Edukacja dla bezpieczeństwa — podstawa programowa 2017, II etap (klasy 4–8)

Źródło: Dz.U. 2017 poz. 356 z późn. zm., załącznik nr 2 w brzmieniu nadanym rozporządzeniem z 28 czerwca 2024 r. (Dz.U. 2024 poz. 996) — tekst dosłowny.

Cele kształcenia — wymagania ogólne

1. Rozumienie istoty bezpieczeństwa państwa.
2. Przygotowanie uczniów do działań w sytuacjach nadzwyczajnych zagrożeń (katastrof i wypadków masowych).
3. Kształtowanie umiejętności z zakresu podstaw pierwszej pomocy.
4. Kształtowanie postaw obronnych.

Treści nauczania — wymagania szczegółowe

Bezpieczeństwo państwa

• S17EDB.I.1 zna i charakteryzuje podstawowe pojęcia związane z bezpieczeństwem państwa, rozumie istotę problemu bezpieczeństwa; wymienia składniki bezpieczeństwa państwa — ułóż lekcję
• S17EDB.I.2 jest zorientowany w geopolitycznych uwarunkowaniach bezpieczeństwa wynikających z położenia Polski — ułóż lekcję
• S17EDB.I.3 zna i przedstawia rolę organizacji międzynarodowych w zapewnieniu bezpieczeństwa Polski — ułóż lekcję
• S17EDB.I.4 zna misję Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, ich rolę, podstawowe zadania w systemie obronności państwa oraz strukturę organizacyjną i uzbrojenie — ułóż lekcję

Działania w sytuacjach nadzwyczajnych zagrożeń (katastrof i wypadków…

Działania w sytuacjach nadzwyczajnych zagrożeń (katastrof i wypadków masowych)

• S17EDB.II Działania w sytuacjach nadzwyczajnych zagrożeń (katastrof i wypadków masowych) — ułóż lekcję
• S17EDB.II.L1.1 Uczeń: wymienia przykłady nadzwyczajnych zagrożeń (pochodzenia naturalnego i wywołanych przez człowieka) — ułóż lekcję
• S17EDB.II.L1.2 Uczeń: wymienia zasady ostrzegania ludności o zagrożeniach; rozróżnia poszczególne sygnały alarmowe i środki alarmowe; omawia zasady właściwego zachowania się w razie uruchomienia sygnałów alarmowych — ułóż lekcję
• S17EDB.II.L1.3 Uczeń: przedstawia obowiązki ludności w sytuacjach wymagających ewakuacji — ułóż lekcję
• S17EDB.II.L1.4 Uczeń: omawia rolę różnych służb i innych podmiotów, uzasadnia znaczenie bezwzględnego stosowania się do ich zaleceń — ułóż lekcję
• S17EDB.II.L1.5 Uczeń: wymienia przykłady zagrożeń środowiskowych, w tym zna zasady postępowania w razie pożaru, wypadku komunikacyjnego, zagrożenia powodzią, intensywnej śnieżycy, uwolnienia niebezpiecznych środków chemicznych, zdarzenia terrorystycznego — ułóż lekcję

