Litery w matematyce to nie czarna magia. To po prostu miejsca na liczby, które mogą się zmieniać. Dzięki nim jednym zapisem opiszesz cenę biletów, drogę rowerem czy zmianę ceny o procent. W tym dziale nauczysz się je zapisywać, upraszczać i liczyć.
Czym jest wyrażenie algebraiczne
Wyrażenie algebraiczne to zapis, w którym liczby i litery połączone są znakami działań, np. $a+b$, $a-b$, $ab$, $a^2$, $\frac{a}{b}$, $\frac{a+b}{2}$.
Litera oznacza liczbę, której jeszcze nie znamy albo która może być różna. Zapis $ab$ to mnożenie $a\cdot b$, a $3x$ to $3\cdot x$. Znak mnożenia pomijamy.
Uwaga na różnicę: $a^2$ to $a\cdot a$, a $(a+b)^2$ to $(a+b)\cdot(a+b)$. To nie to samo co $a^2+b^2$.
Zamiana opisu słownego na wyrażenie
Tłumaczymy słowa na symbole:
- suma $a$ i $b$: $a+b$
- różnica $a$ i $b$ (w tej kolejności): $a-b$
- iloczyn: $ab$
- kwadrat sumy: $(a+b)^2$, a suma kwadratów: $a^2+b^2$
- iloraz $a$ przez $b$: $\frac{a}{b}$
- średnia arytmetyczna dwóch liczb: $\frac{a+b}{2}$
„O ile większa” to dodawanie: $x+5$. „Ile razy większa” to mnożenie: $5x$.
Procenty: wzrost $a$ o 30% to $a+0{,}3a=1{,}3a$. Obniżka $x$ o 10% to $0{,}9x$. Samo 30% liczby $z$ to $0{,}3z$.
Jednostki: jeśli $m$ to liczba metrów, to w centymetrach mamy $100m$, a $x$ cm to $\frac{x}{100}$ m. Zawsze sprawdź, w jakiej jednostce ma być wynik.
Wartość liczbowa wyrażenia
Wartość liczbowa wyrażenia to liczba, którą dostajemy po wstawieniu liczb w miejsce liter i wykonaniu działań. Zachowaj kolejność działań: potęgi, mnożenie i dzielenie, potem dodawanie i odejmowanie. Nawiasy mają pierwszeństwo. Kreska ułamkowa działa jak nawias: w $\frac{a+b}{2}$ najpierw liczysz całą sumę.
Liczby ujemne wstawiaj zawsze w nawiasie. Dla $a=-3$: $a^2=(-3)^2=9$, a nie $-9$.
Przykład: obliczanie wartości
Oblicz wartość $2x^2-3y$ dla $x=-4$, $y=-2$.
1. Podstawiamy w nawiasach: $2\cdot(-4)^2-3\cdot(-2)$.
2. Potęga: $(-4)^2=16$.
3. Mnożenie: $2\cdot16=32$ oraz $3\cdot(-2)=-6$.
4. Odejmowanie: $32-(-6)=38$.
Odp. 38.
Drugi przykład: $\frac{a+b}{2}$ dla $a=7$, $b=12$ daje $\frac{19}{2}=9{,}5$.
Jednomiany i jednomiany podobne
Jednomian to iloczyn liczb i liter, np. $0{,}3z$, $-5ab$, $x^2$. Liczbę na początku nazywamy współczynnikiem. W $-5ab$ współczynnik to $-5$, a w $x^2$ to $1$. Jednomian porządkujemy: najpierw liczba, potem litery w kolejności alfabetycznej, np. $b\cdot 4\cdot a$ zapisujemy jako $4ab$.
Jednomiany podobne różnią się tylko współczynnikiem, czyli mają te same litery z tymi samymi wykładnikami. Podobne są $3x$ i $-7x$ oraz $2ab$ i $ab$. Niepodobne są $3x$ i $3x^2$ oraz $4a$ i $4b$.
