Liczydłomatematyka · webp.pl

Liczby i działania — klasa 7

Liczby wymierne spotykasz codziennie: w cenach, temperaturach, przepisach kulinarnych i na termometrze. W tym dziale nauczysz się je rozpoznawać, zapisywać na różne sposoby, porównywać na osi liczbowej i bezpiecznie wykonywać na nich działania.

Liczby wymierne i zbiory liczbowe

Liczba wymierna to liczba, którą można zapisać w postaci ułamka

$$\frac{a}{b}, \quad a,b \in \mathbb{Z},\ b \neq 0.$$

Czyli licznik i mianownik są liczbami całkowitymi, a mianownik nigdy nie jest zerem. Dzielenie przez zero nie ma sensu: nie da się podzielić 5 czekolad między 0 osób.

Zbiory liczbowe tworzą „matrioszkę”: liczby naturalne $\mathbb{N}$ mieszczą się w całkowitych $\mathbb{Z}$, a te w wymiernych $\mathbb{Q}$.

Wszystkie te liczby są wymierne: $5=\frac{5}{1}$, $-3=\frac{-3}{1}$, $0{,}25=\frac{1}{4}$, $-\frac{2}{7}$, $1\frac{1}{2}=\frac{3}{2}$. Liczby ujemne też są wymierne.

Rozwinięcie dziesiętne

Ułamek zamieniasz na dziesiętny, dzieląc licznik przez mianownik.

- $\frac{3}{8}=0{,}375$ – rozwinięcie skończone. - $\frac{1}{3}=0{,}333\ldots=0,(3)$ – rozwinięcie nieskończone okresowe. - $\frac{5}{6}=0{,}8333\ldots=0{,}8(3)$ – okres zaczyna się nie od razu.

Każda liczba wymierna ma rozwinięcie skończone albo nieskończone okresowe. Skończone mają np. ułamki nieskracalne, których mianownik rozkłada się tylko na czynniki 2 i 5 (np. 4, 20, 25). Jeśli w mianowniku pojawia się inny czynnik, np. 3 lub 7, rozwinięcie jest okresowe.

Zamiana odwrotna: $0{,}35=\frac{35}{100}=\frac{7}{20}$.

Oś liczbowa i wartość bezwzględna

Na osi liczbowej większa liczba leży na prawo od mniejszej. Dlatego $-2{,}5 < -1 < 0 < \frac{1}{2}$.

Wartość bezwzględna $|a|$ to odległość liczby $a$ od zera na osi. Zawsze jest nieujemna.

$$|5|=5,\quad |-5|=5,\quad |0|=0.$$

Odległość między liczbami $a$ i $b$ to $|a-b|$. Np. odległość między $-3$ a $4$ to $|-3-4|=7$.

Zapis $|x|<2$ oznacza: $x$ jest od zera bliżej niż 2, czyli $-2<x<2$. Zapis $|x|\ge 2$ oznacza $x\le -2$ lub $x\ge 2$.

Działania na ułamkach i reguła znaków

Mnożenie: $$\frac{a}{b}\cdot\frac{c}{d}=\frac{a\cdot c}{b\cdot d}$$

Dzielenie to mnożenie przez odwrotność: $$\frac{a}{b}:\frac{c}{d}=\frac{a}{b}\cdot\frac{d}{c}$$

Odejmowanie to dodawanie liczby przeciwnej: $$a-b=a+(-b)$$

Dodawanie i odejmowanie wymaga wspólnego mianownika: $\frac{1}{2}+\frac{1}{3}=\frac{3}{6}+\frac{2}{6}=\frac{5}{6}$.

Reguła znaków przy mnożeniu i dzieleniu: te same znaki dają plus, różne dają minus. $(-2)\cdot(-3)=6$, $(-2)\cdot 3=-6$, $(-8):(-4)=2$.

Kolejność działań

Obliczasz w takiej kolejności:

1. nawiasy, 2. potęgi, 3. mnożenie i dzielenie (od lewej do prawej), 4. dodawanie i odejmowanie (od lewej do prawej).

Kreska ułamkowa działa jak nawias: w $\frac{3+5}{2}$ najpierw liczysz górę, czyli $8$, potem dzielisz.

