Liczydłomatematyka · webp.pl

Funkcja liniowa — liceum 1

Funkcja liniowa opisuje rzeczy, które rosną lub maleją w stałym tempie: cenę taksówki, stan konta przy stałych wpłatach, drogę przy stałej prędkości. Jej wykresem jest prosta. Nauczysz się czytać z wzoru i wykresu wszystko, co ważne, oraz budować własne modele.

Postać kierunkowa funkcji liniowej

Funkcją liniową nazywamy funkcję o wzorze

$$f(x)=ax+b,$$

gdzie $a$ i $b$ są dowolnymi liczbami rzeczywistymi. Jeśli nie podano inaczej, dziedziną są wszystkie liczby rzeczywiste.

Współczynnik kierunkowy $a$ mówi, jak stromo biegnie prosta. Wyraz wolny $b$ to wartość funkcji dla $x=0$, czyli punkt $(0,b)$, w którym prosta przecina oś $Oy$.

Przykład: w $f(x)=3x-2$ mamy $a=3$, $b=-2$.

Współczynnik kierunkowy z dwóch punktów

Jeśli prosta przechodzi przez $A=(x_1,y_1)$ i $B=(x_2,y_2)$, gdzie $x_1\ne x_2$, to

$$a=\frac{y_2-y_1}{x_2-x_1}.$$

Dlaczego tak? Gdy $x$ rośnie o 1, wartość $y$ zmienia się zawsze o to samo, czyli o $a$. Wzór liczy, o ile zmienia się $y$ na jednostkę zmiany $x$. Dla funkcji liniowej to tempo jest stałe, więc nie ma znaczenia, które dwa punkty wybierzemy.

Rysowanie wykresu i odczyt własności

Prostą wyznaczają dwa punkty. Wystarczy więc:

1. policzyć $f$ dla dwóch wygodnych argumentów (np. $x=0$ i $x=2$), 2. zaznaczyć punkty, 3. poprowadzić przez nie prostą.

Jeśli dziedzina jest ograniczona, np. $x\in[0,4]$, rysujemy tylko odcinek z zaznaczonymi końcami, a nie całą prostą.

Z wykresu odczytasz: wyraz wolny (przecięcie z $Oy$), miejsce zerowe (przecięcie z $Ox$), a także to, czy funkcja rośnie, czy maleje.

Miejsce zerowe i monotoniczność

Miejsce zerowe to argument, dla którego $f(x)=0$. Z równania $ax+b=0$ dla $a\neq0$:

$$x_0=-\frac{b}{a}.$$

Monotoniczność zależy tylko od $a$:

- $a>0$ – funkcja rosnąca, - $a<0$ – funkcja malejąca, - $a=0$ – funkcja stała ($f(x)=b$).

Uzasadnienie: przy zwiększeniu $x$ o $h>0$ wartość zmienia się o $ah$. Ma ono znak $a$, więc funkcja rośnie lub maleje zależnie od znaku $a$.

Znak funkcji: dla $a>0$ mamy $f(x)>0$ na prawo od $x_0$, a dla $a<0$ na lewo od $x_0$.

Przykład: wzór z dwóch punktów

Znajdź wzór funkcji liniowej, której wykres przechodzi przez $A=(1,5)$ i $B=(4,-1)$.

Krok 1. Współczynnik kierunkowy: $a=\dfrac{-1-5}{4-1}=\dfrac{-6}{3}=-2$.

Krok 2. Wstawiamy punkt $A$ do $y=-2x+b$: $5=-2\cdot1+b$, więc $b=7$.

Krok 3. Wzór: $f(x)=-2x+7$.

Sprawdzenie: $f(4)=-8+7=-1$. Zgadza się.

Miejsce zerowe: $x_0=-\frac{7}{-2}=3{,}5$. Funkcja jest malejąca, bo $a<0$.

Proste równoległe i prostopadłe

Dla prostych $y=a_1x+b_1$ i $y=a_2x+b_2$:

- równoległe, gdy $a_1=a_2$ (a $b_1\ne b_2$), - prostopadłe, gdy $$a_1\cdot a_2=-1.$$

Intuicja: obrót prostej o $90^\circ$ zamienia „w prawo $1$, w górę $a$” na „w górę $1$, w lewo $a$”, co daje nachylenie $-\frac1a$.

