Liczydłomatematyka · webp.pl

Trygonometria — liceum 2

Trygonometria pozwala obliczać długości i kąty tam, gdzie nie da się ich zmierzyć wprost: wysokość wieży, nachylenie rampy, pole działki. Zaczniemy od twierdzenia Pitagorasa, potem poznamy sinus, cosinus i tangens, a na końcu użyjemy ich do liczenia pól trójkątów i czworokątów.

Twierdzenie Pitagorasa i jego odwrotność

W trójkącie prostokątnym o przyprostokątnych $a$, $b$ i przeciwprostokątnej $c$ zachodzi:

$$a^2+b^2=c^2$$

Przeciwprostokątna leży naprzeciw kąta prostego i jest zawsze najdłuższym bokiem takiego trójkąta.

Twierdzenie odwrotne: jeśli w trójkącie boki spełniają $a^2+b^2=c^2$, to jest on prostokątny, a kąt prosty leży naprzeciw boku $c$. Aby je sprawdzić, do kwadratu bierzemy najdłuższy bok. Jeśli $a^2+b^2<c^2$, kąt naprzeciw $c$ jest rozwarty. Jeśli $a^2+b^2>c^2$, jest ostry.

Przykład 1: Pitagoras i jego odwrotność

a) Drabina o długości 6,5 m stoi oparta o ścianę. Jej dolny koniec jest 2,5 m od ściany. Na jakiej wysokości drabina dotyka ściany?

$h^2+2{,}5^2=6{,}5^2$, czyli $h^2=42{,}25-6{,}25=36$, więc $h=6$ m.

b) Czy trójkąt o bokach 7, 24, 25 jest prostokątny?

Najdłuższy bok to 25. Liczymy $7^2+24^2=49+576=625=25^2$. Tak, jest prostokątny.

Sinus, cosinus, tangens kąta ostrego

Weźmy trójkąt prostokątny i jego kąt ostry $\alpha$. Bok naprzeciw kąta to przyprostokątna $a$, bok przy kącie to przyprostokątna $b$, a $c$ to przeciwprostokątna.

$$\sin\alpha=\frac{a}{c},\qquad \cos\alpha=\frac{b}{c},\qquad \tan\alpha=\frac{a}{b}$$

Wartość nie zależy od wielkości trójkąta. Trójkąty prostokątne o tym samym kącie $\alpha$ są podobne, więc stosunki ich boków są równe. Dlatego wystarczy znać kąt, aby znać te stosunki.

Pomaga skrót: sinus = przeciwległa/przeciwprostokątna, cosinus = przyległa/przeciwprostokątna, tangens = przeciwległa/przyległa.

Wartości dla 30°, 45°, 60°

Weźmy połowę trójkąta równobocznego o boku 2. Ma ona boki $1$, $\sqrt3$, $2$ i kąty 30°, 60°, 90°. Z kwadratu o boku 1 i przekątnej $\sqrt2$ dostajemy kąty 45°.

| $\alpha$ | 30° | 45° | 60° | |---|---|---|---| | $\sin\alpha$ | $\frac12$ | $\frac{\sqrt2}{2}$ | $\frac{\sqrt3}{2}$ | | $\cos\alpha$ | $\frac{\sqrt3}{2}$ | $\frac{\sqrt2}{2}$ | $\frac12$ | | $\tan\alpha$ | $\frac{\sqrt3}{3}$ | $1$ | $\sqrt3$ |

Zauważ, że $\sin 30°=\cos 60°$. To nie przypadek: kąty ostre trójkąta prostokątnego dopełniają się do 90°, a bok przeciwległy jednego jest przyległym drugiego.

Przykład 2: rozwiązanie trójkąta i zadanie praktyczne

a) Trójkąt prostokątny ma przeciwprostokątną $c=10$ i kąt $\alpha=30°$. Szukamy boków i drugiego kąta.