Przykład 1: działania na ułamkach

Oblicz $\frac{3}{4}:\frac{9}{10}-\frac{1}{3}$.

Krok 1. Dzielenie zamieniamy na mnożenie: $\frac{3}{4}\cdot\frac{10}{9}=\frac{30}{36}=\frac{5}{6}$.

Krok 2. Odejmujemy: $\frac{5}{6}-\frac{1}{3}=\frac{5}{6}-\frac{2}{6}=\frac{3}{6}=\frac{1}{2}$.

Odpowiedź: $\frac{1}{2}$.

Przykład 2: kolejność działań i znaki

Oblicz $-2\cdot(1{,}5-4)+(-6):0{,}5$.

Krok 1. Nawias: $1{,}5-4=-2{,}5$.

Krok 2. Mnożenie: $-2\cdot(-2{,}5)=5$.

Krok 3. Dzielenie: $(-6):0{,}5=-12$.

Krok 4. Dodawanie: $5+(-12)=-7$.

Odpowiedź: $-7$.

Przykład 3: zaokrąglanie i szacowanie

Oszacuj $4{,}87\cdot 2{,}1$, a potem zaokrąglij dokładny wynik do części dziesiątych.

Szacowanie: $4{,}87\approx 5$, $2{,}1\approx 2$, więc wynik jest bliski $10$.

Dokładnie: $4{,}87\cdot 2{,}1=10{,}227$.

Zaokrąglenie: patrzymy na cyfrę setnych, to $2$, czyli mniej niż 5. Zostawiamy $10{,}2$.

Wynik zgadza się z szacunkiem, więc jest prawdopodobnie dobry.

Typowe błędy

- „Liczby ujemne nie są wymierne.” Są, np. $-\frac{3}{5}$. - Mianownik równy zero. Zapis $\frac{4}{0}$ nie jest liczbą. - Dodawanie liczników i mianowników: $\frac{1}{2}+\frac{1}{3}\neq\frac{2}{5}$. Poprawnie: $\frac{5}{6}$. - Zaokrąglanie w kilku krokach. Liczbę $2{,}449$ do części dziesiątych zaokrąglasz do $2{,}4$ (patrz na cyfrę setnych: 4). Zaokrąglanie najpierw do $2{,}45$, a potem do $2{,}5$ jest błędem. - Znak przy odejmowaniu: $5-(-3)=5+3=8$.

Podsumowanie

Liczba wymierna to ułamek $\frac{a}{b}$ z $b\neq0$. Ma rozwinięcie skończone lub okresowe. Na osi większe liczby leżą na prawo, a $|a|$ to odległość od zera. Pamiętaj: wspólny mianownik przy dodawaniu, odwrotność przy dzieleniu, reguła znaków i kolejność działań. Zawsze sprawdź wynik szacowaniem.

Zadania (33)

Zadanie 1 · trudność 1/3

Które z liczb $\frac{3}{4}$, $-2$, $0{,}5$, $\sqrt{5}$, $0$ są liczbami wymiernymi? Podaj, ile spośród nich jest wymiernych.

Podpowiedź 1

Liczba wymierna to taka, którą można zapisać w postaci ułamka $\frac{a}{b}$, gdzie $a$ i $b$ są całkowite, $b\neq 0$.

Podpowiedź 2

Pierwiastek z liczby, która nie jest kwadratem liczby całkowitej, nie jest wymierny.

Rozwiązanie

$\frac{3}{4}$ jest ułamkiem zwykłym, więc jest wymierna.

$-2=\frac{-2}{1}$, $0{,}5=\frac{1}{2}$ oraz $0=\frac{0}{1}$ są wymierne.

$\sqrt{5}$ nie jest wymierna, bo 5 nie jest kwadratem liczby całkowitej.

Wymierne są 4 liczby.

Odpowiedź: 4

Zadanie 2 · trudność 1/3

Które z liczb $0{,}(3)$, $\sqrt{16}$, $-1\frac{2}{5}$, $\sqrt{2}$, $\frac{7}{0{,}5}$ są wymierne? Podaj, ile spośród nich jest wymiernych.

