Liczydłomatematyka · webp.pl

Symetrie — klasa 8

Lustro, motyl, kartka złożona na pół – symetria otacza nas wszędzie. W tym dziale nauczysz się budować obrazy figur w symetrii osiowej i środkowej, wyznaczać je we współrzędnych oraz poznasz symetralną odcinka i dwusieczną kąta.

Symetria osiowa

Weź prostą $k$ i punkt $P$, który na niej nie leży. Obrazem punktu $P$ w symetrii względem prostej $k$ jest taki punkt $P'$, że:

- odcinek $PP'$ jest prostopadły do $k$, - prosta $k$ przechodzi przez środek odcinka $PP'$.

Punkty leżące na prostej $k$ zostają na swoich miejscach. Prostą $k$ nazywamy osią symetrii.

Jak zbudować obraz punktu? Z punktu $P$ poprowadź prostopadłą do $k$. Cyrklem odmierz odległość $P$ od osi i odłóż ją po drugiej stronie na tej samej prostopadłej. Obraz figury to obrazy jej wierzchołków połączone tak samo jak w oryginale.

Oś symetrii figury

Figura ma oś symetrii, jeśli po złożeniu kartki wzdłuż tej prostej obie połówki idealnie na siebie pasują. Inaczej: obraz figury w symetrii względem tej prostej to ta sama figura.

Przykłady:

- kwadrat: 4 osie (2 przekątne i 2 proste przez środki przeciwległych boków), - prostokąt (nie kwadrat): 2 osie, - romb (nie kwadrat): 2 osie – przekątne, - trójkąt równoboczny: 3 osie, - trójkąt równoramienny: 1 oś, - koło: nieskończenie wiele osi (każda prosta przez środek).

Równoległobok, który nie jest rombem ani prostokątem, nie ma żadnej osi symetrii.

Rysunek

Obraz trójkąta w symetrii osiowej – rysunek poniżej.

Symetria osiowa we współrzędnych

W układzie współrzędnych obraz punktu $P=(x,y)$ wyznaczamy wzorami:

$$(x,y)\mapsto(x,-y)$$ – symetria względem osi $OX$,

$$(x,y)\mapsto(-x,y)$$ – symetria względem osi $OY$,

$$(x,y)\mapsto(y,x)$$ – symetria względem prostej $y=x$.

Dla prostych równoległych do osi układu:

$$(x,y)\mapsto(2a-x,\,y)$$ – symetria względem prostej pionowej $x=a$,

$$(x,y)\mapsto(x,\,2b-y)$$ – symetria względem prostej poziomej $y=b$.

Skąd to się bierze? Przy osi $x=a$ współrzędna $y$ się nie zmienia, a środek odcinka $PP'$ ma leżeć na osi: $\frac{x+x'}{2}=a$, czyli $x'=2a-x$.

Przykład: obraz punktu we współrzędnych

Znajdź obraz punktu $P=(5,-2)$ w symetrii względem prostej $x=3$ oraz względem prostej $y=1$.

Krok 1. Oś $x=3$, więc $a=3$: $x'=2\cdot3-5=1$, $y'=-2$. Obraz: $(1,-2)$.

Krok 2. Oś $y=1$, więc $b=1$: $x'=5$, $y'=2\cdot1-(-2)=4$. Obraz: $(5,4)$.

Sprawdzenie: w pierwszym przypadku punkt był 2 jednostki na prawo od osi, obraz jest 2 jednostki na lewo. Zgadza się.

Symetralna odcinka

Symetralna odcinka to prosta prostopadła do odcinka, przechodząca przez jego środek.

Własność: każdy punkt symetralnej jest tak samo oddalony od obu końców odcinka. I odwrotnie: punkt równo oddalony od $A$ i $B$ leży na symetralnej $AB$.

Dlaczego? Symetralna jest osią symetrii odcinka $AB$ – symetria zamienia $A$ z $B$, a punkt $X$ na osi zostaje na miejscu, więc $XA=XB$.

