Zapisz liczbę $0{,}35$ w postaci procentu.
Podpowiedź 1
Aby zamienić liczbę dziesiętną na procent, pomnóż ją przez 100%.
Podpowiedź 2
$0{,}35\cdot 100\% = ?$
Rozwiązanie
Mnożymy przez 100%: $0{,}35\cdot100\%=35\%$.
Odpowiedź: 35%.
Odpowiedź: 35%
Procenty spotykasz codziennie: na wyprzedażach, w banku, na paragonie i w wynikach ankiet. W tym dziale nauczysz się je zamieniać, liczyć i stosować w praktyce. Zobaczysz też, jak czytać diagramy i wykresy oraz jak sprawiedliwie dzielić całość.
Procent to jedna setna całości. Słowo „procent” znaczy dosłownie „na sto”.
$$p\% = \frac{p}{100}$$
Przykłady: $7\% = \frac{7}{100} = 0{,}07$, $50\% = \frac12 = 0{,}5$, $125\% = 1{,}25$, a $0{,}5\% = 0{,}005$.
Aby zamienić ułamek na procent, mnożymy go przez $100\%$. Na przykład $\frac{3}{20} = 0{,}15 = 15\%$.
Uwaga: promil to jedna tysięczna, czyli $1‰ = 0{,}001$. Procent jest dziesięć razy większy od promila.
Procent z liczby. Zamieniamy procent na ułamek i mnożymy przez całość $W$:
$$p\% \text{ z } W = \frac{p}{100}\cdot W$$
Jaki procent stanowi część? Dzielimy część przez całość:
$$\frac{\text{część}}{\text{całość}}\cdot 100\%$$
Całość z procentu. Gdy wiemy, że $p\%$ całości to $a$, to
$$W = a : \frac{p}{100}$$
Pamiętaj: część dzielimy przez całość, a nie odwrotnie. Wynik mniejszy od $100\%$ oznacza, że część jest mniejsza od całości.
a) Ile to $35\%$ z $240$ zł?
$0{,}35\cdot 240 = 84$ zł.
b) W klasie jest 30 uczniów, a 12 z nich ma psa. Jaki to procent?
$\frac{12}{30}\cdot100\% = 0{,}4\cdot 100\% = 40\%$.
c) $18\%$ pewnej liczby to $45$. Jaka to liczba?
$W = 45 : 0{,}18 = 250$.
Sprawdzenie: $0{,}18\cdot250 = 45$. Zgadza się.
Gdy wartość $W$ rośnie o $p\%$, nowa wartość to $W$ plus $p\%$ z $W$. Gdy maleje, odejmujemy tę część. Wygodnie jest użyć mnożnika:
$$W_{\text{nowe}} = W\left(1+\frac{p}{100}\right)\qquad W_{\text{nowe}} = W\left(1-\frac{p}{100}\right)$$
Podwyżka o $20\%$ to mnożnik $1{,}2$. Obniżka o $30\%$ to mnożnik $0{,}7$.
Zmiana procentowa to stosunek zmiany do wartości początkowej:
$$\frac{|W_{\text{nowe}}-W_{\text{początkowe}}|}{W_{\text{początkowe}}}\cdot100\%$$
Zawsze porównujemy z wartością początkową.
a) Rower kosztował $800$ zł i zdrożał o $15\%$. Nowa cena: $800\cdot1{,}15 = 920$ zł.
b) Bilet za $40$ zł kosztuje teraz $34$ zł. Zmiana wynosi $6$ zł, więc $\frac{6}{40}\cdot100\% = 15\%$. To obniżka o $15\%$.
c) Kurtka za $200$ zł najpierw zdrożała o $50\%$, potem staniała o $50\%$.
Po podwyżce: $200\cdot1{,}5 = 300$ zł. Po obniżce: $300\cdot0{,}5 = 150$ zł.
Cena nie wróciła do $200$ zł! Mnożniki mnożymy: $1{,}5\cdot0{,}5 = 0{,}75$, czyli łącznie obniżka o $25\%$.
Lokata z kapitalizacją. Odsetki co rok doliczamy do kapitału, więc w następnym roku też procentują. Po $n$ latach przy rocznym oprocentowaniu $r\%$:
$$K_n = K_0\left(1+\frac{r}{100}\right)^n$$
Cena netto i brutto. Brutto to cena z podatkiem VAT, a netto to cena bez niego:
$$\text{brutto} = N\left(1+\frac{p}{100}\right)\qquad N = \frac{\text{brutto}}{1+\frac{p}{100}}$$
VAT to $p\%$ ceny netto, czyli brutto minus netto.