Podpowiedź 1

Każdy rozwinięcie okresowe oraz liczba mieszana to liczba wymierna. Sprawdź, czy pierwiastki dają liczby całkowite.

Podpowiedź 2

Uprość $\sqrt{16}$ i $\frac{7}{0{,}5}$.

Rozwiązanie

$0{,}(3)=\frac{1}{3}$ jest wymierna.

$\sqrt{16}=4$ jest wymierna.

$-1\frac{2}{5}=-\frac{7}{5}$ jest wymierna.

$\frac{7}{0{,}5}=14$ jest wymierna, a $\sqrt{2}$ nie jest wymierna. Razem 4 liczby.

Odpowiedź: 4

Zadanie 3 · trudność 1/3

Ania zapisała liczby: $\sqrt{49}$, $\sqrt{50}$, $-\sqrt{0{,}09}$, $3{,}1(6)$, $\frac{\sqrt{8}}{\sqrt{2}}$. Ile z nich jest wymiernych?

Podpowiedź 1

Uprość każdy pierwiastek: $\sqrt{0{,}09}$ i $\frac{\sqrt{8}}{\sqrt{2}}=\sqrt{\frac{8}{2}}$.

Podpowiedź 2

$\sqrt{50}=5\sqrt{2}$.

Rozwiązanie

$\sqrt{49}=7$ jest wymierna.

$\sqrt{50}=5\sqrt{2}$ nie jest wymierna.

$-\sqrt{0{,}09}=-0{,}3$ jest wymierna.

$3{,}1(6)$ ma rozwinięcie okresowe, więc jest wymierna.

$\frac{\sqrt{8}}{\sqrt{2}}=\sqrt{4}=2$ jest wymierna. Razem 4 liczby.

Odpowiedź: 4

Zadanie 4 · trudność 1/3

Wśród liczb $\sqrt{12}\cdot\sqrt{3}$, $\sqrt{12}+\sqrt{3}$, $(\sqrt{5}-1)(\sqrt{5}+1)$, $\sqrt{7}\cdot\sqrt{2}$, $0{,}1010010001\ldots$ (kolejne jedynki rozdzielone coraz dłuższą liczbą zer) wskaż, ile jest liczb wymiernych.

Podpowiedź 1

Skorzystaj z $\sqrt{a}\cdot\sqrt{b}=\sqrt{ab}$ oraz ze wzoru $(a-b)(a+b)=a^2-b^2$.

Podpowiedź 2

Rozwinięcie dziesiętne, które nie jest okresowe, oznacza liczbę niewymierną.

Rozwiązanie

$\sqrt{12}\cdot\sqrt{3}=\sqrt{36}=6$ – wymierna.

$\sqrt{12}+\sqrt{3}=2\sqrt{3}+\sqrt{3}=3\sqrt{3}$ – niewymierna.

$(\sqrt{5}-1)(\sqrt{5}+1)=5-1=4$ – wymierna.

$\sqrt{7}\cdot\sqrt{2}=\sqrt{14}$ – niewymierna; ostatnie rozwinięcie jest nieokresowe – niewymierna.

Wymierne są 2 liczby.

Odpowiedź: 2

Zadanie 5 · trudność 1/3

Na osi liczbowej zaznaczono punkty $0$ i $1$ (patrz rysunek). Punkt $A$ leży w połowie odcinka między $0$ a $1$. Jaką liczbę przedstawia punkt $A$?

Podpowiedź 1

Połowa odcinka od 0 do 1 to połowa jego długości.

Podpowiedź 2

Zapisz liczbę jako ułamek zwykły.

Rozwiązanie

Odcinek od 0 do 1 ma długość 1.

Punkt A jest w połowie tego odcinka, więc A = 1/2.

Odpowiedź: $\frac{1}{2}$

Zadanie 6 · trudność 1/3

Na osi liczbowej odcinek jednostkowy od $0$ do $1$ podzielono na 5 równych części (patrz rysunek). Punkt $B$ jest trzecim punktem podziału licząc od zera. Jaką liczbę przedstawia punkt $B$?

Podpowiedź 1

Jedna część to 1/5.