Pamiętaj: $x\cdot x=x^2$, ale $3x\cdot 2x=6x^2$. Współczynniki mnożymy, wykładnik rośnie o 1, a nie wykładniki dodajemy do współczynników.
Suma algebraiczna i redukcja
Suma algebraiczna to wyrażenie złożone z jednomianów połączonych plusami i minusami. Jednomiany to jej wyrazy. Znak stoi przed wyrazem i należy do niego.
Redukcja wyrazów podobnych to dodanie ich współczynników, bo $3x+5x=(3+5)x=8x$. Dzieje się tak, bo $x$ to wspólny czynnik, jak „jabłko” w $3$ jabłka $+5$ jabłek.
Wyrazów niepodobnych nie łączymy: $3x+5y$ zostaje bez zmian.
Przykład: upraszczanie
Uprość $4a-7b+2a^2+3b-a-5a^2$.
1. Grupujemy: wyrazy z $a$: $4a-a=3a$.
2. Wyrazy z $b$: $-7b+3b=-4b$.
3. Wyrazy z $a^2$: $2a^2-5a^2=-3a^2$.
4. Wynik: $-3a^2+3a-4b$.
Wyrazy $a$ i $a^2$ nie są podobne, więc zostały osobno.
Kolejne liczby i zapisy cyfr
Niech $n$ będzie liczbą całkowitą.
- liczba parzysta: $2n$; kolejna parzysta: $2n+2$ (różnica 2, nie 1)
- liczba nieparzysta: $2n+1$; kolejna: $2n+3$
- kolejne całkowite: $n$, $n+1$, $n+2$
- liczba dająca resztę 1 z dzielenia przez 3: $3n+1$
- liczba dwucyfrowa o cyfrach $a$ i $b$: $10a+b$
- trzycyfrowa: $100a+10b+c$
Przykład: suma trzech kolejnych liczb parzystych to $2n+(2n+2)+(2n+4)=6n+6$.
Przykład: zadanie tekstowe
Bilet kosztuje $b$ zł. Ala kupiła 3 bilety, a Olek 2 bilety i napój za 6 zł. Ile razem zapłacili?
- $x-5$ i $5-x$ to różne wyrażenia. „Od $x$ odjąć 5” to $x-5$.
- $(-3)^2=9$, ale $-3^2=-9$.
- Podstawiając $a=-2$ do $5-a$, pisz $5-(-2)=7$.
- W ułamku $\frac{a+b}{2}$ licznik to jedna całość.
- $3x$ i $3x^2$ nie są podobne.
- Kolejne parzyste różnią się o 2.
Podsumowanie: litera zastępuje liczbę. Jednomiany podobne łączymy, dodając współczynniki. Procenty zapisujemy jako ułamki dziesiętne, np. $1{,}3a$. Przy podstawianiu pilnuj nawiasów i kolejności działań.
Zadania (32)
Zadanie 1 · trudność 1/3
Liczba zeszytów w plecaku Ani to $x$. Zapisz za pomocą wyrażenia algebraicznego liczbę zeszytów, jeśli Ania doda do plecaka jeszcze 5 zeszytów.
Podpowiedź 1
Słowo „doda” oznacza dodawanie.
Podpowiedź 2
Do liczby $x$ dodaj liczbę 5.
Rozwiązanie
Początkowa liczba zeszytów to $x$.
Doszło 5 zeszytów, więc zapisujemy $x+5$.
Odpowiedź: $x+5$
Zadanie 2 · trudność 1/3
Bilet do kina kosztuje $b$ złotych. Zapisz wyrażenie opisujące koszt biletów dla czteroosobowej rodziny, która dodatkowo kupuje popcorn za 12 zł.
Podpowiedź 1
Koszt czterech biletów to $4\cdot b$.
Podpowiedź 2
Do kosztu biletów dodaj cenę popcornu.
Rozwiązanie
Cztery bilety kosztują $4b$ zł.
Dodajemy popcorn za 12 zł: $4b+12$.
Odpowiedź: $4b+12$
Zadanie 3 · trudność 1/3
Zapisz wyrażenie algebraiczne: „Różnica kwadratu liczby $a$ i potrojonej liczby $b$”.
