej szkoły i najbliższego środowiska — ułóż lekcję
• S17MUZ.III.8 uczestniczy realnie lub wirtualnie w różnorodnych wydarzeniach muzycznych — ułóż lekcję
• S17MUZ.III.9 stosuje zasady wynikające ze świadomego korzystania i uczestniczenia w dorobku kultury muzycznej: odpowiednie zachowanie podczas koncertu, przedstawienia operowego itp., tolerancja dla preferencji muzycznych innych osób oraz szacunek dla twórców i wykonawców — ułóż lekcję

Warunki i sposób realizacji

Podczas organizowania procesu dydaktyczno-wychowawczego należy pamiętać, że działania praktyczne muszą dominować nad zagadnieniami teoretycznymi. Wszelkie wiadomości z zakresu teorii i historii muzyki stanowią ich uzupełnienie.

Do prawidłowego prowadzenie zajęć z muzyki ważne jest, aby pracownia była wyposażona w: 1) instrumenty muzyczne: perkusyjne niemelodyczne i melodyczne, instrument lub instrumenty klawiszowe (akustyczne lub elektroniczne), instrumenty dęte, instrumenty strunowe;

2) tablicę z pięciolinią, rzutnik multimedialny i ekran lub tablicę multimedialną; 3) sprzęt do odtwarzania, nagrywania i nagłaśniania dźwięku, komputer z oprogramowaniem muzycznym (np. edytory tekstu muzycznego, obróbki cyfrowej dźwięku, mini-studio muzyczne itp.) i z dostępem do Internetu;

4) bibliotekę muzyczną (nuty, śpiewniki, podręczniki), fonotekę i filmotekę; 5) plansze dydaktyczne (papierowe lub multimedialne).

Monitorując rozwój muzyczny uczniów, nauczyciel powinien zaproponować dostosowaną odpowiednio ofertę zajęć pozalekcyjnych, a w szczególnych przypadkach, w porozumieniu z rodzicami, skierować dziecko do placówki kształcenia artystycznego.

Szkoła powinna stwarzać warunki do obcowania z muzyką „na żywo” poprzez udział uczniów w koncertach i spektaklach muzycznych, organizowanych w szkole i poza szkołą oraz do publicznej prezentacji umiejętności muzycznych uczniów. Zajęcia mogą być uzupełniane innymi formami zajęć, wśród których wymienić można:

1) udział w koncertach, przedstawieniach i audycjach muzycznych;

2) lekcje w salach koncertowych, szkołach muzycznych, muzeach;

3) współtworzenie koncertów, prezentacji, imprez muzycznych;

4) organizowanie, propagowanie i udział w koncertach typu „dzieci – dzieciom”; 5) udział w projektach interdyscyplinarnych klasowych i szkolnych;

6) spotkania z artystami;

7) poznawanie lokalnego folkloru muzycznego i jego twórców, w miarę możliwości współtworzenie kultury regionalnej w powiązaniu z instytucjami zajmującymi się upowszechnianiem kultury i sztuki;

8) udział w przeglądach, festiwalach i konkursach muzycznych.

Należy zachować szczególną dbałość o jakość edukacji muzycznej warunkowaną wielością i różnorodnością doświadczeń w zakresie śpiewu, gry na instrumentach, tworzenia i improwizowania muzyki, kreatywności muzycznej, słuchania i percepcji muzyki oraz ruchu z muzyką i tańca.

Wszelka aktywność muzyczna prowadzi do zdobycia niezbędnych wiadomości teoretycznych przez uczniów.

Rodzaj aktywności muzycznej powinien być elastycznie dostosowany do indywidualnych predyspozycji każdego ucznia.

Realizacja zajęć winna umożliwiać każdemu uczniowi rozwijanie kreatywności oraz kompetencji społecznych, takich jak: współdziałanie, współodpowiedzialność, umiejętność prezentacji osiągnięć indywidualnych i zespołowych, pełnienie różnorodnych funkcji w grupie, tolerancję dla gustów i upodobań oraz tradycji kulturowych odmiennych od własnych.

Najczęściej zadawane pytania

Wszystkie przedmioty dotychczasowej podstawy