Konstrukcja: ustaw cyrkiel na odległość większą niż połowa $AB$. Zakreśl łuki wokół $A$ i wokół $B$. Połącz dwa punkty przecięcia łuków – to symetralna.

We współrzędnych: środek odcinka $AB$ to

$$M=\left(\frac{x_A+x_B}{2},\frac{y_A+y_B}{2}\right).$$

Symetralna przechodzi przez $M$ i jest prostopadła do $AB$.

Przykład: równanie symetralnej

Wyznacz równanie symetralnej odcinka o końcach $A=(1,2)$ i $B=(5,4)$.

Krok 1. Środek: $M=\left(\frac{1+5}{2},\frac{2+4}{2}\right)=(3,3)$.

Krok 2. Współczynnik kierunkowy $AB$: $\frac{4-2}{5-1}=\frac12$.

Krok 3. Prosta prostopadła ma współczynnik $-2$ (iloczyn ma dać $-1$).

Krok 4. $y=-2x+c$, a $M$ leży na prostej: $3=-6+c$, więc $c=9$.

Odpowiedź: $y=-2x+9$.

Dwusieczna kąta

Dwusieczna kąta to półprosta wychodząca z wierzchołka, która dzieli kąt na dwa równe kąty. Dla kąta $AOC$ i dwusiecznej $OB$:

$$\angle AOB=\angle BOC=\tfrac12\angle AOC.$$

Własność: każdy punkt dwusiecznej jest tak samo oddalony od obu ramion kąta. Odległość mierzymy prostopadle do ramienia, nie odcinkiem ukośnym.

Konstrukcja: z wierzchołka zakreśl łuk przecinający oba ramiona. Z tych dwóch punktów zakreśl łuki o tym samym promieniu, aż się przetną. Półprosta z wierzchołka przez ten punkt to dwusieczna.

Przykład: kąt ma $70^\circ$. Dwusieczna tworzy z każdym ramieniem kąt $35^\circ$. Jeśli dwusieczna tworzy z ramieniem $24^\circ$, to cały kąt ma $48^\circ$.

Symetria środkowa

Obrazem punktu $P$ w symetrii względem punktu $O$ jest punkt $P'$ taki, że $O$ jest środkiem odcinka $PP'$. Punkt $O$ jest swoim własnym obrazem.

Jeśli $O=(a,b)$ i $P=(x,y)$, to

$$P'=(2a-x,\;2b-y).$$

Dla $O=(0,0)$ wystarczy zmienić oba znaki: $(x,y)\mapsto(-x,-y)$. Uwaga: dla innego środka sama zmiana znaków nie wystarcza!

Przykład: obraz punktu $P=(4,-1)$ względem $O=(2,3)$: $x'=4-4=0$, $y'=6-(-1)=7$. Wynik: $P'=(0,7)$.

Środek symetrii figury to punkt, względem którego figura przechodzi na siebie (obrót o $180^\circ$ daje to samo). Mają go: odcinek, prostokąt, romb, kwadrat, równoległobok, koło. Nie mają go: trójkąt (żaden, także równoboczny), trapez nierównoległobokowy.

Typowe błędy

- Odmierzanie różnych odległości od osi – punkt i obraz muszą być równo oddalone od osi. - Rysowanie odcinka $PP'$ nieprostopadle do osi. - Prowadzenie symetralnej przez dowolny punkt odcinka – musi przechodzić przez środek. - Mierzenie odległości od ramion kąta odcinkiem ukośnym – ma być prostopadły. - Zmiana znaków współrzędnych, gdy środek symetrii nie jest w $(0,0)$. Użyj wzoru $(2a-x,2b-y)$. - Uznawanie trójkąta równobocznego za środkowosymetryczny. Ma 3 osie, ale nie ma środka symetrii.

Podsumowanie: symetria osiowa odbija względem prostej, środkowa – względem punktu. Symetralna jest osią symetrii odcinka, dwusieczna dzieli kąt na połowy. We współrzędnych pomagają wzory $2a-x$ i $2b-y$.