Podpowiedź 1
Kwadrat liczby $a$ to $a^2$, a potrojona liczba $b$ to $3b$.
Podpowiedź 2
Różnica oznacza odejmowanie w podanej kolejności.
Rozwiązanie
Kwadrat liczby $a$ zapisujemy jako $a^2$.
Potrojona liczba $b$ to $3b$.
Różnica pierwszego i drugiego: $a^2-3b$.
Odpowiedź: $a^2-3b$
Zadanie 4 · trudność 1/3
Wiek Kuby to $k$ lat. Jego siostra jest o 3 lata starsza od Kuby, a ich tata jest 4 razy starszy od siostry. Zapisz wyrażenie algebraiczne opisujące wiek taty.
Podpowiedź 1
Wiek siostry to $k+3$.
Podpowiedź 2
Wiek siostry pomnóż przez 4, pamiętając o nawiasie.
Rozwiązanie
Siostra ma $k+3$ lat.
Tata jest 4 razy starszy, więc mnożymy całą liczbę $k+3$ przez 4.
Wiek taty to $4(k+3)$.
Odpowiedź: $4(k+3)$
Zadanie 5 · trudność 1/3
Podaj współczynnik liczbowy jednomianu $-7x^2y$.
Podpowiedź 1
Współczynnik liczbowy to liczba, przez którą mnożymy część literową.
Podpowiedź 2
Pamiętaj o znaku przed liczbą.
Rozwiązanie
Jednomian $-7x^2y$ składa się z liczby $-7$ i części literowej $x^2y$.
Współczynnik liczbowy wynosi $-7$.
Odpowiedź: -7
Zadanie 6 · trudność 1/3
Ile wyrazów ma suma algebraiczna $5a - 3b + 2ab - 9$? Podaj liczbę wyrazów.
Podpowiedź 1
Wyrazy sumy są oddzielone znakami $+$ lub $-$.
Podpowiedź 2
Wyraz wolny (sama liczba) też jest wyrazem.
Rozwiązanie
Wyrazy to: $5a$, $-3b$, $2ab$ oraz $-9$.
Jest ich 4.
Odpowiedź: 4
Zadanie 7 · trudność 1/3
W jednomianie $\frac{3}{4}m^3n^2$ podaj stopień jednomianu (suma wykładników części literowej).
Podpowiedź 1
Zsumuj wykładniki wszystkich zmiennych.
Podpowiedź 2
Wykładnik przy $m$ to 3, przy $n$ to 2.
Rozwiązanie
Część literowa to $m^3n^2$.
Stopień jednomianu: $3+2=5$.
Odpowiedź: 5
Zadanie 8 · trudność 1/3
Dana jest suma algebraiczna $4x^2 - x + 6xy - 11$. Podaj współczynnik liczbowy tego wyrazu sumy, który zawiera zmienną $x$ w pierwszej potędze i nie zawiera $y$.
Podpowiedź 1
Szukany wyraz to $-x$, czyli $-1\cdot x$.
Podpowiedź 2
Przy samym $x$ stoi niewidoczna jedynka ze znakiem minus.
Rozwiązanie
Wyrazy sumy: $4x^2$, $-x$, $6xy$, $-11$.
Wyraz z samym $x$ do potęgi 1 to $-x=-1\cdot x$, więc współczynnik wynosi $-1$.
Odpowiedź: -1
Zadanie 9 · trudność 1/3
Uporządkuj jednomian $y\cdot 4\cdot x\cdot(-2)$ i zapisz go w postaci standardowej (najpierw współczynnik liczbowy, potem litery w kolejności alfabetycznej).
Podpowiedź 1
Pomnóż najpierw liczby: $4\cdot(-2)$.
Podpowiedź 2
Litery zapisz alfabetycznie: $x$, potem $y$.
Rozwiązanie
Mnożymy współczynniki liczbowe: $4\cdot(-2)=-8$.