Uwaga o prostych pionowych: prosta $x=c$ nie jest wykresem funkcji. Jest prostopadła do każdej prostej poziomej $y=b$, choć iloczyn $a_1a_2=-1$ tu nie ma sensu.

Postać ogólna prostej: $Ax+By+C=0$. Gdy $B\ne0$, przekształcamy ją do $y=-\frac AB x-\frac CB$.

Przykład: prosta równoległa i prostopadła

Dana jest prosta $y=\frac12x+3$ i punkt $P=(4,1)$.

Równoległa: $a=\frac12$. Wstawiamy $P$: $1=\frac12\cdot4+b$, więc $b=-1$. Wzór: $y=\frac12x-1$.

Prostopadła: $a\cdot\frac12=-1$, więc $a=-2$. Wstawiamy $P$: $1=-2\cdot4+b$, więc $b=9$. Wzór: $y=-2x+9$.

Przykład: układ równań i model

Firma A pobiera za wynajem roweru 10 zł plus 4 zł za godzinę: $y=4x+10$. Firma B: 20 zł stałej opłaty i 2 zł za godzinę: $y=2x+20$.

Metoda graficzna: rysujemy obie proste. Przecinają się w punkcie, którego współrzędne spełniają oba równania.

Sprawdzenie rachunkiem: $4x+10=2x+20$, więc $2x=10$, $x=5$, $y=30$. Punkt przecięcia: $(5,30)$.

Interpretacja: przy 5 godzinach obie firmy kosztują tyle samo, czyli 30 zł. Dla krótszego wynajmu taniej jest w firmie A, dla dłuższego w B.

Typowe błędy

- Wyraz wolny to nie miejsce zerowe. $b$ to wartość w $x=0$, a $x_0$ to argument, dla którego $y=0$. - Ograniczona dziedzina: wykresem jest wtedy odcinek lub półprosta, nie cała prosta. - Wzór $-\frac ba$ tylko dla $a\ne0$. Dla $f(x)=5$ nie ma miejsca zerowego, a dla $f(x)=0$ każdy $x$ jest zerem. - Prostopadłość: nie zapomnij o prostych pionowych i poziomych, bo warunek $a_1a_2=-1$ ich nie obejmuje. - Znak: prostopadła do $a=2$ ma $a=-\frac12$, a nie $\frac12$ ani $-2$.

Podsumowanie

- $f(x)=ax+b$; wykresem jest prosta. - $a=\frac{y_2-y_1}{x_2-x_1}$ określa nachylenie i monotoniczność. - $b$ to przecięcie z osią $Oy$, a miejsce zerowe to $x_0=-\frac ba$ dla $a\neq0$. - Równoległe: równe $a$. Prostopadłe: $a_1a_2=-1$. - Rozwiązanie układu to punkt przecięcia prostych. - W modelach $a$ to tempo zmian, a $b$ wartość początkowa.

Zadania (26)

Zadanie 1 · trudność 1/3

Na rysunku przedstawiono wykres funkcji liniowej $f$. Prosta przechodzi przez punkty $A=(0,2)$ i $B=(2,6)$. Podaj wzór funkcji $f$ i wyznacz jej miejsce zerowe.

Podpowiedź 1

Odczytaj wyraz wolny b z punktu przecięcia z osią Oy.

Podpowiedź 2

Współczynnik a oblicz ze wzoru a=(6-2)/(2-0).

Rozwiązanie

Punkt A=(0,2) leży na osi Oy, więc b=2.

Współczynnik kierunkowy: $a=\frac{6-2}{2-0}=2$, więc $f(x)=2x+2$.

Miejsce zerowe: $2x+2=0$, stąd $x=-1$.

Odpowiedź: f(x)=2x+2, miejsce zerowe x=-1

Zadanie 2 · trudność 1/3

Funkcja liniowa dana jest wzorem $f(x)=-x+3$. Wyznacz punkty przecięcia wykresu z osiami układu współrzędnych i określ, czy funkcja jest rosnąca, czy malejąca. Narysowany wykres przechodzi przez te punkty.