Zadania (30)

Zadanie 1 · trudność 1/3

Na rysunku dany jest trójkąt $ABC$ o wierzchołkach $A=(1,1)$, $B=(4,1)$, $C=(1,3)$ oraz prosta $k$ o równaniu $x=5$. Wyznacz współrzędne wierzchołka $A'$, który jest obrazem punktu $A$ w symetrii osiowej względem prostej $k$.

Podpowiedź 1

Odległość punktu od osi symetrii jest taka sama jak odległość jego obrazu od osi.

Podpowiedź 2

Punkt $A$ leży 4 jednostki na lewo od prostej $x=5$.

Rozwiązanie

Punkt $A=(1,1)$ leży w odległości $5-1=4$ od prostej $x=5$.

Obraz leży po drugiej stronie prostej, w tej samej odległości, na tej samej wysokości.

Zatem $A'=(5+4,1)=(9,1)$.

Odpowiedź: A'=(9,1)

Zadanie 2 · trudność 1/3

Dany jest trójkąt $ABC$: $A=(1,1)$, $B=(4,1)$, $C=(1,3)$ oraz prosta $k$: $x=5$. Wyznacz współrzędne wierzchołków $B'$ i $C'$ trójkąta $A'B'C'$ będącego obrazem trójkąta $ABC$ w symetrii względem prostej $k$. Podaj współrzędne punktu $B'$ i $C'$.

Podpowiedź 1

Oblicz odległość każdego punktu od prostej $x=5$.

Podpowiedź 2

Przy symetrii względem prostej pionowej zmienia się tylko współrzędna $x$.

Rozwiązanie

Punkt $B=(4,1)$ jest oddalony o 1 od prostej $x=5$, więc $B'=(6,1)$.

Punkt $C=(1,3)$ jest oddalony o 4, więc $C'=(9,3)$.

Wysokości punktów nie zmieniają się.

Odpowiedź: B'=(6,1), C'=(9,3)

Zadanie 3 · trudność 1/3

Dany jest odcinek $PQ$, gdzie $P=(1,2)$, $Q=(3,5)$, oraz prosta $l$ o równaniu $y=1$ (pozioma). Wyznacz współrzędne obrazu $P'Q'$ tego odcinka w symetrii względem prostej $l$. Podaj współrzędne punktu $Q'$.

Podpowiedź 1

Prosta $y=1$ jest pozioma, więc zmienia się tylko współrzędna $y$.

Podpowiedź 2

Punkt $Q$ leży 4 jednostki nad prostą.

Rozwiązanie

$P=(1,2)$ leży 1 nad prostą, więc $P'=(1,0)$.

$Q=(3,5)$ leży $5-1=4$ nad prostą, więc $Q'$ leży 4 pod nią: $y=1-4=-3$.

Zatem $Q'=(3,-3)$.

Odpowiedź: Q'=(3,-3)

Zadanie 4 · trudność 1/3

Punkt $P$ leży na symetralnej odcinka $AB$. Wiadomo, że $|PA|=13$ cm, a $|AB|=10$ cm. Ile wynosi $|PB|$?

Podpowiedź 1

Każdy punkt symetralnej jest równo oddalony od końców odcinka.

Podpowiedź 2

Długość $AB$ nie jest potrzebna do wyniku.

Rozwiązanie

Punkt leżący na symetralnej jest jednakowo odległy od $A$ i $B$.

Zatem $|PB|=|PA|=13$ cm.

Odpowiedź: 13 cm

Zadanie 5 · trudność 1/3

Punkty $A=(1,2)$ i $B=(7,2)$ leżą na prostej poziomej. Symetralna odcinka $AB$ jest prostą pionową $x=c$. Podaj $c$.

Podpowiedź 1

Symetralna przechodzi przez środek odcinka.

Podpowiedź 2

Środek ma pierwszą współrzędną równą średniej $1$ i $7$.

Rozwiązanie

Środek odcinka $AB$ ma współrzędne $\left(\frac{1+7}{2},2\right)=(4,2)$.

