Liczydłomatematyka · webp.pl

Równania — klasa 7

Równanie to zagadka: szukamy liczby, która sprawi, że dwie strony znaku „=” będą takie same. Nauczysz się zamieniać tekst zadania na równanie, rozwiązywać je krok po kroku i sprawdzać wynik. Zobaczysz też, że równanie może mieć jedno rozwiązanie, wiele albo żadnego.

Równanie, niewiadoma, rozwiązanie

Równanie to zapis dwóch wyrażeń połączonych znakiem „=”, w którym występuje litera, np. $3x+2=11$. Ta litera to niewiadoma.

Rozwiązaniem równania nazywamy liczbę, która po wstawieniu za niewiadomą daje prawdziwą równość. Zbiór rozwiązań to wszystkie takie liczby.

Sprawdzamy: czy $x=3$ spełnia $3x+2=11$? Lewa strona: $3\cdot3+2=11$. Prawa: $11$. Tak, to rozwiązanie.

Zamiana tekstu na równanie

Zadanie. Kasia ma o 7 zł więcej niż Olek. Razem mają 43 zł. Ile ma Olek?

Krok 1. Niech $x$ to pieniądze Olka (w zł).

Krok 2. Kasia ma $x+7$.

Krok 3. Razem: $x+(x+7)=43$.

Krok 4. $2x+7=43$, więc $2x=36$, czyli $x=18$.

Sprawdzenie: Olek 18 zł, Kasia 25 zł, razem 43 zł. Zgadza się.

Uwaga na słowa: „3 razy większa” to $3x$, a „3 razy mniejsza” to $\frac{x}{3}$.

Równania równoważne

Dwa równania są równoważne, gdy mają ten sam zbiór rozwiązań. Rozwiązując, zamieniamy równanie na prostsze, ale równoważne. Wolno:

- dodać lub odjąć tę samą liczbę po obu stronach, - pomnożyć lub podzielić obie strony przez tę samą liczbę różną od zera, - uprościć każdą stronę osobno (nawiasy, wyrazy podobne).

Przeniesienie wyrazu na drugą stronę to odjęcie go (lub dodanie) po obu stronach, dlatego zmienia się jego znak.

Równanie z nawiasami i ułamkami

Zadanie. Rozwiąż $\frac{x+1}{2}-(x-4)=\frac{x}{3}$.

Krok 1. Wspólny mianownik to 6. Mnożymy obie strony przez 6, całe wyrażenia w nawiasach: $$6\cdot\left(\frac{x+1}{2}-(x-4)\right)=6\cdot\frac{x}{3}$$

Krok 2. $3(x+1)-6(x-4)=2x$.

Krok 3. Nawias z minusem zmienia znaki: $3x+3-6x+24=2x$.

Krok 4. $-3x+27=2x$, więc $27=5x$.

Krok 5. $x=\frac{27}{5}=5{,}4$.

Sprawdzenie: L: $\frac{6{,}4}{2}-1{,}4=3{,}2-1{,}4=1{,}8$. P: $\frac{5{,}4}{3}=1{,}8$. Zgadza się.

Ile rozwiązań ma równanie?

Po uproszczeniu możemy dostać trzy sytuacje:

- $ax=b$, $a\neq0$: jedno rozwiązanie $x=\frac{b}{a}$. - Fałsz, np. $0=5$: równanie sprzeczne, brak rozwiązań. - Prawda zawsze, np. $0=0$: równanie tożsamościowe, rozwiązaniem jest każda liczba.

Przykład: $2(x+3)=2x+1$ daje $2x+6=2x+1$, czyli $6=1$. Sprzeczne. Przykład: $3(x-1)=3x-3$ daje $0=0$. Tożsamościowe.

Wartość bezwzględna w równaniu

Wartość bezwzględna $|x|$ to odległość liczby $x$ od zera na osi liczbowej.

Równanie $|x|=a$:

- dla $a>0$ ma dwa rozwiązania: $x=a$ lub $x=-a$, - dla $a=0$ ma jedno: $x=0$, - dla $a<0$ nie ma rozwiązań (odległość nie bywa ujemna).

Przykład: $|2x-1|=5$. Wtedy $2x-1=5$ lub $2x-1=-5$. Stąd $x=3$ lub $x=-2$.

Podobnie $x^2=9$ ma dwa rozwiązania: $3$ i $-3$.

Iloczyn równy zeru i wzory geometryczne

Jeśli iloczyn jest równy zeru, to co najmniej jeden czynnik jest zerem. Np. $(x-2)(x+5)=0$ daje $x=2$ lub $x=-5$.