Podpowiedź 1

Z osią Oy: podstaw x=0.

Podpowiedź 2

Z osią Ox: rozwiąż f(x)=0; o monotoniczności decyduje znak a.

Rozwiązanie

$f(0)=3$, więc punkt $(0,3)$.

$-x+3=0$ daje $x=3$, punkt $(3,0)$.

Współczynnik $a=-1<0$, więc funkcja jest malejąca.

Odpowiedź: (0,3) i (3,0); funkcja malejąca

Zadanie 3 · trudność 1/3

Na rysunku widać wykres funkcji liniowej $g$ przechodzący przez punkty $(0,-1)$ i $(4,1)$. Dla jakich argumentów $x$ wartości funkcji są dodatnie? Podaj najpierw wzór funkcji.

Podpowiedź 1

Oblicz a=(1-(-1))/(4-0).

Podpowiedź 2

Znajdź miejsce zerowe i sprawdź, w którą stronę rośnie funkcja.

Rozwiązanie

$b=-1$, $a=\frac{1+1}{4}=\frac12$, więc $g(x)=\frac12x-1$.

Miejsce zerowe: $\frac12x-1=0$, $x=2$.

Funkcja jest rosnąca, więc $g(x)>0$ dla $x>2$.

Odpowiedź: g(x)=x/2-1, g(x)>0 dla x>2

Zadanie 4 · trudność 1/3

Taksówkarz pobiera opłatę początkową 6 zł oraz 3 zł za każdy przejechany kilometr. Wykres przedstawia koszt $K$ przejazdu w zależności od liczby kilometrów $x$ (prosta przechodzi przez punkty $(0,6)$ i $(4,18)$). Podaj wzór funkcji $K(x)$ i oblicz, ile kilometrów można przejechać za 30 zł.

Podpowiedź 1

Opłata początkowa to wyraz wolny, cena km to współczynnik kierunkowy.

Podpowiedź 2

Rozwiąż równanie 3x+6=30.

Rozwiązanie

Z wykresu: $K(0)=6$, $a=\frac{18-6}{4}=3$, więc $K(x)=3x+6$.

Równanie: $3x+6=30$, czyli $3x=24$.

Stąd $x=8$ km.

Odpowiedź: K(x)=3x+6, 8 km

Zadanie 5 · trudność 1/3

Dana jest funkcja liniowa $f(x)=3x-12$. Podaj miejsce zerowe tej funkcji i określ, czy funkcja jest rosnąca, malejąca czy stała.

Podpowiedź 1

Miejsce zerowe: rozwiąż równanie f(x)=0.

Podpowiedź 2

O monotoniczności decyduje znak współczynnika a przy x.

Rozwiązanie

Rozwiązujemy 3x-12=0, stąd 3x=12, czyli x=4.

Współczynnik kierunkowy a=3>0, więc funkcja jest rosnąca.

Odpowiedź: x=4, funkcja rosnąca

Zadanie 6 · trudność 1/3

Funkcja liniowa $f(x)=-2x+10$. Dla jakich argumentów $x$ funkcja przyjmuje wartości dodatnie? Podaj odpowiedź w postaci nierówności.

Podpowiedź 1

Rozwiąż nierówność -2x+10>0.

Podpowiedź 2

Pamiętaj o zmianie znaku nierówności przy dzieleniu przez liczbę ujemną.

Rozwiązanie

Zapisujemy -2x+10>0, czyli -2x>-10.

Dzielimy przez -2 i zmieniamy zwrot nierówności: x<5.

Odpowiedź: x<5

Zadanie 7 · trudność 1/3

Funkcja liniowa $f(x)=(m-3)x+5$ jest malejąca, a jej miejsce zerowe jest równe $2{,}5$. Oblicz $m$ i sprawdź, czy warunek malejącości jest spełniony.

Podpowiedź 1

Podstaw x=2,5 do wzoru, f(2,5)=0.

Podpowiedź 2

Funkcja malejąca ma współczynnik m-3<0.

Rozwiązanie

Z warunku (m-3)·2,5+5=0 mamy (m-3)·2,5=-5, więc m-3=-2.