Symetralna jest prostopadła do $AB$, więc jest pionowa i przechodzi przez środek: $x=4$.

Odpowiedź: c = 4

Zadanie 6 · trudność 1/3

Punkty $A=(0,1)$ i $B=(6,5)$ są końcami odcinka. Czy punkt $P=(1,6)$ leży na symetralnej odcinka $AB$? Odpowiedz TAK albo NIE.

Podpowiedź 1

Porównaj kwadraty odległości $|PA|^2$ i $|PB|^2$.

Podpowiedź 2

$|PA|^2=(1-0)^2+(6-1)^2$.

Rozwiązanie

$|PA|^2=1^2+5^2=26$.

$|PB|^2=(1-6)^2+(6-5)^2=25+1=26$.

Odległości są równe, więc $P$ leży na symetralnej odcinka $AB$.

Odpowiedź: TAK

Zadanie 7 · trudność 1/3

Dany jest kąt $ABC$ o mierze $80°$. Skonstruowano jego dwusieczną $BD$. Jaką miarę ma kąt $ABD$?

Podpowiedź 1

Dwusieczna dzieli kąt na dwa równe kąty.

Podpowiedź 2

Podziel miarę kąta przez 2.

Rozwiązanie

Dwusieczna kąta dzieli go na dwa kąty o równej mierze.

$\angle ABD = 80° : 2 = 40°$.

Odpowiedź: 40°

Zadanie 8 · trudność 1/3

Opisz kolejne kroki konstrukcji dwusiecznej kąta $PQR$ za pomocą cyrkla i linijki. Ile łuków cyrkla (okręgów lub ich fragmentów) trzeba narysować co najmniej, jeśli najpierw rysujemy jeden łuk o środku w wierzchołku $Q$, a potem łuki o równych promieniach o środkach w punktach przecięcia z ramionami?

Podpowiedź 1

Pierwszy łuk ma środek w wierzchołku i przecina oba ramiona.

Podpowiedź 2

Dalej rysujemy po jednym łuku z każdego z dwóch punktów przecięcia.

Rozwiązanie

Zakreślamy łuk o środku $Q$, który przecina ramiona w punktach $M$ i $N$.

Z punktów $M$ i $N$ rysujemy łuki o tym samym promieniu, które przecinają się w punkcie $S$.

Prowadzimy półprostą $QS$ – to dwusieczna. Razem narysowano 3 łuki.

Odpowiedź: 3 łuki

Zadanie 9 · trudność 1/3

Dwusieczna kąta $ABC$ tworzy z ramieniem $BA$ kąt o mierze $35°$. Jaką miarę ma kąt $ABC$? Czy kąt ten jest ostry?

Podpowiedź 1

Kąt między dwusieczną a ramieniem to połowa kąta.

Podpowiedź 2

Pomnóż 35° przez 2.

Rozwiązanie

Dwusieczna dzieli kąt na dwie równe części po $35°$.

$\angle ABC = 2\cdot 35° = 70°$.

Ponieważ $70°<90°$, kąt jest ostry.

Odpowiedź: 70°, TAK

Zadanie 10 · trudność 1/3

Kąt rozwarty $ABC$ ma dwusieczną $BD$. Wiadomo, że kąt $DBC$ jest o $20°$ mniejszy od kąta prostego. Oblicz miarę kąta $ABC$.

Podpowiedź 1

Oblicz najpierw $\angle DBC = 90° - 20°$.

Podpowiedź 2

Cały kąt jest dwa razy większy od $\angle DBC$.

Rozwiązanie

$\angle DBC = 90° - 20° = 70°$.

Dwusieczna dzieli kąt na równe części, więc $\angle ABC = 2\cdot 70° = 140°$.

Kąt jest rozwarty, co zgadza się z treścią.

Odpowiedź: 140°

Zadanie 11 · trudność 2/3

Punkt $A=(3,-5)$ przekształcono w symetrii osiowej względem osi $Oy$. Podaj współrzędne punktu $A'$.