Podpowiedź 2

Punkt B jest oddalony od zera o 3 takie części.

Rozwiązanie

Jedna część ma długość 1/5.

Trzeci punkt podziału to 3 · 1/5 = 3/5.

Odpowiedź: $\frac{3}{5}$

Zadanie 7 · trudność 1/3

Na osi liczbowej zaznaczono liczby $-1$ i $0$ (patrz rysunek). Odcinek między nimi podzielono na 4 równe części. Punkt $C$ leży w odległości $\frac{3}{4}$ jednostki na lewo od zera. Jaką liczbę przedstawia punkt $C$?

Podpowiedź 1

Na lewo od zera liczby są ujemne.

Podpowiedź 2

Policz 3 części w lewo od zera.

Rozwiązanie

Jedna część ma długość 1/4.

Trzy części na lewo od zera dają liczbę -3/4.

Odpowiedź: $-\frac{3}{4}$

Zadanie 8 · trudność 1/3

Na osi liczbowej zaznaczono $0$ i $1$ (patrz rysunek). Odcinek jednostkowy podzielono na 4 równe części. Punkt $D$ leży o dwie takie części na prawo od liczby $1$. Jaką liczbę przedstawia punkt $D$? Podaj ją jako liczbę mieszaną lub ułamek niewłaściwy.

Podpowiedź 1

Jedna część to 1/4.

Podpowiedź 2

Dodaj 2 · 1/4 do liczby 1.

Rozwiązanie

Dwie części mają długość 2/4 = 1/2.

D = 1 + 1/2 = 3/2.

Odpowiedź: $1\frac{1}{2}=\frac{3}{2}$

Zadanie 9 · trudność 2/3

Zamień ułamek zwykły $\frac{7}{20}$ na ułamek dziesiętny.

Podpowiedź 1

Rozszerz ułamek tak, aby w mianowniku otrzymać 100.

Podpowiedź 2

Pomnóż licznik i mianownik przez 5.

Rozwiązanie

Rozszerzamy ułamek: $\frac{7}{20}=\frac{7\cdot 5}{20\cdot 5}=\frac{35}{100}$.

Zapisujemy w postaci dziesiętnej: $0{,}35$.

Odpowiedź: 0,35

Zadanie 10 · trudność 2/3

Zamień ułamek dziesiętny $0{,}125$ na ułamek zwykły nieskracalny.

Podpowiedź 1

Zapisz $0{,}125$ jako ułamek o mianowniku 1000.

Podpowiedź 2

Skróć licznik i mianownik przez 125.

Rozwiązanie

$0{,}125=\frac{125}{1000}$.

Skracamy przez 125: $\frac{125}{1000}=\frac{1}{8}$.

Odpowiedź: 1/8

Zadanie 11 · trudność 2/3

Zamień ułamek zwykły $\frac{5}{12}$ na ułamek dziesiętny okresowy. Podaj wynik z okresem w nawiasie, np. $0{,}1(2)$.

Podpowiedź 1

Wykonaj dzielenie pisemne $5:12$.

Podpowiedź 2

Po cyfrach 4 i 1 reszta zaczyna się powtarzać, a cyfra 6 się powtarza.

Rozwiązanie

$5:12$: $50:12=4$ reszty 2, $20:12=1$ reszty 8, $80:12=6$ reszty 8.

Reszta 8 się powtarza, więc cyfra 6 jest okresem.

Wynik: $\frac{5}{12}=0{,}41(6)$.

Odpowiedź: 0,41(6)

Zadanie 12 · trudność 2/3

Oblicz wartość wyrażenia $\frac{3}{8}+0{,}45-\frac{1}{4}$ i podaj wynik jako ułamek dziesiętny.

Podpowiedź 1

Zamień ułamki zwykłe na dziesiętne: $\frac{3}{8}=0{,}375$, $\frac{1}{4}=0{,}25$.

Podpowiedź 2

Wykonaj dodawanie i odejmowanie na ułamkach dziesiętnych.

Rozwiązanie

$\frac{3}{8}=3:8=0{,}375$ oraz $\frac{1}{4}=0{,}25$.

$0{,}375+0{,}45=0{,}825$.