Zapisujemy litery w kolejności alfabetycznej: $x\cdot y$.
Wynik: $-8xy$.
Odpowiedź: $-8xy$
Zadanie 10 · trudność 1/3
Uporządkuj jednomian $3a\cdot b\cdot(-5)\cdot a\cdot b^2$ i zapisz go w postaci standardowej.
Podpowiedź 1
Pomnóż liczby: $3\cdot(-5)$.
Podpowiedź 2
Połącz potęgi tych samych liter: $a\cdot a$ oraz $b\cdot b^2$.
Dalej $-x^2$, potem $-2x$, na końcu wyraz wolny $5$.
Wynik: $7x^3-x^2-2x+5$.
Odpowiedź: $7x^3-x^2-2x+5$
Zadanie 12 · trudność 1/3
Uporządkuj sumę algebraiczną: $4x\cdot y+3-y\cdot 2x+x^2\cdot 5-7+x\cdot x$. Zredukuj wyrazy podobne i zapisz wynik malejąco względem potęg $x$.
Podpowiedź 1
Najpierw zapisz każdy wyraz w postaci standardowej: $4xy$, $-2xy$, $5x^2$, $x^2$.
Podpowiedź 2
Zredukuj wyrazy podobne, także $3-7$.
Rozwiązanie
Wyrazy z $xy$: $4xy-2xy=2xy$.
Wyrazy z $x^2$: $5x^2+x^2=6x^2$. Liczby: $3-7=-4$.
Wynik: $6x^2+2xy-4$.
Odpowiedź: $6x^2+2xy-4$
Zadanie 13 · trudność 2/3
Oblicz wartość wyrażenia $3a+2b$ dla $a=4$ i $b=5$.
Podpowiedź 1
Podstaw liczby w miejsce liter.
Podpowiedź 2
Najpierw wykonaj mnożenie, potem dodawanie.
Rozwiązanie
Podstawiamy: $3\cdot4+2\cdot5$.
Obliczamy: $12+10=22$.
Odpowiedź: 22
Zadanie 14 · trudność 2/3
Oblicz wartość wyrażenia $2x^2-3x+1$ dla $x=-2$.
Podpowiedź 1
Podstaw $-2$ w nawiasie, pamiętaj o kwadracie liczby ujemnej.
Podpowiedź 2
$(-2)^2=4$.
Rozwiązanie
Podstawiamy: $2\cdot(-2)^2-3\cdot(-2)+1$.
Obliczamy: $2\cdot4+6+1=8+6+1=15$.
Odpowiedź: 15
Zadanie 15 · trudność 2/3
Oblicz wartość wyrażenia $\dfrac{a^2-b^2}{a+b}+3ab$ dla $a=5$ i $b=-3$.
Podpowiedź 1
Policz osobno licznik i mianownik ułamka.
Podpowiedź 2
$3ab=3\cdot5\cdot(-3)$.
Rozwiązanie
Licznik: $5^2-(-3)^2=25-9=16$, mianownik: $5+(-3)=2$, więc ułamek wynosi $8$.
Drugi składnik: $3\cdot5\cdot(-3)=-45$.
Wynik: $8-45=-37$.
Odpowiedź: -37
Zadanie 16 · trudność 2/3
Pani Ewa kupiła $n$ zeszytów po $x$ zł oraz $m$ długopisów po $y$ zł. Zapłaciła $nx+my$ zł. Oblicz, ile zapłaciła, dla $n=6$, $x=2{,}5$, $m=4$, $y=1{,}75$.
Podpowiedź 1
Podstaw dane do wyrażenia $nx+my$.
Podpowiedź 2
$6\cdot2{,}5=15$.
Rozwiązanie
Podstawiamy: $6\cdot2{,}5+4\cdot1{,}75$.
Obliczamy: $15+7=22$ zł.
Odpowiedź: 22 zł
Zadanie 17 · trudność 2/3
Uprość wyrażenie: $5x+3y-2x+4y$.
Podpowiedź 1
Zgrupuj wyrazy z $x$ oraz wyrazy z $y$.