Podatek dochodowy to określony procent dochodu. Liczymy go jak zwykły procent z kwoty, od której go naliczono.
a) Lokata. Wpłacasz $2000$ zł na 3 lata, oprocentowanie $4\%$ rocznie, kapitalizacja roczna.
$K_3 = 2000\cdot1{,}04^3 = 2000\cdot1{,}124864 \approx 2249{,}73$ zł.
Odsetki to ok. $249{,}73$ zł. Gdyby liczyć je tylko od $2000$ zł, wyszłoby $240$ zł, czyli mniej.
b) VAT. Książka ma cenę netto $50$ zł, VAT wynosi $5\%$. Brutto: $50\cdot1{,}05 = 52{,}50$ zł. VAT: $2{,}50$ zł.
c) Od brutto do netto. Buty kosztują $246$ zł brutto przy VAT $23\%$. Netto: $246:1{,}23 = 200$ zł. VAT wynosi $46$ zł.
d) Podatek. Dochód $3000$ zł, podatek $12\%$: $0{,}12\cdot3000 = 360$ zł.
Diagram słupkowy pokazuje wielkości za pomocą wysokości słupków. Najpierw sprawdź podpisy osi i jednostkę, potem odczytuj wartości.
Diagram kołowy pokazuje, jaką część całości stanowi każdy element. Całe koło to $100\%$, czyli kąt $360°$. Wycinek o kącie $90°$ to $\frac{90}{360}=25\%$.
Udział procentowy z danych liczbowych liczymy jako część przez całość razy $100\%$.
Wykres zależności pokazuje, jak jedna wielkość zależy od drugiej, np. droga od czasu. Odczytuj wartości, patrząc na obie osie. Wykres rosnący oznacza wzrost, a poziomy odcinek oznacza brak zmiany. Uwaga: gdy wykres pokazuje odległość od domu, a nie przebytą drogę, spadek wykresu oznacza powrót w stronę domu, a nie cofanie się drogi licznika.
Gdy dzielimy sumę $S$ w stosunku $a:b$, najpierw obliczamy, ile wynosi jedna część:
$$u = \frac{S}{a+b}$$
Wtedy pierwsza osoba dostaje $a\cdot u$, a druga $b\cdot u$.
Przykład. Ania i Bartek dzielą $360$ zł w stosunku $2:7$. Razem to $9$ części, więc $u = 360:9 = 40$ zł. Ania dostaje $80$ zł, Bartek $280$ zł. Sprawdzenie: $80+280=360$.
Uważaj na:
- mylenie procentu z promilem ($1\% = 0{,}01$, ale $1‰ = 0{,}001$), - złą zamianę: $5\% = 0{,}05$, a nie $0{,}5$, - odwracanie ilorazu: część dzielimy przez całość, - liczenie VAT od ceny brutto zamiast od netto, - myślenie, że $+20\%$ i $-20\%$ się znoszą (nie, bo całość jest za każdym razem inna), - liczenie odsetek tylko od kapitału początkowego, gdy jest kapitalizacja, - dodawanie procentów liczonych od różnych całości.
Podsumowanie: procent to ułamek o mianowniku 100. Zmianę o procent liczymy mnożnikiem $1\pm\frac{p}{100}$. Kolejne zmiany to mnożenie mnożników. Przy lokacie potęgujemy mnożnik, a przy podziale proporcjonalnym liczymy jedną część $u$.
Zapisz liczbę $0{,}35$ w postaci procentu.
Aby zamienić liczbę dziesiętną na procent, pomnóż ją przez 100%.
$0{,}35\cdot 100\% = ?$
Mnożymy przez 100%: $0{,}35\cdot100\%=35\%$.
Odpowiedź: 35%.
Odpowiedź: 35%
Zapisz $24\%$ w postaci ułamka nieskracalnego.
Najpierw zapisz $24\%=\frac{24}{100}$.
Skróć ułamek przez 4.
$24\%=\frac{24}{100}$.
Dzielimy licznik i mianownik przez 4: $\frac{6}{25}$.
Odpowiedź: 6/25
Zamień ułamek $\frac{7}{20}$ na liczbę dziesiętną i na procent.
Rozszerz ułamek do mianownika 100.