Stąd m=1. Wtedy a=-2<0, więc funkcja jest malejąca – warunek spełniony.

Odpowiedź: m=1, warunek spełniony (a=-2<0)

Zadanie 8 · trudność 1/3

Funkcja liniowa $f$ spełnia warunki $f(1)=-1$ oraz $f(4)=5$. Wyznacz wzór funkcji, jej miejsce zerowe oraz zbiór argumentów, dla których $f(x)<0$.

Podpowiedź 1

Oblicz a ze wzoru a=(f(4)-f(1))/(4-1), potem b z f(1)=-1.

Podpowiedź 2

Funkcja rosnąca jest ujemna na lewo od miejsca zerowego.

Rozwiązanie

a=(5-(-1))/(4-1)=2. Z f(1)=2+b=-1 otrzymujemy b=-3, więc f(x)=2x-3.

2x-3=0 daje x=3/2.

Ponieważ a=2>0, funkcja jest rosnąca, więc f(x)<0 dla x<3/2.

Odpowiedź: f(x)=2x-3, x_0=3/2, f(x)<0 dla x<3/2

Zadanie 9 · trudność 2/3

Wykres funkcji liniowej $f$ przechodzi przez punkty $A=(0,3)$ i $B=(2,7)$ (patrz rysunek). Wyznacz wzór funkcji $f$.

Podpowiedź 1

Punkt A leży na osi Oy, więc odczytaj wyraz wolny b.

Podpowiedź 2

Współczynnik kierunkowy to a=(y_B-y_A)/(x_B-x_A).

Rozwiązanie

Punkt $A=(0,3)$ leży na osi Oy, więc $b=3$.

Obliczamy $a=\frac{7-3}{2-0}=2$.

Wzór: $f(x)=2x+3$.

Odpowiedź: f(x)=2x+3

Zadanie 10 · trudność 2/3

Prosta na rysunku przechodzi przez punkty $A=(-2,5)$ oraz $B=(4,-1)$. Wyznacz wzór funkcji liniowej, której wykresem jest ta prosta.

Podpowiedź 1

Oblicz a=(−1−5)/(4−(−2)).

Podpowiedź 2

Podstaw współrzędne punktu B do y=ax+b.

Rozwiązanie

$a=\frac{-1-5}{4+2}=-1$.

Z punktu $B$: $-1=-1\cdot4+b$, stąd $b=3$.

Wzór: $f(x)=-x+3$.

Odpowiedź: f(x)=-x+3

Zadanie 11 · trudność 2/3

Wykres funkcji liniowej $g$ przecina oś Ox w punkcie $(3,0)$ i oś Oy w punkcie $(0,-4)$ (rysunek). Wyznacz wzór funkcji $g$.

Podpowiedź 1

Z punktu na osi Oy odczytaj b.

Podpowiedź 2

Miejsce zerowe 3 daje równanie a·3+b=0.

Rozwiązanie

Z punktu $(0,-4)$: $b=-4$.

Z $(3,0)$: $3a-4=0$, więc $a=\frac43$.

Wzór: $g(x)=\frac43x-4$.

Odpowiedź: g(x)=(4/3)x-4

Zadanie 12 · trudność 2/3

Wykres funkcji liniowej $h$ jest równoległy do prostej $y=-\tfrac12x+1$ i przechodzi przez punkt $P=(6,-2)$ (rysunek: prosta przerywana to $y=-\tfrac12x+1$). Wyznacz wzór funkcji $h$ i podaj jej miejsce zerowe.

Podpowiedź 1

Proste równoległe mają równe współczynniki kierunkowe.

Podpowiedź 2

Podstaw P do y=-½x+b.

Rozwiązanie

Równoległość daje $a=-\frac12$.

Z punktu $P$: $-2=-3+b$, więc $b=1$.

Wzór: $h(x)=-\frac12x+1$ (to ta sama prosta, bo $P$ leży na prostej danej). Miejsce zerowe: $-\frac12x+1=0$, czyli $x=2$.

Odpowiedź: h(x)=-1/2 x+1, miejsce zerowe x=2

Zadanie 13 · trudność 2/3

Wyznacz równanie prostej równoległej do prostej $y = 3x - 5$ i przechodzącej przez punkt $A=(2, 4)$. Podaj wynik w postaci $y=ax+b$.