$a=c\sin30°=10\cdot\frac12=5$, $b=c\cos30°=10\cdot\frac{\sqrt3}{2}=5\sqrt3$, $\beta=90°-30°=60°$.

b) Stoisz 40 m od wieży i widzisz jej szczyt pod kątem 60°. Twoje oczy są na wysokości 1,6 m. Jak wysoka jest wieża?

Znamy przyprostokątną przyległą (40) i szukamy przeciwległej, więc użyjemy tangensa: $x=40\cdot\tan60°=40\sqrt3\approx69{,}3$ m. Dodajemy wysokość oczu: $69{,}3+1{,}6\approx70{,}9$ m.

Tożsamości trygonometryczne

Z twierdzenia Pitagorasa dzielimy $a^2+b^2=c^2$ przez $c^2$ i dostajemy:

$$\sin^2\alpha+\cos^2\alpha=1$$

Z definicji, dzieląc $\frac{a}{c}$ przez $\frac{b}{c}$:

$$\tan\alpha=\frac{\sin\alpha}{\cos\alpha}$$

Dzięki temu z jednej wartości wyznaczysz pozostałe. Np. gdy $\sin\alpha=\frac35$ i $\alpha$ jest ostry, to $\cos^2\alpha=1-\frac{9}{25}=\frac{16}{25}$, więc $\cos\alpha=\frac45$ i $\tan\alpha=\frac34$.

Można też zbudować trójkąt: dla $\sin\alpha=\frac35$ weź $a=3$, $c=5$, a z Pitagorasa $b=4$.

Kąt rozwarty (do 180°)

Dla kąta wypukłego $\alpha$ umieszczamy go w układzie współrzędnych. Jeden bok leży na dodatniej osi $x$, a punkt $P=(x,y)$ na drugim ramieniu jest oddalony o $r$ od początku układu. Wtedy $\sin\alpha=\frac yr$, $\cos\alpha=\frac xr$.

Dla kąta rozwartego $x<0$, więc cosinus jest ujemny, a sinus dodatni. Ważne wzory:

$$\sin(180°-\alpha)=\sin\alpha,\qquad \cos(180°-\alpha)=-\cos\alpha$$

Przykład: $\sin120°=\sin60°=\frac{\sqrt3}{2}$, $\cos120°=-\cos60°=-\frac12$, $\tan120°=-\sqrt3$.

Z tożsamości $\sin^2\alpha+\cos^2\alpha=1$ dla kąta rozwartego znak cosinusa wybieramy ujemny.

Pola z użyciem sinusa

Trójkąt: jeśli $a$, $b$ to dwa boki, a $\gamma$ to kąt między nimi, to

$$P=\frac12ab\sin\gamma$$

Uzasadnienie: wysokość opuszczona na bok $a$ to $h=b\sin\gamma$, a pole to $\frac12ah$.

Równoległobok o bokach $a$, $b$ i kącie $\alpha$ między nimi: $P=ab\sin\alpha$ (to dwa takie trójkąty). Romb to szczególny przypadek, gdzie $a=b$.

Czworokąt z przekątnymi $d_1,d_2$: dla rombu i deltoidu $P=\frac12d_1d_2$. Trapez dzielimy na trójkąty albo liczymy wysokość $h=c\sin\alpha$, gdzie $c$ to ramię.

Przykład 3: pola figur

a) Trójkąt ma boki 8 i 5 oraz kąt 150° między nimi. $P=\frac12\cdot8\cdot5\cdot\sin150°=20\cdot\frac12=10$.

b) Romb o boku 6 ma kąt ostry 45°. $P=6\cdot6\cdot\frac{\sqrt2}{2}=18\sqrt2\approx25{,}5$.

c) Trapez ma podstawy 10 i 6, a ramię 4 tworzy z dłuższą podstawą kąt 30°. Wysokość: $h=4\sin30°=2$. Pole: $\frac{10+6}{2}\cdot2=16$.