Podstawy pierwszej pomocy

• S17EDB.III.1 rozumie znaczenie podejmowania działań z zakresu udzielania pierwszej pomocy przez świadka zdarzenia oraz przedstawia jego rolę — ułóż lekcję
• S17EDB.III.2.a zna zasady bezpiecznego postępowania w miejscu zdarzenia, w tym: unikania narażania własnego zdrowia — ułóż lekcję
• S17EDB.III.2.b zna zasady bezpiecznego postępowania w miejscu zdarzenia, w tym: oceniania własnych możliwości — ułóż lekcję
• S17EDB.III.2.c zna zasady bezpiecznego postępowania w miejscu zdarzenia, w tym: rozpoznawania potencjalnych źródeł zagrożenia w kontakcie z poszkodowanym — ułóż lekcję
• S17EDB.III.2.d zna zasady bezpiecznego postępowania w miejscu zdarzenia, w tym: wskazywania sposobu zabezpieczenia się przed zakażeniem w kontakcie z krwią i płynami ustrojowymi, stosowania uniwersalnych środków ochrony osobistej — ułóż lekcję
• S17EDB.III.3 podaje przykłady zagrożeń w środowisku domowym, ulicznym, wodnym, w przestrzeniach podziemnych, w lasach — ułóż lekcję
• S17EDB.III.4 przedstawia metody zapewnienia bezpieczeństwa własnego, osoby poszkodowanej i otoczenia w sytuacjach symulowanych podczas zajęć — ułóż lekcję
• S17EDB.III.5.a potrafi rozpoznać osobę w stanie zagrożenia życia: wyjaśnia pojęcie stanu zagrożenia życia — ułóż lekcję
• S17EDB.III.5.b potrafi rozpoznać osobę w stanie zagrożenia życia: wskazuje przyczyny i okoliczności prowadzące do szybkiego pogorszenia stanu zdrowia lub zagrożenia życia — ułóż lekcję
• S17EDB.III.5.c potrafi rozpoznać osobę w stanie zagrożenia życia: wyjaśnia rolę układu nerwowego, układu krążenia i układu oddechowego w utrzymywaniu podstawowych funkcji życiowych — ułóż lekcję
• S17EDB.III.6.a wie, jak prawidłowo wezwać pomoc: wymienia nazwy służb ratunkowych i podaje ich numery alarmowe — ułóż lekcję
• S17EDB.III.6.b wie, jak prawidłowo wezwać pomoc: wskazuje, kiedy wezwać pomoc i w jaki sposób przekazać informacje o zdarzeniu — ułóż lekcję
• S17EDB.III.7 podaje przykład aplikacji na telefon komórkowy wspierającej udzielanie pierwszej pomocy — ułóż lekcję
• S17EDB.III.8.a zna zasady postępowania z osobą nieprzytomną: wymienia objawy utraty przytomności — ułóż lekcję
• S17EDB.III.8.b zna zasady postępowania z osobą nieprzytomną: ocenia przytomność poszkodowanego — ułóż lekcję
• S17EDB.III.8.c zna zasady postępowania z osobą nieprzytomną: ocenia czynność oddychania u osoby nieprzytomnej (trzema zmysłami przez okres do 10 sekund) — ułóż lekcję
• S17EDB.III.8.d zna zasady postępowania z osobą nieprzytomną: wyjaśnia mechanizm niedrożności dróg oddechowych u osoby nieprzytomnej — ułóż lekcję
• S17EDB.III.8.e zna zasady postępowania z osobą nieprzytomną: udrażnia drogi oddechowe rękoczynem czoło – żuchwa — ułóż lekcję
• S17EDB.III.8.f zna zasady postępowania z osobą nieprzytomną: układa osobę nieprzytomną w pozycji bocznej bezpiecznej — ułóż lekcję
• S17EDB.III.8.g zna zasady postępowania z osobą nieprzytomną: zapewnia osobie nieprzytomnej komfort termiczny — ułóż lekcję
• S17EDB.III.9 systematycznie ponawia ocenę oddychania u osoby nieprzytomnej — ułóż lekcję
• S17EDB.III.10.a zna i wykonuje podstawowe czynności resuscytacji krążeniowo-oddechowej: wyjaśnia pojęcie nagłego zatrzymania krążenia i wymienia jego oznaki — ułóż lekcję
• S17EDB.III.10.b zna i wykonuje podstawowe czynności resuscytacji krążeniowo-oddechowej: wymienia warunki i czynniki zapewniające resuscytację wysokiej jakości — ułóż lekcję
• S17EDB.III.10.c zna i wykonuje podstawowe czynności resuscytacji krążeniowo-oddechowej: omawia uniwersalny algorytm w nagłym zatrzymaniu krążenia — ułóż lekcję
• S17EDB.III.10.d zna i wykonuje podstawowe czynności resuscytacji krążeniowo-oddechowej: wykonuje na manekinie uciski klatki piersiowej i sztuczne oddychanie samodzielnie i we współpracy z drugą osobą — ułóż lekcję
• S17EDB.III.10.e zna i wykonuje podstawowe czynności resuscytacji krążeniowo-oddechowej: opisuje zastosowanie automatycznego defibrylatora zewnętrznego (AED) oraz wskazuje na jego znaczenie dla zwiększenia skuteczności akcji resuscytacyjnej — ułóż lekcję
• S17EDB.III.11.a wykonuje podstawowe czynności pierwszej pomocy w zadławieniu: wyjaśnia pojęcie i mechanizm zadławienia — ułóż lekcję
• S17EDB.III.11.b wykonuje podstawowe czynności pierwszej pomocy w zadławieniu: omawia schemat postępowania w przypadku zadławienia — ułóż lekcję
• S17EDB.III.11.c wykonuje podstawowe czynności pierwszej pomocy w zadławieniu: wykonuje na manekinie rękoczyny ratunkowe w przypadku zadławienia — ułóż lekcję
• S17EDB.III.11.d wykonuje podstawowe czynności pierwszej pomocy w zadławieniu: wymienia przykłady działań zapobiegających zadławieniu u małych dzieci — ułóż lekcję
• S17EDB.III.12 zna wyposażenie apteczki pierwszej pomocy: wymienia przedmioty, które powinny znaleźć się w apteczce domowej, samochodowej, przygotowanej na wyprawę turystyczną — ułóż lekcję
• S17EDB.III.13.a zna zasady pierwszej pomocy w urazach kończyn: wyjaśnia pojęcia rany, krwotoku — ułóż lekcję
• S17EDB.III.13.b zna zasady pierwszej pomocy w urazach kończyn: wykonuje opatrunek osłaniający na ranę w obrębie kończyny — ułóż lekcję
• S17EDB.III.13.c zna zasady pierwszej pomocy w urazach kończyn: wyjaśnia, jak rozpoznać krwotok zewnętrzny — ułóż lekcję
• S17EDB.III.13.d zna zasady pierwszej pomocy w urazach kończyn: wykonuje opatrunek uciskowy — ułóż lekcję
• S17EDB.III.13.e zna zasady pierwszej pomocy w urazach kończyn: bezpiecznie zdejmuje rękawiczki ochronne — ułóż lekcję
• S17EDB.III.13.f zna zasady pierwszej pomocy w urazach kończyn: wyjaśnia pojęcia złamania, skręcenia, zwichnięcia — ułóż lekcję
• S17EDB.III.13.g zna zasady pierwszej pomocy w urazach kończyn: stosuje zasady unieruchamiania doraźnego kości i stawów — ułóż lekcję
• S17EDB.III.13.h zna zasady pierwszej pomocy w urazach kończyn: wymienia przykłady zapobiegania urazom w sporcie, w domu, w pracy — ułóż lekcję
• S17EDB.III.14.a rozumie, na czym polega udzielenie pierwszej pomocy w oparzeniach: wyjaśnia pojęcie oparzenia — ułóż lekcję
• S17EDB.III.14.b rozumie, na czym polega udzielenie pierwszej pomocy w oparzeniach: omawia zasady postępowania w przypadku oparzenia termicznego — ułóż lekcję
• S17EDB.III.14.c rozumie, na czym polega udzielenie pierwszej pomocy w oparzeniach: demonstruje metodę chłodzenia w przypadku oparzenia kończyny — ułóż lekcję
• S17EDB.III.14.d rozumie, na czym polega udzielenie pierwszej pomocy w oparzeniach: wymienia przykłady zapobiegania oparzeniom, ze szczególnym uwzględnieniem małych dzieci i środowiska domowego — ułóż lekcję
• S17EDB.III.15.a zna zasady pierwszej pomocy w sytuacji wystąpienia zagrożenia z użyciem broni konwencjonalnej: potrafi rozróżnić rodzaje krwotoków, potrafi zatamować krwotok przy użyciu dłoni oraz opatrunku uciskowego — ułóż lekcję
• S17EDB.III.15.b zna zasady pierwszej pomocy w sytuacji wystąpienia zagrożenia z użyciem broni konwencjonalnej: zna zasady zachowania się w sytuacji zagrożenia (zasada „uciekaj, schowaj się, walcz”) — ułóż lekcję