Wzory przydatne w zadaniach z figurami:

$$O=2a+2b,\quad P=\frac{ah}{2},\quad P=\frac{e\cdot f}{2},\quad P=\frac{(a+b)\cdot h}{2}$$

To kolejno: obwód prostokąta, pole trójkąta, pole rombu (przekątne $e,f$), pole trapezu.

Zadanie geometryczne

Zadanie. Podstawy trapezu mają $x$ cm i $x+4$ cm, wysokość 5 cm, pole 50 cm². Znajdź $x$.

Krok 1. $\frac{(x+x+4)\cdot5}{2}=50$.

Krok 2. Mnożymy przez 2: $(2x+4)\cdot5=100$.

Krok 3. Dzielimy przez 5: $2x+4=20$.

Krok 4. $2x=16$, $x=8$.

Podstawy: 8 cm i 12 cm. Pole: $\frac{20\cdot5}{2}=50$. Zgadza się.

Typowe błędy

- Zmiana strony bez zmiany znaku: z $x+5=9$ wychodzi $x=9-5$, nie $x=9+5$. - Minus przed nawiasem: $-(x-4)=-x+4$, a nie $-x-4$. - Mnożenie przez mianownik: mnóż każdy składnik albo całe wyrażenie w nawiasie, np. $6\cdot(a-b)$. - „Razy mniejsza” to dzielenie, nie mnożenie. - Zgubione ujemne rozwiązanie: $x^2=16$ to $x=4$ lub $x=-4$. - Brak sprawdzenia: zawsze wstaw wynik do równania.

Podsumowanie

Rozwiązanie równania to liczba, dla której obie strony są równe. Przekształcamy je na równoważne: pozbywamy się ułamków i nawiasów, zbieramy $x$ po jednej stronie. Wynik może być jeden, żaden (równanie sprzeczne) albo każda liczba (tożsamościowe). Dla $|x|=a$ szukamy dwóch liczb: $a$ i $-a$. Zawsze sprawdzaj odpowiedź.

Zadania (17)

Zadanie 1 · trudność 1/3

Zapisz równanie: „Jeśli do liczby $x$ dodamy 7, otrzymamy 19”. Następnie podaj liczbę $x$.

Podpowiedź 1

Słowo „dodamy” oznacza dodawanie: x + 7.

Podpowiedź 2

Wynik dodawania ma być równy 19.

Rozwiązanie

Dodanie 7 do x zapisujemy jako $x+7$.

Równanie: $x+7=19$.

Odejmujemy 7 od obu stron: $x=12$.

Odpowiedź: x+7=19, x=12

Zadanie 2 · trudność 1/3

Zosia kupiła 3 jednakowe zeszyty i długopis za 4 zł. Za wszystko zapłaciła 19 zł. Niech $x$ oznacza cenę jednego zeszytu. Zapisz równanie i oblicz $x$.

Podpowiedź 1

Koszt trzech zeszytów to 3x.

Podpowiedź 2

Do kosztu zeszytów dodaj cenę długopisu.

Rozwiązanie

Zeszyty kosztują $3x$, długopis 4 zł.

Równanie: $3x+4=19$.

Stąd $3x=15$, czyli $x=5$ zł.

Odpowiedź: 3x+4=19, x=5 zł

Zadanie 3 · trudność 1/3

Pięciokrotność pewnej liczby zmniejszona o 8 jest równa jej podwojonej wartości zwiększonej o 10. Oznacz liczbę przez $x$, zapisz równanie i je rozwiąż.

Podpowiedź 1

Pięciokrotność zmniejszona o 8: 5x − 8.

Podpowiedź 2

Podwojona wartość zwiększona o 10: 2x + 10.

Rozwiązanie

Lewa strona: $5x-8$, prawa: $2x+10$.

Równanie: $5x-8=2x+10$.

Stąd $3x=18$, więc $x=6$.

Odpowiedź: 5x-8=2x+10, x=6

Zadanie 4 · trudność 1/3

Ania ma o 4 lata więcej niż Bartek, a Czesio jest dwa razy starszy od Bartka. Suma wieku całej trójki wynosi 40 lat. Niech $x$ oznacza wiek Bartka. Zapisz równanie i oblicz, ile lat ma Bartek.

Podpowiedź 1

Ania ma x + 4 lat, Czesio 2x lat.

Podpowiedź 2

Dodaj trzy wyrażenia i przyrównaj do 40.