Typowe błędy

- Pomylenie boków: sinus to przeciwległa/przeciwprostokątna, a nie przyległa. Zawsze zaznacz kąt na rysunku. - Zły Pitagoras: $c^2=a^2+b^2$, a nie $c=a+b$. Przy szukaniu przyprostokątnej odejmujemy: $a^2=c^2-b^2$. - Najdłuższy bok: nie każdy trójkąt jest prostokątny. Najpierw sprawdź, czy $a^2+b^2=c^2$. - Zła funkcja w zadaniu: zastanów się, jakie boki znasz i jaki chcesz znaleźć. - Wzrost obserwatora: wysokość obiektu to wynik z trójkąta plus wysokość oczu. - Zaokrąglanie: nie zaokrąglaj wyników pośrednich, rób to dopiero na końcu. - Zły kąt w polu: w $\frac12ab\sin\gamma$ kąt musi leżeć między bokami $a$ i $b$.

Podsumowanie

- Pitagoras: $a^2+b^2=c^2$, a jego odwrotność sprawdza, czy trójkąt jest prostokątny. - $\sin\alpha=\frac ac$, $\cos\alpha=\frac bc$, $\tan\alpha=\frac ab$. - Zapamiętaj wartości dla 30°, 45°, 60°. - $\sin^2\alpha+\cos^2\alpha=1$ i $\tan\alpha=\frac{\sin\alpha}{\cos\alpha}$. - Dla kąta rozwartego: $\sin(180°-\alpha)=\sin\alpha$, $\cos(180°-\alpha)=-\cos\alpha$. - Pola: $\frac12ab\sin\gamma$, $ab\sin\alpha$, $\frac12d_1d_2$.

Zadania (25)

Zadanie 1 · trudność 1/3

W trójkącie prostokątnym przeciwprostokątna ma długość 17, a jedna z przyprostokątnych 8. Oblicz długość drugiej przyprostokątnej oraz obwód tego trójkąta.

Podpowiedź 1

Przekształć wzór: $b^2=c^2-a^2$.

Podpowiedź 2

Obwód to suma wszystkich trzech boków.

Rozwiązanie

$b^2=17^2-8^2=289-64=225$, więc $b=15$.

Obwód: $8+15+17=40$.

Odpowiedź: Druga przyprostokątna: 15, obwód: 40

Zadanie 2 · trudność 1/3

Drabina o długości 6,5 m opiera się o pionową ścianę budynku. Dolny koniec drabiny stoi na poziomej ziemi w odległości 2,5 m od ściany. Na jakiej wysokości drabina dotyka ściany?

Podpowiedź 1

Ściana, ziemia i drabina tworzą trójkąt prostokątny.

Podpowiedź 2

Drabina jest przeciwprostokątną.

Rozwiązanie

$h^2=6{,}5^2-2{,}5^2=42{,}25-6{,}25=36$.

Zatem $h=6$ m.

Odpowiedź: 6 m

Zadanie 3 · trudność 1/3

W trójkącie prostokątnym ABC (kąt prosty przy C) przyprostokątne mają długości $|AC|=2\sqrt{3}$ i $|BC|=2\sqrt{6}$. Oblicz długość przeciwprostokątnej AB oraz pole trójkąta.

Podpowiedź 1

Podnieś do kwadratu: $(2\sqrt{3})^2=12$.

Podpowiedź 2

Pole to połowa iloczynu przyprostokątnych.

Rozwiązanie

$|AB|^2=12+24=36$, więc $|AB|=6$.

Pole: $\frac12\cdot2\sqrt3\cdot2\sqrt6=2\sqrt{18}=6\sqrt2$.

Odpowiedź: $|AB|=6$, pole $=6\sqrt{2}$

Zadanie 4 · trudność 1/3

W trójkącie prostokątnym o przyprostokątnych długości 5 i 12 oraz przeciwprostokątnej 13 kąt ostrym $\beta$ leży naprzeciw boku o długości 5. Oblicz $\cos\beta$ oraz $\operatorname{tg}\beta$. Podaj $\cos\beta$ jako pierwszy wynik.