Podpowiedź 1

Symetria względem osi Oy zmienia znak pierwszej współrzędnej.

Podpowiedź 2

Druga współrzędna pozostaje bez zmian.

Rozwiązanie

Symetria względem osi $Oy$: $(x,y)\to(-x,y)$.

Dla $A=(3,-5)$ otrzymujemy $A'=(-3,-5)$.

Odpowiedź: A'=(-3,-5)

Zadanie 12 · trudność 2/3

Punkt $B=(-4,7)$ przekształcono w symetrii osiowej względem prostej $x=2$. Podaj współrzędne punktu $B'$.

Podpowiedź 1

Prosta $x=2$ jest pionowa, więc współrzędna $y$ się nie zmienia.

Podpowiedź 2

Punkt i jego obraz leżą w tej samej odległości od prostej x=2.

Rozwiązanie

Odległość punktu $B$ od prostej $x=2$ w poziomie wynosi $|-4-2|=6$.

Obraz leży po drugiej stronie prostej, w odległości 6: $x'=2+6=8$.

Zatem $B'=(8,7)$.

Odpowiedź: B'=(8,7)

Zadanie 13 · trudność 2/3

Punkt $C=(5,-2)$ przekształcono w symetrii osiowej względem prostej $y=3$. Podaj współrzędne punktu $C'$.

Podpowiedź 1

Prosta $y=3$ jest pozioma, więc współrzędna $x$ się nie zmienia.

Podpowiedź 2

Oblicz odległość $C$ od prostej: $|-2-3|$.

Rozwiązanie

Odległość punktu $C$ od prostej $y=3$ wynosi $|-2-3|=5$.

Punkt $C$ leży poniżej prostej, więc obraz jest 5 jednostek powyżej: $y'=3+5=8$.

Zatem $C'=(5,8)$.

Odpowiedź: C'=(5,8)

Zadanie 14 · trudność 2/3

Punkty $P=(2,6)$ i $Q=(-1,4)$ przekształcono w symetrii osiowej względem prostej $x=-3$ i otrzymano $P'$ oraz $Q'$. Oblicz długość odcinka $P'Q'$ i podaj współrzędne punktu $P'$.

Podpowiedź 1

Odbicie względem $x=-3$: $x'=2\cdot(-3)-x=-6-x$.

Podpowiedź 2

Symetria osiowa zachowuje długości odcinków, więc $|P'Q'|=|PQ|$.

Rozwiązanie

$P'=(-6-2,6)=(-8,6)$ oraz $Q'=(-6+1,4)=(-5,4)$.

$|P'Q'|=\sqrt{(-5+8)^2+(4-6)^2}=\sqrt{9+4}=\sqrt{13}$.

Zgadza się to z $|PQ|=\sqrt{3^2+2^2}=\sqrt{13}$.

Odpowiedź: P'=(-8,6), |P'Q'|=\sqrt{13}

Zadanie 15 · trudność 2/3

Na rysunku przedstawiono prostokąt ABCD o bokach 6 cm i 4 cm, który nie jest kwadratem. Ile osi symetrii ma ten prostokąt?

Podpowiedź 1

Prostokąt, który nie jest kwadratem, nie ma osi wzdłuż przekątnych.

Podpowiedź 2

Szukaj prostych przechodzących przez środki przeciwległych boków.

Rozwiązanie

Jedna oś przechodzi przez środki dłuższych boków.

Druga oś przechodzi przez środki krótszych boków.

Przekątne nie są osiami symetrii, bo prostokąt nie jest kwadratem. Odpowiedź: 2 osie.

Odpowiedź: 2

Zadanie 16 · trudność 2/3

Trójkąt równoramienny ABC ma podstawę AB = 10 cm i ramiona AC = BC = 13 cm (rysunek). Ile osi symetrii ma ten trójkąt i w jakiej odległości od podstawy AB leży wierzchołek C?

Podpowiedź 1

Osią symetrii jest wysokość poprowadzona na podstawę.