$0{,}825-0{,}25=0{,}575$.

Odpowiedź: 0,575

Zadanie 13 · trudność 2/3

Czy ułamek $\frac{7}{20}$ ma skończone rozwinięcie dziesiętne? Jeśli tak, zapisz je.

Podpowiedź 1

Rozłóż mianownik na czynniki pierwsze.

Podpowiedź 2

Jeśli występują tylko 2 i 5, rozwinięcie jest skończone.

Rozwiązanie

$20=2^2\cdot5$, więc w mianowniku są tylko czynniki 2 i 5.

Rozwinięcie jest skończone.

$\frac{7}{20}=\frac{35}{100}=0,35$.

Odpowiedź: TAK, 0,35

Zadanie 14 · trudność 2/3

Czy ułamek $\frac{5}{12}$ ma skończone, czy nieskończone okresowe rozwinięcie dziesiętne? Podaj rozwinięcie.

Podpowiedź 1

Skróć ułamek, jeśli się da, i rozłóż mianownik na czynniki pierwsze.

Podpowiedź 2

W mianowniku jest czynnik 3.

Rozwiązanie

Ułamek $\frac{5}{12}$ jest nieskracalny, a $12=2^2\cdot3$.

Występuje czynnik 3, więc rozwinięcie jest nieskończone okresowe.

Dzielenie daje $5:12=0,41666\ldots=0,41(6)$.

Odpowiedź: nieskończone okresowe, 0,41(6)

Zadanie 15 · trudność 2/3

Czy ułamek $\frac{21}{60}$ ma skończone rozwinięcie dziesiętne? Odpowiedz TAK lub NIE i uzasadnij.

Podpowiedź 1

Najpierw skróć ułamek.

Podpowiedź 2

Sprawdź czynniki pierwsze mianownika po skróceniu.

Rozwiązanie

$\frac{21}{60}=\frac{7}{20}$ po skróceniu przez 3.

$20=2^2\cdot5$, więc rozwinięcie jest skończone.

$\frac{7}{20}=0,35$.

Odpowiedź: TAK, 0,35

Zadanie 16 · trudność 2/3

Który z ułamków ma skończone rozwinięcie dziesiętne: $\frac{9}{14}$, $\frac{18}{45}$, $\frac{11}{30}$? Podaj ten ułamek jako odpowiedź (przepisz go w postaci $\frac{a}{b}$).

Podpowiedź 1

Skróć każdy ułamek do postaci nieskracalnej.

Podpowiedź 2

Szukaj mianownika z samymi czynnikami 2 i 5.

Rozwiązanie

$\frac{9}{14}$: $14=2\cdot7$, czynnik 7 – rozwinięcie nieskończone.

$\frac{11}{30}$: $30=2\cdot3\cdot5$, czynnik 3 – nieskończone.

$\frac{18}{45}=\frac{2}{5}=0,4$ – rozwinięcie skończone.

Odpowiedź: $\frac{18}{45}$, bo to $\frac{2}{5}=0,4$

Zadanie 17 · trudność 2/3

Uporządkuj liczby rosnąco: $\frac{3}{4}$, $0{,}7$, $\frac{7}{10}$, $0{,}8$, $\frac{4}{5}$. Podaj kolejność, zaczynając od najmniejszej.

Podpowiedź 1

Zamień wszystkie liczby na ułamki dziesiętne.

Podpowiedź 2

$\frac{3}{4}=0{,}75$, $\frac{4}{5}=0{,}8$.

Rozwiązanie

Zamieniamy: $\frac{3}{4}=0{,}75$, $\frac{7}{10}=0{,}7$, $\frac{4}{5}=0{,}8$.

Porównujemy: $0{,}7=0{,}7<0{,}75<0{,}8=0{,}8$.

Kolejność: $0{,}7;\ \frac{7}{10};\ \frac{3}{4};\ 0{,}8;\ \frac{4}{5}$.