Podpowiedź 1

Cosinus to stosunek przyprostokątnej przyległej do przeciwprostokątnej.

Podpowiedź 2

Tangens to stosunek przyprostokątnej przeciwległej do przyległej.

Rozwiązanie

Przyprostokątna przyległa do $\beta$ ma długość 12.

$\cos\beta=\frac{12}{13}$.

$\operatorname{tg}\beta=\frac{5}{12}$.

Odpowiedź: cos β = 12/13, tg β = 5/12

Zadanie 5 · trudność 1/3

W trójkącie prostokątnym ABC z kątem prostym przy wierzchołku C mamy $|AC|=7$ i $|BC|=24$. Oblicz $\sin\beta$, gdzie $\beta=\angle ABC$.

Podpowiedź 1

Najpierw oblicz $|AB|$ z twierdzenia Pitagorasa.

Podpowiedź 2

Naprzeciw kąta B leży bok AC.

Rozwiązanie

$|AB|^2=7^2+24^2=49+576=625$, więc $|AB|=25$.

Naprzeciw kąta $\beta$ leży bok $AC=7$.

$\sin\beta=\frac{7}{25}$.

Odpowiedź: sin β = 7/25

Zadanie 6 · trudność 1/3

W trójkącie równoramiennym ABC podstawa $AB$ ma długość 16, a ramiona $AC$ i $BC$ mają długość 10. Oblicz $\cos\alpha$ oraz $\operatorname{tg}\alpha$, gdzie $\alpha=\angle CAB$. Podaj $\operatorname{tg}\alpha$ jako pierwszy wynik.

Podpowiedź 1

Poprowadź wysokość CD na podstawę AB; dzieli ona podstawę na dwie równe części.

Podpowiedź 2

W trójkącie ADC: $|AD|=8$, $|AC|=10$.

Rozwiązanie

Wysokość CD dzieli podstawę na części po 8, więc $|AD|=8$.

$|CD|^2=10^2-8^2=36$, czyli $|CD|=6$.

$\cos\alpha=\frac{8}{10}=\frac45$.

$\operatorname{tg}\alpha=\frac{6}{8}=\frac34$.

Odpowiedź: tg α = 3/4, cos α = 4/5

Zadanie 7 · trudność 2/3

W trójkącie prostokątnym $ABC$ z kątem prostym przy wierzchołku $C$ mamy $BC=8$ oraz $\operatorname{tg}A=\frac{4}{3}$. Oblicz długości boków $AC$ i $AB$ oraz $\sin A$.

Podpowiedź 1

tg A = BC/AC.

Podpowiedź 2

AB wyznacz z twierdzenia Pitagorasa.

Rozwiązanie

tg A = 8/AC = 4/3, więc AC = 6.

AB² = 6² + 8² = 100, więc AB = 10.

sin A = BC/AB = 8/10 = 4/5.

Odpowiedź: AC=6, AB=10, sin A=4/5

Zadanie 8 · trudność 2/3

W trójkącie prostokątnym $ABC$ (kąt prosty przy $C$) wysokość opuszczona z wierzchołka $C$ na przeciwprostokątną ma długość $h=\frac{12}{5}\cdot 5=12$ i dzieli ją na odcinki o długościach $9$ i $16$. Oblicz długości boków trójkąta oraz $\sin A$, gdzie $A$ jest wierzchołkiem przy odcinku długości $9$.

Podpowiedź 1

Przeciwprostokątna to suma odcinków: 9+16.

Podpowiedź 2

Z trójkąta ze spodkiem wysokości D: AC² = 9² + 12².

Rozwiązanie

AB = 9 + 16 = 25.

AC = √(81+144) = 15, BC = √(256+144) = 20.

Sprawdzenie: 15²+20²=625=25².

sin A = BC/AB = 20/25 = 4/5.