$\frac{7}{20}=\frac{7\cdot5}{20\cdot5}$
$\frac{7}{20}=\frac{35}{100}=0{,}35$.
Zatem to $35\%$.
Odpowiedź: 0,35 i 35%
W klasie 8a $\frac{9}{25}$ uczniów jeździ do szkoły rowerem, a w klasie 8b rowerem jeździ $0{,}38$ uczniów. W której klasie procent rowerzystów jest większy? Podaj odpowiedź w postaci procentu większej wartości.
Zamień $\frac{9}{25}$ na ułamek o mianowniku 100.
Porównaj procenty obu klas.
$\frac{9}{25}=\frac{36}{100}=36\%$.
$0{,}38=38\%$.
Ponieważ $38\%>36\%$, więcej rowerzystów procentowo jest w klasie 8b: 38%.
Odpowiedź: 38% (klasa 8b)
Oblicz $25\%$ liczby $84$.
Zamień procent na ułamek: $25\%=\frac{1}{4}$.
Podziel 84 przez 4.
$25\%=\frac{25}{100}=\frac14$.
$84:4=21$.
Odpowiedź: 21
W klasie 8b jest 30 uczniów. Dziewczęta stanowią $60\%$ klasy. Ile dziewcząt jest w tej klasie?
Oblicz $60\%$ z 30.
$60\%=0{,}6$.
Mnożymy: $0{,}6\cdot 30$.
$0{,}6\cdot 30=18$. W klasie jest 18 dziewcząt.
Odpowiedź: 18 dziewcząt
Rower kosztował 840 zł. W sklepie w Gdańsku obniżono jego cenę o $15\%$. Ile złotych wynosi obniżka?
Oblicz $15\%$ z 840 zł.
$10\%$ z 840 to 84, a $5\%$ to połowa tego.
$10\%$ z 840 to 84 zł, $5\%$ to 42 zł.
Obniżka: $84+42=126$ zł.
Odpowiedź: 126 zł
Pan Marek wpłacił do banku w Krakowie 2400 zł na lokatę z oprocentowaniem $3{,}5\%$ w skali roku. Jakie odsetki otrzyma po roku (bez uwzględniania podatku)?
Oblicz $3{,}5\%$ z 2400.
$1\%$ z 2400 to 24 zł.
$1\%$ z 2400 zł to 24 zł.
$3{,}5\cdot 24=72+12=84$ zł.
Odpowiedź: 84 zł
W klasie 8b do szkolnego koła turystycznego należy 9 uczniów, co stanowi 36% wszystkich uczniów tej klasy. Ilu uczniów liczy klasa 8b?
Zapisz równanie: 36% · x = 9.
Podziel 9 przez 0,36.
Niech x oznacza liczbę uczniów w klasie. Wtedy 0,36·x = 9.
x = 9 : 0,36 = 900 : 36 = 25.
Klasa 8b liczy 25 uczniów.
Odpowiedź: 25 uczniów
Pani Ewa kupiła rower z 15% zniżką i zapłaciła 1190 zł. Ile kosztował rower przed obniżką?
Zapłacona cena to 100% − 15% = 85% ceny początkowej.
Rozwiąż równanie 0,85·x = 1190.
Cena po obniżce to 85% ceny pierwotnej x, czyli 0,85x = 1190.
x = 1190 : 0,85 = 119000 : 85 = 1400.
Rower kosztował przed obniżką 1400 zł.
Odpowiedź: 1400 zł
Po podwyżce o 12% bilet miesięczny kosztuje 252 zł. Ile kosztował ten bilet przed podwyżką? Ile złotych wynosi podwyżka?
Nowa cena to 112% starej ceny.
Oblicz x = 252 : 1,12, a potem odejmij.
Cena po podwyżce to 112% ceny x: 1,12x = 252.
x = 252 : 1,12 = 25200 : 112 = 225.
Podwyżka wynosi 252 − 225 = 27 zł.
Odpowiedź: 225 zł przed podwyżką; podwyżka 27 zł
W sadzie jabłonie stanowią 40% wszystkich drzew, grusze 35%, a pozostałe 54 drzewa to śliwy. Ile drzew rośnie w sadzie?
Śliwy stanowią 100% − 40% − 35% wszystkich drzew.
Rozwiąż równanie 0,25·x = 54.
Śliwy to 100% − 40% − 35% = 25% drzew.
0,25·x = 54, więc x = 54 : 0,25 = 54 · 4 = 216.
W sadzie rośnie 216 drzew.