Podpowiedź 2
Dodaj i odejmij współczynniki wyrazów podobnych.
Rozwiązanie
Grupujemy: $(5x-2x)+(3y+4y)$.
Redukujemy: $3x+7y$.
Odpowiedź: $3x+7y$
Zadanie 18 · trudność 2/3
Uprość wyrażenie: $7a-3b+2-4a+5b-6$.
Podpowiedź 1
Wyrazy podobne to te z $a$, te z $b$ oraz liczby bez liter.
Podpowiedź 2
Uważaj na znaki minus przed wyrazami.
Rozwiązanie
Wyrazy z $a$: $7a-4a=3a$.
Wyrazy z $b$: $-3b+5b=2b$, liczby: $2-6=-4$.
Wynik: $3a+2b-4$.
Odpowiedź: $3a+2b-4$
Zadanie 19 · trudność 2/3
Uprość wyrażenie: $3(2x-1)-2(x-4)+5$.
Podpowiedź 1
Najpierw wymnóż nawiasy, pamiętając o znaku minus przed drugim nawiasem.
Podpowiedź 2
Potem zredukuj wyrazy podobne.
Rozwiązanie
Rozwijamy: $6x-3-2x+8+5$.
Wyrazy z $x$: $6x-2x=4x$.
Liczby: $-3+8+5=10$. Wynik: $4x+10$.
Odpowiedź: $4x+10$
Zadanie 20 · trudność 2/3
Uprość wyrażenie: $4(x^2-3x)-(2x^2-5x)+3x(x-1)$.
Podpowiedź 1
Rozwiń wszystkie nawiasy; minus przed nawiasem zmienia znaki w nim.
Podpowiedź 2
Zredukuj osobno wyrazy z $x^2$ i z $x$.
Rozwiązanie
Rozwijamy: $4x^2-12x-2x^2+5x+3x^2-3x$.
Wyrazy z $x^2$: $4-2+3=5$, czyli $5x^2$.
Wyrazy z $x$: $-12+5-3=-10$, czyli $-10x$. Wynik: $5x^2-10x$.
Odpowiedź: $5x^2-10x$
Zadanie 21 · trudność 2/3
Najmniejszą z trzech kolejnych liczb naturalnych oznaczono przez $n$. Zapisz za pomocą $n$ sumę tych trzech liczb i uprość wyrażenie. Oblicz tę sumę dla $n=14$.
Podpowiedź 1
Kolejne liczby naturalne różnią się o 1: $n$, $n+1$, $n+2$.
Podpowiedź 2
Dodaj trzy wyrażenia i zredukuj wyrazy podobne.
Rozwiązanie
Trzy kolejne liczby to $n$, $n+1$, $n+2$.
Suma: $n+(n+1)+(n+2)=3n+3$.
Dla $n=14$: $3\cdot14+3=45$.
Odpowiedź: 3n+3; dla n=14 suma wynosi 45
Zadanie 22 · trudność 2/3
Zapisz za pomocą $k$ (gdzie $k$ jest liczbą całkowitą) trzy kolejne liczby parzyste, z których najmniejsza to $2k$. Następnie oblicz ich sumę, jeśli $k=7$.
Podpowiedź 1
Kolejne liczby parzyste różnią się o 2.
Podpowiedź 2
Suma: $2k+(2k+2)+(2k+4)$.
Rozwiązanie
Liczby: $2k$, $2k+2$, $2k+4$.
Suma: $2k+2k+2+2k+4=6k+6$.
Dla $k=7$: $6\cdot7+6=48$ (liczby 14, 16, 18).
Odpowiedź: 2k, 2k+2, 2k+4; suma 6k+6; dla k=7 suma wynosi 48
Zadanie 23 · trudność 2/3
Cztery kolejne liczby nieparzyste zapisano za pomocą $n$, gdzie najmniejsza z nich to $2n+1$. Zapisz pozostałe trzy liczby, a następnie uprość wyrażenie opisujące sumę wszystkich czterech. Ile wynosi ta suma dla $n=5$?