Odpowiedź: AB=25, AC=15, BC=20, sin A=4/5

Zadanie 9 · trudność 2/3

Drabina o długości 6 m oparta jest o pionową ścianę budynku. Drabina tworzy z poziomym podłożem kąt $60^\circ$. Na jakiej wysokości (w metrach) znajduje się górny koniec drabiny? Podaj wynik dokładny.

Podpowiedź 1

Drabina jest przeciwprostokątną trójkąta prostokątnego, a szukana wysokość leży naprzeciw kąta $60^\circ$.

Podpowiedź 2

Użyj $\sin 60^\circ=\frac{\sqrt3}{2}$.

Rozwiązanie

Oznaczmy wysokość przez $h$. Mamy $\sin 60^\circ=\frac{h}{6}$.

Stąd $h=6\cdot\frac{\sqrt3}{2}=3\sqrt3$ m.

Odpowiedź: 3\sqrt{3} m

Zadanie 10 · trudność 2/3

Odcinek drogi ma nachylenie $6\%$, czyli na każde 100 m w poziomie droga wznosi się o 6 m. Samochód przejechał po tej drodze 500 m (mierząc wzdłuż jezdni), a kąt nachylenia drogi wynosi $\alpha$, gdzie $\sin\alpha\approx0{,}06$. O ile metrów wzniósł się samochód? Podaj wynik w metrach.

Podpowiedź 1

Droga jest przeciwprostokątną, a przyrost wysokości leży naprzeciw kąta $\alpha$.

Podpowiedź 2

Skorzystaj z $h=500\cdot\sin\alpha$.

Rozwiązanie

Przyjmujemy $\sin\alpha\approx0{,}06$ (dla tak małego kąta $\sin\alpha\approx\tan\alpha$).

$h=500\cdot0{,}06=30$ m.

Odpowiedź: 30 m

Zadanie 11 · trudność 2/3

Dach domu ma kształt dwuspadowy, symetryczny. Rozpiętość podstawy dachu (poziomy odcinek między dolnymi krawędziami połaci) wynosi 12 m, a każda połać jest nachylona do poziomu pod kątem $45^\circ$. Oblicz wysokość kalenicy nad podstawą oraz długość jednej połaci (od okapu do kalenicy). Podaj wysokość jako pierwszy wynik.

Podpowiedź 1

Kalenica leży nad środkiem podstawy, więc poziomy odcinek ma 6 m.

Podpowiedź 2

Trójkąt prostokątny z kątem $45^\circ$ jest równoramienny.

Rozwiązanie

Połowa podstawy to 6 m. Wysokość: $h=6\cdot\tan45^\circ=6$ m.

Długość połaci: $\frac{6}{\cos45^\circ}=6\cdot\sqrt2=6\sqrt2$ m.

Odpowiedź: wysokość 6 m, długość połaci $6\sqrt2$ m

Zadanie 12 · trudność 2/3

Kąt $\alpha$ jest ostry i $\sin\alpha=\frac{5}{13}$. Oblicz $\cos\alpha$ oraz $\operatorname{tg}\alpha$. Podaj wartość $\operatorname{tg}\alpha$.

Podpowiedź 1

Skorzystaj z tożsamości $\sin^2\alpha+\cos^2\alpha=1$.

Podpowiedź 2

Dla kąta ostrego cosinus jest dodatni; $\operatorname{tg}\alpha=\frac{\sin\alpha}{\cos\alpha}$.

Rozwiązanie

$\cos^2\alpha=1-\frac{25}{169}=\frac{144}{169}$.

Kąt ostry, więc $\cos\alpha=\frac{12}{13}$.

$\operatorname{tg}\alpha=\frac{5/13}{12/13}=\frac{5}{12}$.

Odpowiedź: tg α = 5/12 (cos α = 12/13)

Zadanie 13 · trudność 2/3

Kąt $\alpha$ jest ostry i $\operatorname{tg}\alpha=\frac{3}{4}$. Oblicz $\sin\alpha\cdot\cos\alpha$.