Odpowiedź: 216 drzew
Rower w sklepie w Rzeszowie kosztował 800 zł. Cenę podwyższono o 15%. Ile złotych kosztuje rower po podwyżce?
Oblicz 15% z 800 zł.
Dodaj wynik do pierwotnej ceny.
15% z 800 zł to 0,15 · 800 = 120 zł.
Nowa cena: 800 + 120 = 920 zł.
Odpowiedź: 920 zł
Kurtka kosztowała 240 zł. W czasie wyprzedaży w Gdańsku jej cenę obniżono o 25%. Następnie z kartą rabatową klient dostał jeszcze 10% zniżki od ceny wyprzedażowej. Ile zapłacił za kurtkę?
Po obniżce o 25% cena to 75% ceny początkowej.
Drugą zniżkę liczysz od nowej ceny, czyli mnożysz przez 0,9.
Po pierwszej obniżce: 0,75 · 240 = 180 zł.
Po drugiej zniżce: 0,9 · 180 = 162 zł.
Odpowiedź: 162 zł
Pan Marek wpłacił do banku w Lublinie 5000 zł na roczną lokatę z oprocentowaniem 4% w skali roku. Po roku bank dopisał odsetki, od których pobrano 19% podatku. Ile złotych miał pan Marek na koncie po roku?
Odsetki to 4% z 5000 zł.
Podatek to 19% odsetek, więc zostaje 81% odsetek.
Odsetki: 0,04 · 5000 = 200 zł.
Podatek: 0,19 · 200 = 38 zł, więc odsetki netto to 162 zł.
Saldo: 5000 + 162 = 5162 zł.
Odpowiedź: 5162 zł
Cena laptopa w październiku wynosiła 2500 zł. W listopadzie wzrosła o 20%, a w grudniu spadła o 20% w stosunku do ceny listopadowej. Ile kosztował laptop w grudniu i o ile procent ta cena różni się od październikowej?
Po wzroście o 20% mnożysz przez 1,2, po spadku o 20% przez 0,8.
Porównaj 2400 z 2500.
Listopad: 1,2 · 2500 = 3000 zł.
Grudzień: 0,8 · 3000 = 2400 zł.
Różnica: 100 zł, czyli 100/2500 = 4% mniej niż w październiku.
Odpowiedź: 2400 zł, czyli o 4% mniej
Diagram słupkowy przedstawia liczbę uczniów klasy 8a wybierających różne środki transportu do szkoły: pieszo – 9, rowerem – 6, autobusem – 12, samochodem – 3. Jaki procent wszystkich uczniów klasy dojeżdża autobusem?
Oblicz, ilu uczniów jest w klasie: dodaj wysokości wszystkich słupków.
Podziel liczbę uczniów jadących autobusem przez liczbę wszystkich uczniów.
Liczba uczniów: 9+6+12+3=30.
Autobusem jedzie 12 uczniów.
12/30 = 0,4 = 40%.
Odpowiedź: 40%
Diagram słupkowy pokazuje sprzedaż biletów do kina w Łodzi w trzech miesiącach: styczeń – 400 biletów, luty – 500 biletów, marzec – 600 biletów. O ile procent wzrosła sprzedaż w marcu w porównaniu z lutym?
Oblicz różnicę sprzedaży między marcem a lutym.
Podziel różnicę przez sprzedaż w lutym, bo to wartość wyjściowa.
Różnica: 600-500=100 biletów.
100/500 = 0,2.
Sprzedaż wzrosła o 20%.
Odpowiedź: 20%
Diagram kołowy przedstawia, jak Ania wydała 600 zł kieszonkowych w ciągu semestru: książki – 25%, rozrywka – 35%, ubrania – 30%, reszta – oszczędności. Ile złotych Ania przeznaczyła na oszczędności?
Oblicz, jaki procent stanowią oszczędności: 100% minus pozostałe części.
Oblicz ten procent z 600 zł.
25%+35%+30%=90%.
Oszczędności to 100%-90%=10%.
10% z 600 zł = 60 zł.
Odpowiedź: 60 zł
Diagram słupkowy pokazuje liczbę punktów zdobytych na sprawdzianie przez czworo uczniów (maksymalnie 40 punktów): Kasia – 36, Tomek – 30, Ola – 24, Piotr – 18. O ile punktów procentowych wynik procentowy Kasi jest wyższy od wyniku Oli?
Zamień punkty Kasi i Oli na procenty z 40 punktów.