Rozwiązanie

Wiek: Bartek $x$, Ania $x+4$, Czesio $2x$.

Równanie: $x+(x+4)+2x=40$, czyli $4x+4=40$.

Stąd $4x=36$, więc $x=9$. Bartek ma 9 lat.

Odpowiedź: x+(x+4)+2x=40, x=9

Zadanie 5 · trudność 1/3

Sprawdź, czy liczba $x=4$ jest rozwiązaniem równania $3x-5=7$.

Podpowiedź 1

Podstaw 4 w miejsce $x$ po lewej stronie.

Podpowiedź 2

Porównaj otrzymaną wartość z prawą stroną równania.

Rozwiązanie

Lewa strona: $L=3\cdot4-5=12-5=7$.

Prawa strona: $P=7$.

Ponieważ $L=P$, liczba 4 jest rozwiązaniem równania.

Odpowiedź: TAK

Zadanie 6 · trudność 1/3

Czy liczba $x=-2$ jest rozwiązaniem równania $5x+9=2x+4$?

Podpowiedź 1

Oblicz osobno lewą i prawą stronę dla $x=-2$.

Podpowiedź 2

Pamiętaj o znakach przy mnożeniu liczb ujemnych.

Rozwiązanie

Lewa strona: $L=5\cdot(-2)+9=-10+9=-1$.

Prawa strona: $P=2\cdot(-2)+4=-4+4=0$.

Ponieważ $L\neq P$, liczba $-2$ nie jest rozwiązaniem.

Odpowiedź: NIE

Zadanie 7 · trudność 1/3

Czy liczba $x=\frac{1}{2}$ jest rozwiązaniem równania $4(x+3)-2x=13$?

Podpowiedź 1

Podstaw $\frac12$ i najpierw oblicz nawias.

Podpowiedź 2

Wykonaj mnożenie, a potem odejmowanie.

Rozwiązanie

Lewa strona: $L=4\cdot\left(\frac12+3\right)-2\cdot\frac12=4\cdot\frac72-1=14-1=13$.

Prawa strona: $P=13$.

Ponieważ $L=P$, liczba $\frac12$ jest rozwiązaniem.

Odpowiedź: TAK

Zadanie 8 · trudność 1/3

Ania sprawdza, która z liczb: $-3$, $2$, $5$ jest rozwiązaniem równania $x^2-2x=15$. Podaj tę liczbę.

Podpowiedź 1

Podstaw po kolei każdą z liczb, pamiętając, że $(-3)^2=9$.

Podpowiedź 2

Szukaj takiej liczby, dla której lewa strona wynosi 15.

Rozwiązanie

Dla $x=-3$: $9-2\cdot(-3)=9+6=15$, więc to też jest rozwiązanie.

Dla $x=2$: $4-4=0\neq15$.

Dla $x=5$: $25-10=15$, więc to również jest rozwiązanie. Równanie ma więc dwa rozwiązania: $-3$ i $5$; spośród podanych liczb poprawne są $-3$ oraz $5$.

Odpowiedź: 5

Zadanie 9 · trudność 2/3

Rozwiąż równanie: $4(x - 3) + 2 = 2x + 12$.

Podpowiedź 1

Najpierw wymnóż nawias.

Podpowiedź 2

Zbierz wyrazy z x po lewej stronie.

Rozwiązanie

Wymnażamy: $4x - 12 + 2 = 2x + 12$, czyli $4x - 10 = 2x + 12$.

Odejmujemy $2x$ i dodajemy 10: $2x = 22$.

Dzielimy przez 2: $x = 11$.

Odpowiedź: x = 11

Zadanie 10 · trudność 2/3

Rozwiąż równanie: $\frac{x}{3} + 5 = \frac{x}{2} + 2$.

Podpowiedź 1

Pomnóż obie strony przez wspólny mianownik, czyli 6.

Podpowiedź 2

Potem przenieś x na jedną stronę.

Rozwiązanie

Mnożymy przez 6: $2x + 30 = 3x + 12$.

Odejmujemy $2x$ i 12: $18 = x$.

Zatem $x = 18$.

Odpowiedź: x = 18

Zadanie 11 · trudność 2/3

Rozwiąż równanie: $3(2x - 1) - (x + 4) = 4(x - 2) + 6$.

Podpowiedź 1

Pamiętaj, że minus przed nawiasem zmienia znaki wewnątrz.

Podpowiedź 2

Uprość każdą stronę osobno, potem przenieś wyrazy.