Podpowiedź 2

Wysokość dzieli podstawę na dwa odcinki po 5 cm; użyj trójki pitagorejskiej 5, 12, 13.

Rozwiązanie

Trójkąt równoramienny, który nie jest równoboczny, ma dokładnie jedną oś symetrii: prostą przez C prostopadłą do AB.

Oś przecina AB w jej środku, więc połowa podstawy to 5 cm.

Wysokość h: $h^2+5^2=13^2$, stąd $h^2=144$, $h=12$ cm.

Odpowiedź: 1 oś symetrii; wierzchołek C leży 12 cm od podstawy

Zadanie 17 · trudność 2/3

Romb ABCD ma przekątne długości 6 cm i 8 cm (rysunek). Ile ma osi symetrii i gdzie leżą? Oblicz długość boku rombu.

Podpowiedź 1

Osiami symetrii rombu (niebędącego kwadratem) są jego przekątne.

Podpowiedź 2

Przekątne przecinają się prostopadle w połowie; zastosuj twierdzenie Pitagorasa dla 3 i 4.

Rozwiązanie

Romb, który nie jest kwadratem, ma 2 osie symetrii, które zawierają jego przekątne.

Przekątne dzielą się na połowy: 3 cm i 4 cm, i przecinają się pod kątem prostym.

Bok: $\sqrt{3^2+4^2}=5$ cm.

Odpowiedź: 2 osie (przekątne); bok 5 cm

Zadanie 18 · trudność 2/3

Figura na rysunku składa się z kwadratu o boku 4 cm, na którego górnym i dolnym boku zbudowano trójkąty równoramienne (każdy o wysokości 2 cm poprowadzonej na bok kwadratu). Ile osi symetrii ma ta figura?

Podpowiedź 1

Sprawdź pionową i poziomą prostą przez środek figury.

Podpowiedź 2

Przekątne kwadratu nie są osiami, bo trójkąty są tylko na dwóch bokach.

Rozwiązanie

Pionowa prosta przez środek przechodzi przez oba wierzchołki trójkątów – jest osią symetrii.

Pozioma prosta przez środek zamienia górny trójkąt z dolnym – jest osią symetrii.

Przekątne kwadratu nie są osiami, bo przeprowadzałyby trójkąt na boku górnym na bok boczny, gdzie trójkąta nie ma. Odpowiedź: 2 osie.

Odpowiedź: 2

Zadanie 19 · trudność 2/3

Punkt $P$ leży na symetralnej odcinka $AB$, gdzie $|AB| = 16$. Odległość punktu $P$ od prostej $AB$ wynosi $6$, a spodek wysokości z $P$ jest środkiem odcinka $AB$. Oblicz długość odcinka $PA$.

Podpowiedź 1

Spodek wysokości to środek M odcinka AB, więc |AM| = 8.

Podpowiedź 2

Zastosuj twierdzenie Pitagorasa w trójkącie AMP.

Rozwiązanie

Środek M odcinka AB spełnia |AM| = 16/2 = 8, a |PM| = 6.

Trójkąt AMP jest prostokątny: |PA|² = 8² + 6² = 100.

Stąd |PA| = 10.

Odpowiedź: |PA| = 10

Zadanie 20 · trudność 2/3

Kąt $AOB$ ma miarę $76^\circ$. Półprosta $OC$ jest dwusieczną tego kąta. Oblicz miarę kąta $AOC$.

Podpowiedź 1

Dwusieczna dzieli kąt na dwa równe kąty.

Podpowiedź 2

Podziel miarę kąta przez 2.

Rozwiązanie

Dwusieczna dzieli kąt $AOB$ na dwa kąty o równych miarach.

$\angle AOC = 76^\circ : 2 = 38^\circ$.

Odpowiedź: 38°

Zadanie 21 · trudność 2/3

Dwusieczna kąta $KLM$ tworzy z ramieniem $LK$ kąt o mierze $27^\circ$. Oblicz miarę kąta $KLM$ oraz miarę kąta przyległego do kąta $KLM$.