Podpowiedź 1

Z $\operatorname{tg}\alpha=\frac34$ wyraź $\sin\alpha=\frac34\cos\alpha$ i podstaw do jedynki trygonometrycznej.

Podpowiedź 2

Oblicz najpierw $\cos\alpha$, potem $\sin\alpha$.

Rozwiązanie

$\frac{9}{16}\cos^2\alpha+\cos^2\alpha=1$, czyli $\frac{25}{16}\cos^2\alpha=1$.

$\cos\alpha=\frac45$, $\sin\alpha=\frac35$.

$\sin\alpha\cos\alpha=\frac35\cdot\frac45=\frac{12}{25}$.

Odpowiedź: 12/25

Zadanie 14 · trudność 2/3

Wiadomo, że $\alpha$ jest kątem ostrym oraz $\sin\alpha+\cos\alpha=\frac{7}{5}$. Oblicz $\sin\alpha\cos\alpha$ oraz $\sin\alpha-\cos\alpha$ wiedząc, że $\sin\alpha>\cos\alpha$. Podaj wartość $\sin\alpha\cos\alpha$.

Podpowiedź 1

Podnieś równość stronami do kwadratu i użyj $\sin^2\alpha+\cos^2\alpha=1$.

Podpowiedź 2

Dla różnicy: $(\sin\alpha-\cos\alpha)^2=1-2\sin\alpha\cos\alpha$.

Rozwiązanie

$1+2\sin\alpha\cos\alpha=\frac{49}{25}$, więc $2\sin\alpha\cos\alpha=\frac{24}{25}$.

$\sin\alpha\cos\alpha=\frac{12}{25}$.

$(\sin\alpha-\cos\alpha)^2=1-\frac{24}{25}=\frac1{25}$, a ponieważ $\sin\alpha>\cos\alpha$, różnica to $\frac15$.

Odpowiedź: sin α cos α = 12/25 (sin α − cos α = 1/5)

Zadanie 15 · trudność 2/3

Kąt $\alpha$ jest ostry i $\sin\alpha-\cos\alpha=\frac15$. Oblicz $\operatorname{tg}\alpha+\frac{1}{\operatorname{tg}\alpha}$.

Podpowiedź 1

Podnieś dane równanie do kwadratu, aby znaleźć $\sin\alpha\cos\alpha$.

Podpowiedź 2

Zauważ, że $\operatorname{tg}\alpha+\operatorname{ctg}\alpha=\frac{1}{\sin\alpha\cos\alpha}$.

Rozwiązanie

$1-2\sin\alpha\cos\alpha=\frac1{25}$, więc $\sin\alpha\cos\alpha=\frac{12}{25}$.

$\frac{\sin\alpha}{\cos\alpha}+\frac{\cos\alpha}{\sin\alpha}=\frac{\sin^2\alpha+\cos^2\alpha}{\sin\alpha\cos\alpha}=\frac{1}{12/25}$.

Wynik: $\frac{25}{12}$.

Odpowiedź: 25/12

Zadanie 16 · trudność 2/3

Kąt $\alpha$ jest rozwarty oraz $\sin\alpha=\frac{3}{5}$. Oblicz $\cos\alpha$.

Podpowiedź 1

Skorzystaj z jedynki trygonometrycznej $\sin^2\alpha+\cos^2\alpha=1$.

Podpowiedź 2

Dla kąta rozwartego cosinus jest ujemny.

Rozwiązanie

$\cos^2\alpha=1-\frac{9}{25}=\frac{16}{25}$.

Stąd $\cos\alpha=\pm\frac{4}{5}$.

Kąt jest rozwarty, więc $\cos\alpha=-\frac{4}{5}$.

Odpowiedź: $\cos\alpha=-\frac{4}{5}$

Zadanie 17 · trudność 2/3

Kąt $\alpha$ jest rozwarty oraz $\cos\alpha=-\frac{5}{13}$. Oblicz $\sin\alpha$ i $\operatorname{tg}\alpha$.