Podpowiedź 1

Proste równoległe mają równe współczynniki kierunkowe.

Podpowiedź 2

Podstaw współrzędne punktu A do y = 3x + b i wyznacz b.

Rozwiązanie

Współczynnik kierunkowy szukanej prostej wynosi $a=3$, więc $y=3x+b$.

Podstawiamy $A=(2,4)$: $4=3\cdot 2+b$, stąd $b=-2$.

Szukana prosta: $y=3x-2$.

Odpowiedź: y = 3x - 2

Zadanie 14 · trudność 2/3

Wyznacz równanie prostej równoległej do prostej $y = -\frac{1}{2}x + 7$ i przechodzącej przez punkt $B=(-4, 3)$.

Podpowiedź 1

Szukana prosta ma współczynnik kierunkowy $-\frac{1}{2}$.

Podpowiedź 2

Podstaw $x=-4$, $y=3$ do $y=-\frac12x+b$.

Rozwiązanie

Z równoległości $a=-\frac12$, więc $y=-\frac12x+b$.

Podstawiamy $B$: $3=-\frac12\cdot(-4)+b=2+b$, stąd $b=1$.

Szukana prosta: $y=-\frac12x+1$.

Odpowiedź: y = -1/2 x + 1

Zadanie 15 · trudność 2/3

Prosta $k$ jest dana równaniem $4x - 2y + 6 = 0$. Wyznacz równanie prostej równoległej do $k$, przechodzącej przez punkt $C=(3, -1)$. Podaj wynik w postaci $y=ax+b$.

Podpowiedź 1

Przekształć równanie prostej k do postaci kierunkowej.

Podpowiedź 2

Z $-2y=-4x-6$ dostajesz $y=2x+3$, więc $a=2$.

Rozwiązanie

Przekształcamy: $2y=4x+6$, więc $y=2x+3$. Zatem $a=2$.

Szukana prosta: $y=2x+b$. Podstawiamy $C$: $-1=2\cdot3+b$, stąd $b=-7$.

Szukana prosta: $y=2x-7$.

Odpowiedź: y = 2x - 7

Zadanie 16 · trudność 2/3

Prosta $l$ przechodzi przez punkty $P=(1, 2)$ i $Q=(4, 8)$. Wyznacz równanie prostej równoległej do $l$, która przechodzi przez punkt $R=(-3, 5)$. Następnie sprawdź, czy punkt $S=(0, 11)$ leży na tej prostej.

Podpowiedź 1

Oblicz współczynnik kierunkowy: $a=\frac{y_Q-y_P}{x_Q-x_P}$.

Podpowiedź 2

Po wyznaczeniu równania podstaw $x=0$ i porównaj z 11.

Rozwiązanie

Współczynnik prostej $l$: $a=\frac{8-2}{4-1}=2$.

Szukana prosta: $y=2x+b$; z punktu $R$: $5=2\cdot(-3)+b$, więc $b=11$. Równanie: $y=2x+11$.

Dla $x=0$ mamy $y=11$, więc punkt $S$ leży na prostej: TAK.

Odpowiedź: y = 2x + 11; TAK

Zadanie 17 · trudność 2/3

Na rysunku przedstawiono proste $k: y=x+1$ oraz $l: y=-x+5$. Odczytaj z rysunku i podaj rozwiązanie układu równań $\begin{cases} y=x+1 \\ y=-x+5 \end{cases}$.

Podpowiedź 1

Rozwiązaniem układu są współrzędne punktu przecięcia prostych.

Podpowiedź 2

Odczytaj z rysunku współrzędne punktu wspólnego obu prostych.

Rozwiązanie

Proste przecinają się w jednym punkcie, więc układ ma jedno rozwiązanie.

Z rysunku punkt przecięcia to $(2,3)$.

Sprawdzenie: $3=2+1$ oraz $3=-2+5$. Zatem $x=2$, $y=3$.

Odpowiedź: x=2, y=3

Zadanie 18 · trudność 2/3

Rozwiąż graficznie układ równań $\begin{cases} y=2x-1 \\ y=-x+5 \end{cases}$. Na rysunku narysowano obie proste (jedna kratka to 1 jednostka). Podaj wartość $x$ w rozwiązaniu oraz wartość $y$.