Odejmij dwa wyniki procentowe.
Kasia: 36/40 = 90%.
Ola: 24/40 = 60%.
Różnica: 90%-60%=30 punktów procentowych.
Odpowiedź: 30 punktów procentowych
Kasia i Ola zebrały razem 360 zł na wycieczkę klasową. Kwotę podzielono między nie w stosunku 4 : 5. Ile złotych przypadło Oli?
Dodaj liczby ze stosunku: 4 + 5.
Podziel 360 przez liczbę wszystkich części i pomnóż przez 5.
Liczba wszystkich części: 4 + 5 = 9.
Jedna część to 360 : 9 = 40 zł.
Ola dostała 5 · 40 = 200 zł.
Odpowiedź: 200 zł
Ze 180 kg jabłek sadownik przeznaczył na sok, na sprzedaż i na przechowanie w stosunku 2 : 5 : 2. Ile kilogramów jabłek przeznaczył na sprzedaż?
Zsumuj wszystkie części: 2 + 5 + 2.
Oblicz masę jednej części i pomnóż ją przez 5.
Wszystkich części jest 2 + 5 + 2 = 9.
Jedna część to 180 : 9 = 20 kg.
Na sprzedaż: 5 · 20 = 100 kg.
Odpowiedź: 100 kg
Trzej wspólnicy podzielili zysk 7200 zł w stosunku 3 : 4 : 5. O ile złotych więcej dostał wspólnik z największą częścią niż ten z najmniejszą?
Suma części to 12, więc jedna część to 7200 : 12.
Różnica udziałów to 5 − 3 = 2 części.
Liczba części: 3 + 4 + 5 = 12.
Jedna część to 7200 : 12 = 600 zł.
Różnica wynosi 5 − 3 = 2 części, czyli 2 · 600 = 1200 zł.
Odpowiedź: 1200 zł
Na wykresie słupkowym przedstawiono liczbę uczniów klasy 8a, którzy dojeżdżali do szkoły rowerem w kolejnych miesiącach: wrzesień – 12, październik – 9, listopad – 6, grudzień – 3. Jaki procent liczby z września stanowi liczba z listopada?
Odczytaj wartości: wrzesień 12, listopad 6.
Oblicz $\frac{6}{12}\cdot 100\%$.
Z wykresu: wrzesień – 12 uczniów, listopad – 6 uczniów.
$\frac{6}{12}=\frac12=50\%$.
Odpowiedź: 50%
Wykres liniowy przedstawia cenę 1 kg jabłek w sklepie w czterech kolejnych miesiącach: styczeń – 4 zł, luty – 5 zł, marzec – 6 zł, kwiecień – 3 zł. O ile procent cena w kwietniu była niższa od ceny w marcu?
Odczytaj ceny: marzec 6 zł, kwiecień 3 zł.
Spadek to 3 zł; porównaj go z ceną w marcu.
Spadek ceny: $6-3=3$ zł.
$\frac{3}{6}\cdot100\%=50\%$.
Odpowiedź: 50%
Wykres kołowy przedstawia sposób spędzania wakacji przez 240 uczniów klasy ósmych: nad morzem – 40%, w górach – 25%, na wsi – 20%, w domu – 15%. Ilu uczniów spędziło wakacje w górach lub na wsi?
Dodaj procenty dla gór i wsi: 25% + 20%.
Oblicz 45% z 240.
$25\%+20\%=45\%$.
$0{,}45\cdot240=108$.
Odpowiedź: 108 uczniów
Wykres słupkowy pokazuje liczbę sprzedanych biletów na szkolny koncert w kolejnych dniach: poniedziałek – 40, wtorek – 50, środa – 60, czwartek – 90. Wszystkie bilety kosztowały po 10 zł. O ile procent wzrosła liczba sprzedanych biletów w czwartek w porównaniu ze środą i jaki był łączny utarg?
Wzrost: $90-60=30$ biletów. Porównaj ze środą.
Łącznie sprzedano $40+50+60+90$ biletów.
$\frac{30}{60}\cdot100\%=50\%$.
Łącznie $240$ biletów, utarg $240\cdot10=2400$ zł.
Odpowiedź: wzrost o 50%, utarg 2400 zł
Treść własna Liczydła — teoria i zadania napisane od zera i sprawdzone.
Ucz się tego działu w aplikacji Interaktywnie: podpowiedzi, sprawdzanie, powtórki i korepetytor AI.