Podpowiedź 1

Sinus kąta rozwartego jest dodatni.

Podpowiedź 2

Tangens to $\frac{\sin\alpha}{\cos\alpha}$.

Rozwiązanie

$\sin^2\alpha=1-\frac{25}{169}=\frac{144}{169}$, więc $\sin\alpha=\frac{12}{13}$.

$\operatorname{tg}\alpha=\frac{12/13}{-5/13}=-\frac{12}{5}$.

Odpowiedź: $\sin\alpha=\frac{12}{13}$, $\operatorname{tg}\alpha=-\frac{12}{5}$

Zadanie 18 · trudność 2/3

Kąt $\alpha$ jest rozwarty oraz $\operatorname{tg}\alpha=-\frac{8}{15}$. Oblicz $\sin\alpha$ i $\cos\alpha$.

Podpowiedź 1

Weź trójkąt o przyprostokątnych 8 i 15; jaka jest przeciwprostokątna?

Podpowiedź 2

Dla kąta rozwartego sinus jest dodatni, a cosinus ujemny.

Rozwiązanie

Z proporcji 8, 15 mamy przeciwprostokątną $\sqrt{64+225}=17$.

Wartości bezwzględne: $\sin\alpha=\frac{8}{17}$, $|\cos\alpha|=\frac{15}{17}$.

Dla kąta rozwartego $\cos\alpha=-\frac{15}{17}$.

Odpowiedź: $\sin\alpha=\frac{8}{17}$, $\cos\alpha=-\frac{15}{17}$

Zadanie 19 · trudność 2/3

Kąt $\alpha$ jest rozwarty oraz $\sin\alpha=\frac{\sqrt{5}}{3}$. Oblicz wartość wyrażenia $\cos\alpha+\operatorname{tg}\alpha$.

Podpowiedź 1

Najpierw wyznacz $\cos\alpha$ z jedynki trygonometrycznej, pamiętając o znaku.

Podpowiedź 2

Potem $\operatorname{tg}\alpha=\frac{\sin\alpha}{\cos\alpha}$.

Rozwiązanie

$\cos^2\alpha=1-\frac{5}{9}=\frac{4}{9}$, więc $\cos\alpha=-\frac{2}{3}$.

$\operatorname{tg}\alpha=\frac{\sqrt5/3}{-2/3}=-\frac{\sqrt5}{2}$.

Suma: $-\frac{2}{3}-\frac{\sqrt{5}}{2}$.

Odpowiedź: $-\frac{2}{3}-\frac{\sqrt{5}}{2}$

Zadanie 20 · trudność 2/3

W trójkącie $ABC$ boki $AB=8$ i $AC=5$ tworzą kąt $\alpha=30^\circ$. Oblicz pole tego trójkąta.

Podpowiedź 1

Użyj wzoru $P=\frac12 ab\sin\gamma$, gdzie $\gamma$ jest kątem między bokami $a$ i $b$.

Podpowiedź 2

Pamiętaj, że $\sin 30^\circ=\frac12$.

Rozwiązanie

Kąt $30^\circ$ leży między bokami $AB$ i $AC$, więc $P=\frac12\cdot 8\cdot 5\cdot\sin 30^\circ$.

$P=\frac12\cdot 40\cdot\frac12=10$.

Odpowiedź: 10

Zadanie 21 · trudność 2/3

W trójkącie $KLM$ mamy $KL=6\sqrt2$, $LM=7$, a kąt $KLM$ ma miarę $45^\circ$. Oblicz pole trójkąta $KLM$.

Podpowiedź 1

Kąt $45^\circ$ leży między bokami $KL$ i $LM$.

Podpowiedź 2

$\sin45^\circ=\frac{\sqrt2}{2}$.

Rozwiązanie

$P=\frac12\cdot 6\sqrt2\cdot 7\cdot\sin45^\circ$.