Podpowiedź 1

Znajdź na rysunku punkt wspólny prostych.

Podpowiedź 2

Sprawdź współrzędne, podstawiając do obu równań.

Rozwiązanie

Prosta $y=2x-1$ przechodzi przez $(0,-1)$ i $(2,3)$.

Prosta $y=-x+5$ przechodzi przez $(0,5)$ i $(2,3)$.

Punkt przecięcia to $(2,3)$, więc $x=2$, $y=3$.

Odpowiedź: x=2, y=3

Zadanie 19 · trudność 2/3

Na rysunku przedstawiono proste $y=\frac{1}{2}x+1$ oraz $y=\frac{1}{2}x-2$. Ile rozwiązań ma układ $\begin{cases} y=\frac{1}{2}x+1 \\ y=\frac{1}{2}x-2 \end{cases}$? Odpowiedz: 0, 1 albo nieskończenie wiele, i uzasadnij.

Podpowiedź 1

Porównaj współczynniki kierunkowe obu prostych.

Podpowiedź 2

Czy proste równoległe mają punkt wspólny?

Rozwiązanie

Obie proste mają współczynnik kierunkowy $\frac12$, więc są równoległe.

Wyrazy wolne są różne ($1\ne-2$), więc proste nie pokrywają się.

Brak punktów wspólnych, więc układ nie ma rozwiązań (jest sprzeczny).

Odpowiedź: 0 rozwiązań (układ sprzeczny)

Zadanie 20 · trudność 3/3

Wyznacz równanie prostej prostopadłej do prostej $3x+4y-8=0$, przechodzącej przez punkt $B=(-3,2)$.

Podpowiedź 1

Przekształć równanie do postaci kierunkowej.

Podpowiedź 2

Współczynnik prostej prostopadłej to liczba przeciwna do odwrotności.

Rozwiązanie

Z $3x+4y-8=0$ mamy $y=-\frac{3}{4}x+2$, więc $a_1=-\frac{3}{4}$.

Szukany współczynnik: $a=\frac{4}{3}$.

Podstawiamy $B$: $2=\frac{4}{3}\cdot(-3)+b=-4+b$, więc $b=6$.

Odpowiedź: $y=\frac{4}{3}x+6$.

Odpowiedź: $y=\frac{4}{3}x+6$

Zadanie 21 · trudność 3/3

Dane są punkty $A=(1,2)$ i $B=(5,4)$. Wyznacz równanie prostej prostopadłej do prostej $AB$, przechodzącej przez punkt $C=(2,-3)$.

Podpowiedź 1

Oblicz współczynnik kierunkowy prostej $AB$ ze wzoru $\frac{y_B-y_A}{x_B-x_A}$.

Podpowiedź 2

Następnie wyznacz współczynnik prostopadłej i podstaw punkt $C$.

Rozwiązanie

$a_{AB}=\frac{4-2}{5-1}=\frac{1}{2}$.

Prosta prostopadła ma $a=-2$.

Podstawiamy $C$: $-3=-2\cdot 2+b=-4+b$, więc $b=1$.

Odpowiedź: $y=-2x+1$.

Odpowiedź: $y=-2x+1$

Zadanie 22 · trudność 3/3

Prosta $k$ ma równanie $y=(m+1)x+5$ i jest prostopadła do prostej $l$ o równaniu $y=\frac{1}{3}x-2$. Wyznacz $m$, a następnie równanie prostej prostopadłej do $k$ przechodzącej przez punkt $P=(6,-1)$.

Podpowiedź 1

Warunek prostopadłości: $(m+1)\cdot\frac{1}{3}=-1$.

Podpowiedź 2

Prosta prostopadła do $k$ jest równoległa do $l$, ma więc ten sam współczynnik kierunkowy.

Rozwiązanie

$(m+1)\cdot\frac{1}{3}=-1$, stąd $m+1=-3$, czyli $m=-4$.

Prosta $k$: $y=-3x+5$, więc prostopadła ma $a=\frac{1}{3}$.