Podpowiedź 1

Kąt $KLM$ jest dwa razy większy od kąta między dwusieczną a ramieniem.

Podpowiedź 2

Kąty przyległe dają razem $180^\circ$.

Rozwiązanie

$\angle KLM = 2\cdot 27^\circ = 54^\circ$.

Kąt przyległy ma miarę $180^\circ-54^\circ=126^\circ$.

Odpowiedź: 54° oraz 126°

Zadanie 22 · trudność 2/3

W trójkącie $ABC$ kąt $A$ ma miarę $64^\circ$. Dwusieczne kątów $B$ i $C$ przecinają się w punkcie $I$. Oblicz miarę kąta $BIC$.

Podpowiedź 1

Suma kątów $B$ i $C$ wynosi $180^\circ-64^\circ$.

Podpowiedź 2

W trójkącie $BIC$ kąty przy $B$ i $C$ są połowami kątów $B$ i $C$.

Rozwiązanie

$\angle B+\angle C=180^\circ-64^\circ=116^\circ$.

Kąty $IBC$ i $ICB$ mają razem $116^\circ:2=58^\circ$.

$\angle BIC=180^\circ-58^\circ=122^\circ$.

Odpowiedź: 122°

Zadanie 23 · trudność 2/3

Punkt $A=(3,-2)$ odbito symetrycznie względem początku układu współrzędnych. Podaj współrzędne punktu $A'$. Jako wynik podaj sumę jego współrzędnych.

Podpowiedź 1

W symetrii względem początku układu zmieniamy znaki obu współrzędnych.

Podpowiedź 2

Punkt $(x,y)$ przechodzi na $(-x,-y)$.

Rozwiązanie

Stosujemy wzór $(x,y)\to(-x,-y)$.

Dla $A=(3,-2)$ otrzymujemy $A'=(-3,2)$.

Suma współrzędnych: $-3+2=-1$.

Odpowiedź: A'=(-3, 2), suma współrzędnych: -1

Zadanie 24 · trudność 2/3

Punkt $B=(5,1)$ odbito symetrycznie względem punktu $S=(2,3)$. Podaj współrzędne punktu $B'$. Jako wynik podaj sumę jego współrzędnych.

Podpowiedź 1

Punkt $S$ jest środkiem odcinka $BB'$.

Podpowiedź 2

Użyj wzoru $B'=(2x_S-x_B,\ 2y_S-y_B)$.

Rozwiązanie

Obliczamy pierwszą współrzędną: $2\cdot2-5=-1$.

Obliczamy drugą współrzędną: $2\cdot3-1=5$.

Zatem $B'=(-1,5)$, a suma współrzędnych to $4$.

Odpowiedź: B'=(-1, 5), suma współrzędnych: 4

Zadanie 25 · trudność 2/3

Trójkąt $ABC$ ma wierzchołki $A=(-4,1)$, $B=(0,-3)$, $C=(2,4)$. Trójkąt ten odbito symetrycznie względem punktu $S=(-1,2)$. Podaj współrzędne punktu $C'$, czyli obrazu wierzchołka $C$. Jako wynik podaj iloczyn jego współrzędnych.

Podpowiedź 1

Środek symetrii jest środkiem odcinka $CC'$.

Podpowiedź 2

$x'=2x_S-x_C$, $y'=2y_S-y_C$.

Rozwiązanie

$x'=2\cdot(-1)-2=-4$.

$y'=2\cdot2-4=0$.

Zatem $C'=(-4,0)$, a iloczyn współrzędnych to $0$.

Odpowiedź: C'=(-4, 0), iloczyn: 0

Zadanie 26 · trudność 2/3

Punkt $P'=(7,-4)$ jest obrazem punktu $P$ w symetrii środkowej względem punktu $S=(3,-1)$. Wyznacz współrzędne punktu $P$. Jako wynik podaj sumę jego współrzędnych.

Podpowiedź 1

Punkt $S$ jest środkiem odcinka $PP'$, więc $P=(2x_S-x_{P'},\ 2y_S-y_{P'})$.