Podpowiedź 1
Kolejne liczby nieparzyste różnią się o 2.
Podpowiedź 2
Dodaj: $(2n+1)+(2n+3)+(2n+5)+(2n+7)$.
Rozwiązanie
Liczby: $2n+1$, $2n+3$, $2n+5$, $2n+7$.
Suma: $8n+16$.
Dla $n=5$: $8\cdot5+16=56$ (liczby 11, 13, 15, 17).
Odpowiedź: 2n+3, 2n+5, 2n+7; suma 8n+16; dla n=5 suma wynosi 56
Zadanie 24 · trudność 2/3
Suma trzech kolejnych liczb naturalnych podzielnych przez 3 wynosi 81. Oznacz najmniejszą z nich przez $3m$, zapisz równanie i wyznacz te liczby.
Podpowiedź 1
Kolejne wielokrotności 3 to $3m$, $3m+3$, $3m+6$.
Podpowiedź 2
Rozwiąż $9m+9=81$.
Rozwiązanie
Liczby: $3m$, $3m+3$, $3m+6$.
Suma: $9m+9=81$, stąd $9m=72$, $m=8$.
Liczby: 24, 27, 30.
Odpowiedź: 24, 27, 30
Zadanie 25 · trudność 2/3
Zeszyt kosztuje $z$ zł, a długopis $d$ groszy. Zapisz wyrażenie algebraiczne opisujące koszt 3 zeszytów i 4 długopisów w groszach. Podaj jego wartość dla $z=5$ i $d=250$.
Podpowiedź 1
1 zł = 100 groszy, więc $z$ zł to $100z$ groszy.
Podpowiedź 2
Dodaj koszt zeszytów i długopisów w tej samej jednostce.
Rozwiązanie
Jeden zeszyt kosztuje $100z$ groszy, więc 3 zeszyty kosztują $300z$ groszy.
Cztery długopisy kosztują $4d$ groszy.
Razem: $300z+4d$.
Dla $z=5$, $d=250$: $300\cdot5+4\cdot250=1500+1000=2500$ groszy.
Odpowiedź: $300z+4d$; wartość 2500 groszy
Zadanie 26 · trudność 2/3
Prostokątna działka ma długość $a$ metrów i szerokość $b$ centymetrów. Zapisz jej obwód w metrach. Oblicz go dla $a=30$ i $b=1200$.
Podpowiedź 1
Zamień $b$ cm na metry: $b$ cm $=\frac{b}{100}$ m.
Podpowiedź 2
Obwód to $2a+2\cdot\frac{b}{100}$.
Rozwiązanie
Szerokość w metrach: $\frac{b}{100}$.
Obwód: $2a+2\cdot\frac{b}{100}=2a+\frac{b}{50}$.
Dla $a=30$, $b=1200$: $60+\frac{1200}{50}=60+24=84$ m.
Odpowiedź: $2a+\frac{b}{50}$ m; wartość 84 m
Zadanie 27 · trudność 2/3
Pociąg jedzie ze stałą prędkością $v$ km/h przez $t$ minut. Zapisz wyrażenie opisujące drogę w metrach. Oblicz drogę dla $v=90$ i $t=2$.
Podpowiedź 1
$v$ km/h $=1000v$ m na 60 minut, czyli $\frac{1000v}{60}$ m/min.
Podpowiedź 2
Pomnóż prędkość w m/min przez $t$.
Rozwiązanie
Prędkość: $\frac{1000v}{60}=\frac{50v}{3}$ m/min.
Droga: $\frac{50v}{3}\cdot t=\frac{50vt}{3}$ m.
Dla $v=90$, $t=2$: $\frac{50\cdot90\cdot2}{3}=\frac{9000}{3}=3000$ m.
Odpowiedź: $\frac{50vt}{3}$ m; wartość 3000 m
Zadanie 28 · trudność 2/3
Kran napełnia wannę, wlewając $x$ litrów wody na minutę. Wanna ma pojemność $y$ metrów sześciennych, a w tej chwili jest w niej $2$ hl wody. Zapisz wyrażenie opisujące, ile litrów wody brakuje do pełna po $t$ minutach napełniania. Oblicz dla $x=12$, $y=0{,}3$, $t=5$.