Odpowiedź: 0,7; 7/10; 3/4; 0,8; 4/5 (czyli 0,7 = 7/10 < 3/4 < 0,8 = 4/5)

Zadanie 18 · trudność 2/3

Uporządkuj malejąco liczby: $-\frac{1}{2}$, $-0{,}6$, $\frac{1}{3}$, $-\frac{3}{5}$, $0$, $-0{,}45$. Która liczba jest druga w kolejności?

Podpowiedź 1

Liczby dodatnie są większe od 0, a 0 większe od ujemnych.

Podpowiedź 2

Wśród ujemnych większa jest ta, która ma mniejszą wartość bezwzględną.

Rozwiązanie

Zamieniamy: $-\frac{1}{2}=-0{,}5$, $-\frac{3}{5}=-0{,}6$, $\frac{1}{3}\approx0{,}33$.

Ujemne według wartości bezwzględnej: $0{,}45<0{,}5<0{,}6$, więc $-0{,}45>-0{,}5>-0{,}6$.

Malejąco: $\frac{1}{3};\ 0;\ -0{,}45;\ -\frac{1}{2};\ -0{,}6=-\frac{3}{5}$. Druga jest $0$.

Odpowiedź: Kolejność: 1/3, 0, -0,45, -1/2, -0,6 = -3/5; druga jest 0

Zadanie 19 · trudność 2/3

Uporządkuj rosnąco liczby: $1\frac{1}{4}$, $\frac{9}{8}$, $1{,}2$, $\frac{7}{6}$, $1\frac{1}{5}$. Podaj, która liczba jest największa, a która najmniejsza.

Podpowiedź 1

Zapisz liczby jako $1+$ część ułamkowa: $\frac{9}{8}=1\frac{1}{8}$, $\frac{7}{6}=1\frac{1}{6}$.

Podpowiedź 2

Porównaj ułamki $\frac{1}{8},\frac{1}{6},\frac{1}{5},\frac{1}{4}$ oraz $0{,}2$.

Rozwiązanie

$\frac{9}{8}=1\frac{1}{8}$, $\frac{7}{6}=1\frac{1}{6}$, $1{,}2=1\frac{1}{5}$.

Ułamki o liczniku 1: im większy mianownik, tym mniejszy ułamek, więc $\frac{1}{8}<\frac{1}{6}<\frac{1}{5}<\frac{1}{4}$.

Kolejność: $\frac{9}{8}<\frac{7}{6}<1{,}2=1\frac{1}{5}<1\frac{1}{4}$.

Odpowiedź: najmniejsza 9/8, największa 1 1/4; kolejność: 9/8 < 7/6 < 1,2 = 1 1/5 < 1 1/4

Zadanie 20 · trudność 2/3

Uporządkuj malejąco liczby: $-\frac{5}{6}$, $-0{,}8$, $-\frac{7}{9}$, $-\frac{4}{5}$, $-\frac{13}{15}$. Podaj kolejność.

Podpowiedź 1

Porównaj wartości bezwzględne, np. na wspólnym mianowniku 90.

Podpowiedź 2

$\frac{5}{6}=\frac{75}{90}$, $\frac{7}{9}=\frac{70}{90}$, $0{,}8=\frac{72}{90}$, $\frac{13}{15}=\frac{78}{90}$.

Rozwiązanie

Wartości bezwzględne w dziewięćdziesiątych: $\frac{75}{90},\ \frac{72}{90},\ \frac{70}{90},\ \frac{72}{90},\ \frac{78}{90}$.

Rosnąco wartości bezwzględne: $70<72=72<75<78$.

Dla liczb ujemnych kolejność się odwraca; malejąco: $-\frac{7}{9};\ -0{,}8=-\frac{4}{5};\ -\frac{5}{6};\ -\frac{13}{15}$.

Odpowiedź: -7/9, -0,8 = -4/5, -5/6, -13/15

Zadanie 21 · trudność 2/3

Na osi liczbowej zaznaczono punkty $A=-3$ i $B=5$. Oblicz odległość między punktami $A$ i $B$.

Podpowiedź 1

Odległość liczb $a$ i $b$ to $|a-b|$.

Podpowiedź 2

Policz $|5-(-3)|$.

Rozwiązanie

Odległość to $|5-(-3)|$.

$|5+3|=8$.