$P=\frac12\cdot 42\sqrt2\cdot\frac{\sqrt2}{2}=\frac12\cdot 42=21$.

Odpowiedź: 21

Zadanie 22 · trudność 2/3

Dwa boki trójkąta mają długości $10$ i $12$, a kąt rozwarty między nimi ma miarę $120^\circ$. Oblicz pole trójkąta.

Podpowiedź 1

Skorzystaj z $\sin120^\circ=\sin60^\circ$.

Podpowiedź 2

Wstaw do wzoru $P=\frac12ab\sin\gamma$.

Rozwiązanie

$\sin120^\circ=\sin(180^\circ-60^\circ)=\frac{\sqrt3}{2}$.

$P=\frac12\cdot10\cdot12\cdot\frac{\sqrt3}{2}=30\sqrt3$.

Odpowiedź: 30√3

Zadanie 23 · trudność 2/3

W trójkącie równoramiennym $ABC$ ramiona mają długość $AC=BC=10$, a kąt przy wierzchołku $C$ ma miarę $150^\circ$. Oblicz pole trójkąta $ABC$.

Podpowiedź 1

Kąt między ramionami wynosi $150^\circ$, a $\sin150^\circ=\sin30^\circ$.

Podpowiedź 2

Pole to $\frac12\cdot AC\cdot BC\cdot\sin150^\circ$.

Rozwiązanie

$\sin150^\circ=\sin30^\circ=\frac12$.

$P=\frac12\cdot10\cdot10\cdot\frac12=25$.

Odpowiedź: 25

Zadanie 24 · trudność 3/3

Przekątne $AC$ i $BD$ czworokąta wypukłego $ABCD$ mają długości $10$ i $12$ i przecinają się w punkcie $O$ pod kątem $AOB$ równym $150^\circ$. Oblicz pole czworokąta $ABCD$.

Podpowiedź 1

Pole czworokąta wypukłego to $\tfrac12\,e\,f\sin\varphi$, gdzie $e,f$ są przekątnymi, a $\varphi$ kątem między nimi.

Podpowiedź 2

$\sin150^\circ=\sin30^\circ=\tfrac12$.

Rozwiązanie

Cztery trójkąty o wierzchołku $O$ mają kąty $150^\circ$ lub $30^\circ$, a sinusy tych kątów są równe $\tfrac12$.

Suma ich pól daje wzór $P=\tfrac12\cdot AC\cdot BD\cdot\sin150^\circ$.

$P=\tfrac12\cdot10\cdot12\cdot\tfrac12=30$.

Odpowiedź: 30

Zadanie 25 · trudność 3/3

W czworokącie $ABCD$ mamy $AB=6$, $BC=8$, kąt $ABC$ jest prosty, a ponadto $AD=6\sqrt2$ oraz $\angle CAD=45^\circ$ (punkty $B$ i $D$ leżą po przeciwnych stronach prostej $AC$). Oblicz pole czworokąta $ABCD$.

Podpowiedź 1

Przekątna $AC$ dzieli czworokąt na trójkąty $ABC$ i $ACD$.

Podpowiedź 2

Z twierdzenia Pitagorasa $AC=10$; pole $ACD$ policz ze wzoru $\tfrac12 AC\cdot AD\sin45^\circ$.

Rozwiązanie

Trójkąt $ABC$ jest prostokątny: $AC=\sqrt{36+64}=10$ i $P_{ABC}=\tfrac12\cdot6\cdot8=24$.

$P_{ACD}=\tfrac12\cdot10\cdot6\sqrt2\cdot\sin45^\circ=30\sqrt2\cdot\tfrac{\sqrt2}{2}=30$.

$P_{ABCD}=24+30=54$.

Odpowiedź: 54

Treść własna Liczydła — teoria i zadania napisane od zera i sprawdzone.

Ucz się tego działu w aplikacji Interaktywnie: podpowiedzi, sprawdzanie, powtórki i korepetytor AI.