Kształtowanie postaw obronnych

• S17EDB.IV.1.1 Terenoznawstwo: zna podstawy orientowania się w terenie, w tym potrafi wskazywać kierunki stron świata za pomocą np. kompasu, busoli, GPS oraz orientować się w terenie za pomocą charakterystycznych przedmiotów terenowych — ułóż lekcję
• S17EDB.IV.1.2 Terenoznawstwo: potrafi używać różnych rodzajów map do orientacji w terenie — ułóż lekcję
• S17EDB.IV.2.1 Cyberbezpieczeństwo w wymiarze wojskowym: zna istotę cyberbezpieczeństwa — ułóż lekcję
• S17EDB.IV.2.2 Cyberbezpieczeństwo w wymiarze wojskowym: potrafi odbierać ze zrozumieniem, tworzyć i przedstawiać umiarkowanie złożone wypowiedzi dotyczące roli i miejsca cyberbezpieczeństwa militarnego w systemie cyberbezpieczeństwa państwa — ułóż lekcję
• S17EDB.IV.3.1 Przygotowanie do szkolenia strzeleckiego: zna zasady bezpiecznego i efektywnego posługiwania się bronią strzelecką — ułóż lekcję
• S17EDB.IV.3.2 Przygotowanie do szkolenia strzeleckiego: zna podstawowe części składowe broni strzeleckiej — ułóż lekcję
• S17EDB.IV.3.3 Przygotowanie do szkolenia strzeleckiego: potrafi przyjmować postawy strzeleckie — ułóż lekcję
• S17EDB.IV.3.4 Przygotowanie do szkolenia strzeleckiego: potrafi prawidłowo zgrywać przyrządy celownicze, regulować oddech w czasie składania się do strzału oraz ściągać język spustowy — ułóż lekcję