Odpowiedź: 8

Zadanie 22 · trudność 2/3

Na osi liczbowej zaznaczono punkty $K=-2\frac{1}{2}$ i $L=3\frac{1}{4}$. Oblicz długość odcinka $KL$.

Podpowiedź 1

Odległość to $|L-K|$.

Podpowiedź 2

Dodaj $3\frac14$ i $2\frac12$.

Rozwiązanie

$|3\frac14-(-2\frac12)|=3\frac14+2\frac12$.

$=3\frac14+2\frac24=5\frac34$.

Odpowiedź: 5 3/4

Zadanie 23 · trudność 2/3

Punkt $M=-1,7$ leży na osi liczbowej. Punkt $N$ leży po prawej stronie punktu $M$ w odległości $4,5$ od niego. Jaką liczbę przedstawia punkt $N$? Jaka jest odległość punktu $N$ od zera?

Podpowiedź 1

Przesunięcie w prawo oznacza dodawanie.

Podpowiedź 2

Odległość od zera to wartość bezwzględna.

Rozwiązanie

$N=-1,7+4,5=2,8$.

Odległość od zera: $|2,8|=2,8$.

Odpowiedź: N=2,8; odległość od zera 2,8

Zadanie 24 · trudność 2/3

Na osi liczbowej punkt $P=-\frac{3}{4}$, a punkt $Q$ jest od niego oddalony o $2,5$. Punkt $Q$ leży na lewo od zera. Jaką liczbę przedstawia $Q$ i jaka jest odległość punktu $Q$ od punktu $R=1,25$?

Podpowiedź 1

Są dwie możliwości: $-0,75\pm2,5$. Wybierz tę ujemną.

Podpowiedź 2

Odległość to $|1,25-Q|$.

Rozwiązanie

$Q=-0,75-2,5=-3,25$ (druga możliwość, $1,75$, jest na prawo od zera).

$|1,25-(-3,25)|=4,5$.

Odpowiedź: Q=-3,25; odległość QR to 4,5

Zadanie 25 · trudność 3/3

Oblicz: $\frac{3}{4}+\frac{5}{6}-\frac{1}{3}$.

Podpowiedź 1

Wspólny mianownik to 12.

Podpowiedź 2

Zamień: $\frac{9}{12}+\frac{10}{12}-\frac{4}{12}$.

Rozwiązanie

Sprowadzamy do mianownika 12: $\frac{9}{12}+\frac{10}{12}-\frac{4}{12}$.

Dodajemy i odejmujemy liczniki: $\frac{15}{12}$.

Skracamy przez 3: $\frac{5}{4}$.

Odpowiedź: $\frac{5}{4}$

Zadanie 26 · trudność 3/3

Oblicz: $2\frac{1}{4}\cdot 1\frac{1}{3}-0{,}5\cdot 3{,}2$.

Podpowiedź 1

Zamień liczby mieszane na ułamki niewłaściwe.

Podpowiedź 2

Pierwszy iloczyn: $\frac{9}{4}\cdot\frac{4}{3}=3$.

Rozwiązanie

$2\frac14\cdot1\frac13=\frac94\cdot\frac43=3$.

$0{,}5\cdot3{,}2=1{,}6$.

$3-1{,}6=1{,}4=\frac{7}{5}$.

Odpowiedź: $\frac{7}{5}$

Zadanie 27 · trudność 3/3

Oblicz: $\left(1\frac{2}{3}-0{,}75\right):\frac{11}{24}$.

Podpowiedź 1

Zamień $0{,}75$ na $\frac34$ i odejmij w nawiasie.

Podpowiedź 2

Dzielenie to mnożenie przez odwrotność.

Rozwiązanie

$\frac53-\frac34=\frac{20}{12}-\frac{9}{12}=\frac{11}{12}$.

$\frac{11}{12}:\frac{11}{24}=\frac{11}{12}\cdot\frac{24}{11}$.

Wynik: $2$.

Odpowiedź: 2

Zadanie 28 · trudność 3/3

Oblicz wartość wyrażenia: $18-6\cdot 4:8+(-3)^2$.

Podpowiedź 1

Najpierw potęga i nawias, potem mnożenie i dzielenie od lewej do prawej.