Podstawiamy $P$: $-1=\frac{1}{3}\cdot 6+b=2+b$, więc $b=-3$.

Odpowiedź: $m=-4$, $y=\frac{1}{3}x-3$.

Odpowiedź: $m=-4$, $y=\frac{1}{3}x-3$

Zadanie 23 · trudność 3/3

Taksówka w Krakowie pobiera opłatę początkową 8 zł oraz 3 zł za każdy przejechany kilometr. Zapisz wzór funkcji $f(x)$ opisującej koszt przejazdu $x$ kilometrów i oblicz koszt trasy 14 km.

Podpowiedź 1

Opłata początkowa to wyraz wolny, a cena za kilometr to współczynnik kierunkowy.

Podpowiedź 2

Podstaw x = 14 do wzoru.

Rozwiązanie

Model liniowy: $f(x)=3x+8$.

Dla $x=14$: $f(14)=3\cdot14+8=42+8=50$.

Koszt przejazdu wynosi 50 zł.

Odpowiedź: f(x)=3x+8; 50 zł

Zadanie 24 · trudność 3/3

Basen o pojemności 120 m³ jest napełniany wodą ze stałą szybkością. Po 2 godzinach napełniania w basenie było 30 m³ wody, a po 5 godzinach 75 m³. Zapisz wzór funkcji $V(t)$ opisującej ilość wody (w m³) po $t$ godzinach i oblicz, po ilu godzinach basen będzie pełny.

Podpowiedź 1

Oblicz współczynnik kierunkowy: (75−30)/(5−2).

Podpowiedź 2

Wyznacz b z warunku V(2)=30, potem rozwiąż V(t)=120.

Rozwiązanie

Szybkość napełniania: $a=\frac{75-30}{5-2}=15$ m³/h.

Z $30=15\cdot2+b$ wynika $b=0$, więc $V(t)=15t$.

Z $15t=120$ otrzymujemy $t=8$ godzin.

Odpowiedź: V(t)=15t; 8 godzin

Zadanie 25 · trudność 3/3

Firma A wynajmuje samochód za 100 zł opłaty stałej i 0,50 zł za każdy kilometr. Firma B pobiera 60 zł opłaty stałej i 0,70 zł za kilometr. Dla ilu kilometrów wynajem w firmie A jest tańszy niż w firmie B? Podaj najmniejszą całkowitą liczbę kilometrów, dla której firma A jest tańsza.

Podpowiedź 1

Zapisz koszty: A(x)=100+0,5x, B(x)=60+0,7x.

Podpowiedź 2

Rozwiąż nierówność A(x) < B(x).

Rozwiązanie

$A(x)=0{,}5x+100$, $B(x)=0{,}7x+60$.

$0{,}5x+100<0{,}7x+60$, czyli $40<0{,}2x$, więc $x>200$.

Dla 200 km koszty są równe (200 zł), więc najmniejsza całkowita liczba to 201 km.

Odpowiedź: 201 km

Zadanie 26 · trudność 3/3

Temperatura wody w czajniku rosła liniowo. O godzinie 7:00 wynosiła 20°C, a o 7:04 wynosiła 80°C. Niech $T(t)$ oznacza temperaturę po $t$ minutach od 7:00. Zapisz wzór $T(t)$, podaj, o ile stopni temperatura rośnie w ciągu minuty, i oblicz, o której minucie (licząc od 7:00) woda osiągnie 100°C.

Podpowiedź 1

Współczynnik kierunkowy to (80−20)/4.

Podpowiedź 2

Rozwiąż równanie 15t+20=100.

Rozwiązanie

$a=\frac{80-20}{4}=15$, a $T(0)=20$, więc $T(t)=15t+20$.

Temperatura rośnie o 15°C na minutę.

$15t+20=100$, stąd $t=\frac{80}{15}=\frac{16}{3}$ minuty, czyli 5 min 20 s.

Odpowiedź: T(t)=15t+20; 15°C/min; po 5,33 min, tzn. po 16/3 minuty

Treść własna Liczydła — teoria i zadania napisane od zera i sprawdzone.

Ucz się tego działu w aplikacji Interaktywnie: podpowiedzi, sprawdzanie, powtórki i korepetytor AI.