Warunki i sposób realizacji

Niezwykle istotne jest, aby w trakcie nauczania przedmiotu koncentrować się na kluczowych problemach, szczególnie w aspekcie praktycznym, i poświęcać im najwięcej czasu. W ramach realizacji celu „Rozumienie istoty bezpieczeństwa państwa” ważne jest, aby korzystać z pomocy multimedialnych, które przybliżą uczniom istotę bezpieczeństwa i charakterystykę jego zagrożeń. Zajęcia w tym przypadku powinny też być wspomagane wizytami w instytucjach państwowych stojących na straży bezpieczeństwa. Istotne znaczenie w rozwoju młodzieży ma wychowanie mające na celu kształtowanie postawy patriotycznej oraz poczucia odpowiedzialności za dorobek minionych pokoleń.

Zajęcia związane z celem „Przygotowanie uczniów do działań w sytuacjach nadzwyczajnych zagrożeń (katastrof i wypadków masowych)” powinny obejmować udział uczniów w symulacji ewakuacji szkoły. Uczniów należy wdrażać do dbałości o bezpieczeństwo własne oraz innych, wskazując, w jaki sposób uzyskać pomoc od innych osób i służb ratunkowych. Na zajęciach związanych z celem „Kształtowanie umiejętności z zakresu podstaw pierwszej pomocy” należy zwrócić szczególną uwagę na wykształcenie umiejętności praktycznych, szczególnie rozpoznawania niebezpieczeństw i właściwego reagowania na nie. Istotne jest też kształtowanie poczucia odpowiedzialności za jakość udzielonej pierwszej pomocy. Uczeń, który zaczyna realizację zajęć z zakresu pierwszej pomocy, powinien być należycie przygotowany już w klasach młodszych do reagowania na nagły wypadek.

Niezbędne są pomoce dydaktyczne do skutecznego nauczania podstaw pierwszej pomocy. Do sprzętu pożądanego zaliczyć należy fantom do nauki resuscytacji krążeniowo-oddechowej z obniżoną siłą ucisku klatki piersiowej, apteczkę, tablice i plansze dydaktyczne. Do materiałów szkoleniowych zaliczyć należy maseczki do wentylacji, płyny dezynfekcyjne, gazy opatrunkowe, bandaże, chusty trójkątne itp.

Na zajęciach związanych z celem „Kształtowanie postaw obronnych” należy zwrócić szczególną uwagę na umiejętne określanie kierunków za pomocą dostępnych narzędzi takich jak kompas, busola czy GPS. Zajęcia te powinny odbywać się w terenie. Podczas używania plansz oraz różnego rodzaju replik broni lub broni ćwiczebnej uczeń powinien poznać postawy strzeleckie, a także sposób umiejętnego i bezpiecznego obchodzenia się z bronią. Należy uwrażliwić uczniów na cyberprzestępstwo, w tym cyberprzestępstwo militarne. Nauczyciel powinien też zachęcać uczniów do poszerzania wiedzy w zakresie cyberbezpieczeństwa. Zajęcia mogą być uzupełniane innymi formami, wśród których wymienić można: 1) wizyty w instytucjach ratowniczych, jednostkach wojskowych, jednostkach służb mundurowych lub organizacjach proobronnych, które zostały zdefiniowane w ustawie z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (Dz. U. z 2024 r. poz. 248 i 834); 2) spotkania, prelekcje, wykłady z policjantami, strażnikami miejskimi, ratownikami medycznymi, kombatantami itp.;

3) udział w konkursach, których zakres jest zbieżny z problematyką przedmiotu edukacja dla bezpieczeństwa.

Najczęściej zadawane pytania

Wszystkie przedmioty dotychczasowej podstawy