Podpowiedź 1
1 m³ = 1000 l, 1 hl = 100 l.
Podpowiedź 2
Brakuje: pojemność − woda na początku − woda dolana.
Rozwiązanie
Pojemność: $1000y$ l, początkowo jest $200$ l, dolano $xt$ l.
Brakuje: $1000y-200-xt$.
Dla danych: $1000\cdot0{,}3-200-12\cdot5=300-200-60=40$ l.
Odpowiedź: $1000y-200-xt$ litrów; wartość 40 l
Zadanie 29 · trudność 2/3
Cena roweru wynosi $x$ zł. W sklepie obniżono ją o $20\%$. Zapisz wyrażenie algebraiczne opisujące nową cenę roweru. Następnie oblicz tę cenę dla $x = 1500$ zł.
Podpowiedź 1
Po obniżce o 20% klient płaci 100% − 20% = 80% ceny.
Podpowiedź 2
80% zapisujemy jako 0,8.
Rozwiązanie
Nowa cena to 80% starej ceny, czyli $0{,}8x$.
Dla $x=1500$: $0{,}8\cdot 1500 = 1200$ zł.
Odpowiedź: 0,8x; dla x = 1500 cena wynosi 1200 zł
Zadanie 30 · trudność 2/3
Pan Marek kupił książkę za $a$ zł, a następnie sprzedał ją z zyskiem $15\%$ ceny zakupu. Zapisz wyrażenie opisujące cenę sprzedaży książki. Oblicz tę cenę dla $a = 40$ zł.
Podpowiedź 1
Cena sprzedaży to cena zakupu plus 15% ceny zakupu.
Podpowiedź 2
100% + 15% = 115% = 1,15.
Rozwiązanie
Cena sprzedaży: $a + 0{,}15a = 1{,}15a$.
Dla $a=40$: $1{,}15\cdot 40 = 46$ zł.
Odpowiedź: 1,15a; dla a = 40 cena wynosi 46 zł
Zadanie 31 · trudność 2/3
W klasie 7a jest $n$ uczniów. Dziewczęta stanowią $60\%$ klasy, a spośród chłopców $25\%$ trenuje piłkę nożną. Zapisz wyrażenie opisujące liczbę chłopców trenujących piłkę nożną. Ilu ich jest, gdy $n=30$?
Podpowiedź 1
Chłopcy stanowią 100% − 60% = 40% klasy.
Podpowiedź 2
Z tej liczby weź jeszcze 25%.
Rozwiązanie
Liczba chłopców: $0{,}4n$.
Trenujących piłkę: $0{,}25\cdot 0{,}4n = 0{,}1n$.
Dla $n=30$: $0{,}1\cdot 30 = 3$ chłopców.
Odpowiedź: 0,25 · 0,4n = 0,1n; dla n = 30 jest ich 3
Zadanie 32 · trudność 2/3
Cenę swetra $c$ zł najpierw podwyższono o $10\%$, a potem nową cenę obniżono o $10\%$. Zapisz wyrażenie opisujące końcową cenę swetra. Oblicz ją dla $c=200$ zł i porównaj z ceną początkową.
Podpowiedź 1
Po podwyżce cena to 1,1c.
Podpowiedź 2
Obniżka dotyczy już nowej ceny 1,1c, więc mnożymy ją przez 0,9.
Rozwiązanie
Po podwyżce: $1{,}1c$.
Po obniżce: $0{,}9\cdot 1{,}1c = 0{,}99c$.
Dla $c=200$: $0{,}99\cdot 200 = 198$ zł, czyli o 2 zł mniej niż na początku.
Odpowiedź: 0,99c; dla c = 200 cena wynosi 198 zł, czyli o 2 zł mniej
Treść własna Liczydła — teoria i zadania napisane od zera i sprawdzone.