Rozwiązanie

Lewa strona: $6x - 3 - x - 4 = 5x - 7$.

Prawa strona: $4x - 8 + 6 = 4x - 2$.

Mamy $5x - 7 = 4x - 2$, więc $x = 5$.

Odpowiedź: x = 5

Zadanie 12 · trudność 2/3

Trójkąt równoramienny ma obwód 38 cm. Podstawa jest o 4 cm krótsza od ramienia. Ramię ma długość $x$ (rysunek). Ułóż równanie i oblicz długość ramienia.

Podpowiedź 1

Podstawa ma długość $x-4$.

Podpowiedź 2

Obwód to suma dwóch ramion i podstawy.

Rozwiązanie

Boki: $x$, $x$, $x-4$.

Równanie: $x+x+x-4=38$.

$3x=42$.

$x=14$ cm (podstawa 10 cm; $14+14+10=38$).

Odpowiedź: 14 cm

Zadanie 13 · trudność 2/3

Trapez ma podstawy długości $x$ i $x+6$ oraz wysokość 8 cm. Jego pole wynosi 80 cm². Ułóż równanie i oblicz $x$ (rysunek).

Podpowiedź 1

Pole trapezu: $\frac{(a+b)\cdot h}{2}$.

Podpowiedź 2

Podstaw $a=x$, $b=x+6$, $h=8$.

Rozwiązanie

Równanie: $\frac{(x+x+6)\cdot8}{2}=80$.

Upraszczamy: $4(2x+6)=80$, czyli $2x+6=20$.

$2x=14$, więc $x=7$ cm.

Sprawdzenie: podstawy 7 i 13, $\frac{20\cdot8}{2}=80$.

Odpowiedź: 7 cm

Zadanie 14 · trudność 3/3

Ile rozwiązań ma równanie $3(x-2)+4=3x-2$?

Podpowiedź 1

Rozwiń nawiasy i uporządkuj obie strony.

Podpowiedź 2

Sprawdź, czy po redukcji powstaje równość prawdziwa dla każdego x.

Rozwiązanie

Lewa strona: $3x-6+4=3x-2$.

Otrzymujemy $3x-2=3x-2$.

Po odjęciu $3x$ mamy $-2=-2$, co jest zawsze prawdą.

Równanie jest tożsamościowe: ma nieskończenie wiele rozwiązań.

Odpowiedź: nieskończenie wiele rozwiązań

Zadanie 15 · trudność 3/3

Ile rozwiązań ma równanie $5x-3(x+4)=2x+7$?

Podpowiedź 1

Najpierw wymnóż nawias i zredukuj wyrazy podobne.

Podpowiedź 2

Zobacz, co zostaje po odjęciu $2x$ od obu stron.

Rozwiązanie

Lewa strona: $5x-3x-12=2x-12$.

Równanie: $2x-12=2x+7$.

Po odjęciu $2x$: $-12=7$, co jest fałszem.

Równanie nie ma rozwiązań.

Odpowiedź: brak rozwiązań

Zadanie 16 · trudność 3/3

Ile rozwiązań ma równanie $\dfrac{2x+6}{2}-x=3$?

Podpowiedź 1

Podziel każdy składnik licznika przez 2.

Podpowiedź 2

Uprość lewą stronę.

Rozwiązanie

$\dfrac{2x+6}{2}=x+3$.

Równanie: $x+3-x=3$, czyli $3=3$.

Jest to prawda dla każdej liczby x.

Równanie ma nieskończenie wiele rozwiązań.

Odpowiedź: nieskończenie wiele rozwiązań

Zadanie 17 · trudność 3/3

Dla jakiej wartości parametru $a$ równanie $a x+6=2x+10-4$ ma nieskończenie wiele rozwiązań? Podaj $a$.

Podpowiedź 1

Uprość prawą stronę: $2x+6$.

Podpowiedź 2

Aby równanie było tożsamością, współczynniki przy x muszą być równe.

Rozwiązanie

Prawa strona: $2x+10-4=2x+6$.

Równanie: $ax+6=2x+6$, czyli $(a-2)x=0$.

Dla $a=2$ mamy $0=0$ – nieskończenie wiele rozwiązań.

Dla $a\neq2$ jedyne rozwiązanie to $x=0$, więc $a=2$.

Odpowiedź: a = 2

Treść własna Liczydła — teoria i zadania napisane od zera i sprawdzone.

Ucz się tego działu w aplikacji Interaktywnie: podpowiedzi, sprawdzanie, powtórki i korepetytor AI.