Podpowiedź 2

Symetria środkowa jest swoją własną odwrotnością.

Rozwiązanie

$x_P=2\cdot3-7=-1$.

$y_P=2\cdot(-1)-(-4)=-2+4=2$.

Zatem $P=(-1,2)$, a suma współrzędnych to $1$.

Odpowiedź: P=(-1, 2), suma współrzędnych: 1

Zadanie 27 · trudność 3/3

Na rysunku przedstawiono prostokąt ABCD o bokach 6 cm i 3 cm (nie jest kwadratem). Ile osi symetrii ma ten prostokąt? Czy jest on figurą środkowosymetryczną (TAK/NIE)? Podaj liczbę osi symetrii.

Podpowiedź 1

Osie prostokąta przechodzą przez środki przeciwległych boków.

Podpowiedź 2

Przekątne nie są osiami symetrii, gdy boki są różne.

Rozwiązanie

Prostokąt, który nie jest kwadratem, ma dwie osie symetrii: proste łączące środki przeciwległych boków.

Przekątne nie są osiami symetrii, bo odbicie zamieniłoby boki 6 cm i 3 cm.

Punkt przecięcia przekątnych jest środkiem symetrii, więc figura jest środkowosymetryczna.

Odpowiedź: 2 osie symetrii; tak, ma środek symetrii

Zadanie 28 · trudność 3/3

Na rysunku widać równoległobok ABCD, który nie jest prostokątem ani rombem. Ile ma osi symetrii? Czy ma środek symetrii (TAK/NIE)? Podaj liczbę osi symetrii.

Podpowiedź 1

Spróbuj złożyć figurę wzdłuż przekątnej lub linii środkowej.

Podpowiedź 2

Środek symetrii równoległoboku to punkt przecięcia przekątnych.

Rozwiązanie

Zwykły równoległobok nie ma osi symetrii: ani przekątne, ani linie środkowe nie dzielą go na figury przystające w odbiciu lustrzanym.

Ma natomiast środek symetrii w punkcie przecięcia przekątnych.

Zatem liczba osi symetrii to 0.

Odpowiedź: 0 osi symetrii; ma środek symetrii

Zadanie 29 · trudność 3/3

Na rysunku przedstawiono sześciokąt foremny. Ile ma osi symetrii i czy jest figurą środkowosymetryczną (TAK/NIE)? Podaj liczbę osi symetrii.

Podpowiedź 1

Policz osie przez przeciwległe wierzchołki oraz przez środki przeciwległych boków.

Podpowiedź 2

Sześciokąt ma parzystą liczbę boków.

Rozwiązanie

Są 3 osie przechodzące przez przeciwległe wierzchołki.

Są 3 osie przechodzące przez środki przeciwległych boków.

Razem 6 osi. Środek sześciokąta jest środkiem symetrii, bo liczba boków jest parzysta.

Odpowiedź: 6 osi symetrii; tak, ma środek symetrii

Zadanie 30 · trudność 3/3

Na rysunku jest trapez równoramienny ABCD (podstawy AB i CD, AB ≠ CD, ramiona równe). Ile ma osi symetrii? Czy jest figurą środkowosymetryczną (TAK/NIE)? Podaj liczbę osi symetrii.

Podpowiedź 1

Oś przechodzi przez środki obu podstaw.

Podpowiedź 2

Środkowosymetryczny jest tylko równoległobok wśród trapezów, a tu podstawy są różne.

Rozwiązanie

Trapez równoramienny ma jedną oś symetrii: prostą przechodzącą przez środki podstaw.

Podstawy są różnej długości, więc obrót o 180° nie przeprowadzi figury na siebie.

Nie ma więc środka symetrii. Liczba osi: 1.

Odpowiedź: 1 oś symetrii; nie ma środka symetrii

Treść własna Liczydła — teoria i zadania napisane od zera i sprawdzone.

Ucz się tego działu w aplikacji Interaktywnie: podpowiedzi, sprawdzanie, powtórki i korepetytor AI.