Podpowiedź 2

Dopiero na końcu dodawanie i odejmowanie.

Rozwiązanie

Potęga: $(-3)^2=9$.

Mnożenie i dzielenie od lewej: $6\cdot4=24$, $24:8=3$.

Zostaje $18-3+9=24$.

Odpowiedź: 24

Zadanie 29 · trudność 3/3

Oblicz: $\left(\frac{3}{4}-\frac{1}{2}\right):\frac{1}{8}+2\cdot\left(-\frac{3}{2}\right)$.

Podpowiedź 1

Najpierw oblicz różnicę w nawiasie: $\frac34-\frac12$.

Podpowiedź 2

Dzielenie przez ułamek to mnożenie przez odwrotność.

Rozwiązanie

Nawias: $\frac34-\frac24=\frac14$.

Dzielenie: $\frac14:\frac18=\frac14\cdot8=2$.

Mnożenie: $2\cdot(-\frac32)=-3$.

Wynik: $2+(-3)=-1$.

Odpowiedź: -1

Zadanie 30 · trudność 3/3

Oblicz: $\frac{-2\cdot(5-8)^2+4\cdot(-3)}{7-(-2)\cdot 3}$.

Podpowiedź 1

Osobno policz licznik i mianownik.

Podpowiedź 2

Pamiętaj, że $(5-8)^2=(-3)^2=9$.

Rozwiązanie

Licznik: $-2\cdot9+4\cdot(-3)=-18-12=-30$.

Mianownik: $7-(-6)=13$.

Wynik: $\frac{-30}{13}=-\frac{30}{13}$.

Odpowiedź: -30/13

Zadanie 31 · trudność 3/3

Oblicz: $\left(-\frac{1}{2}\right)^3\cdot 16-\left(1\frac{1}{2}-2\frac{1}{4}\right):\left(-\frac{3}{8}\right)+(-1)^{5}$.

Podpowiedź 1

Zamień liczby mieszane na ułamki niewłaściwe: $1\frac12=\frac32$, $2\frac14=\frac94$.

Podpowiedź 2

Pamiętaj o znakach przy potęgach liczb ujemnych.

Rozwiązanie

Potęgi: $\left(-\frac12\right)^3=-\frac18$, więc $-\frac18\cdot16=-2$; $(-1)^5=-1$.

Nawias: $\frac64-\frac94=-\frac34$.

Dzielenie: $-\frac34:\left(-\frac38\right)=-\frac34\cdot\left(-\frac83\right)=2$.

Całość: $-2-2+(-1)=-5$.

Odpowiedź: -5

Zadanie 32 · trudność 3/3

Zbiór liczb zaznaczonych na osi liczbowej to przedział domknięty od -4 do 6. Zapisz ten zbiór w postaci nierówności $|x-a|\le r$. Podaj wartość $a+r$.

Podpowiedź 1

Środek przedziału to średnia jego końców.

Podpowiedź 2

r to odległość środka od końca przedziału.

Rozwiązanie

Środek: a=(-4+6)/2=1.

Promień: r=6-1=5, więc |x-1|≤5.

a+r=1+5=6.

Odpowiedź: |x-1|≤5; a+r=6

Zadanie 33 · trudność 3/3

Na osi zaznaczono zbiór liczb x, których odległość od liczby -1 jest większa lub równa 4. Zapisz ten zbiór za pomocą wartości bezwzględnej i podaj najmniejszą nieujemną liczbę całkowitą należącą do tego zbioru.

Podpowiedź 1

Odległość od -1 to |x-(-1)|=|x+1|.

Podpowiedź 2

Zbiór to x≤-5 lub x≥3.

Rozwiązanie

Warunek: |x+1|≥4.

Stąd x+1≤-4 lub x+1≥4, czyli x≤-5 lub x≥3.

Najmniejsza nieujemna liczba całkowita to 3.

Odpowiedź: |x+1|≥4; liczba 3

Treść własna Liczydła — teoria i zadania napisane od zera i sprawdzone.

Ucz się tego działu w aplikacji Interaktywnie: podpowiedzi, sprawdzanie, powtórki i korepetytor AI.