Liczydłomatematyka · webp.pl

Procenty — klasa 6

Procenty spotykasz na co dzień: w sklepie na wywieszkach z obniżkami, w grach przy paskach postępu i w ankietach. W tym dziale nauczysz się je rozumieć, zamieniać na ułamki, liczyć ich wartości i czytać diagramy.

Czym jest procent?

Procent to jedna setna całości. Słowo „procent” pochodzi od łacińskiego *pro centum* – „na sto”. Zapisujemy go znakiem %.

$$p\% = \frac{p}{100}$$

Cała całość to $100\%$. Połowa to $50\%$, ćwierć to $25\%$.

Wyobraź sobie czekoladę podzieloną na 100 małych kosteczek. Jedna kosteczka to $1\%$ czekolady. 30 kosteczek to $30\%$.

Zamiana między zapisami

Procent, ułamek zwykły i ułamek dziesiętny to trzy zapisy tej samej wartości.

Procent → ułamek zwykły: wpisz $p$ nad kreskę, 100 pod kreską i skróć.

$$35\% = \frac{35}{100} = \frac{7}{20}$$

Procent → ułamek dziesiętny: podziel przez 100, czyli przesuń przecinek o dwa miejsca w lewo.

$$35\% = 0{,}35 \qquad 6\% = 0{,}06 \qquad 120\% = 1{,}2$$

Ułamek → procent: pomnóż przez $100\%$.

$$\frac{3}{5} = \frac{3}{5}\cdot 100\% = 60\% \qquad 0{,}07 = 7\%$$

Można też rozszerzyć ułamek do mianownika 100: $\frac{3}{5}=\frac{60}{100}$.

Przykład 1: porównywanie zapisów

Które liczby są największe: $0{,}4$, $\frac{3}{8}$, $42\%$?

Krok 1. Zamieniamy wszystko na procenty.

$0{,}4 = 40\%$.

$\frac{3}{8} = 3 : 8 = 0{,}375 = 37{,}5\%$.

$42\%$ zostaje.

Krok 2. Porównujemy: $37{,}5\% < 40\% < 42\%$.

Odpowiedź: największa jest liczba $42\%$, a najmniejsza $\frac{3}{8}$.

Ile to jest procent z liczby? Metoda 1%

Aby obliczyć $p\%$ liczby $a$:

$$p\%\text{ liczby } a = \frac{p}{100}\cdot a$$

Można to robić w dwóch krokach: najpierw znajdź $1\%$ (podziel przez 100), potem pomnóż przez $p$.

Skróty warte zapamiętania: $50\%$ to połowa, $25\%$ to ćwierć, $10\%$ to dzielenie przez 10.

Przykład 2: procent z liczby

W klasie jest 28 uczniów. $75\%$ z nich jedzie na wycieczkę. Ilu uczniów jedzie?

Krok 1. $1\%$ z 28 to $28:100 = 0{,}28$. Wygodniej: $75\% = \frac{3}{4}$.

Krok 2. $\frac{3}{4}\cdot 28 = 21$.

Odpowiedź: jedzie 21 uczniów.

Liczba z jej procentu i jaki procent stanowi część

Gdy znasz wartość $p\%$ i szukasz całości:

$$\text{liczba} = \frac{\text{wartość}}{p}\cdot 100$$

Najpierw znajdź $1\%$ (wartość podzielona przez $p$), potem pomnóż przez 100.

Gdy chcesz wiedzieć, jaki procent całości stanowi część:

$$\frac{\text{część}}{\text{całość}}\cdot 100\%$$

Przykład: 6 z 24 to $\frac{6}{24}\cdot100\% = 25\%$.

Przykład 3: obniżka i szukanie całości

a) Rower kosztował 800 zł. Cenę obniżono o $15\%$. Ile kosztuje teraz?

$15\%$ z 800 zł to $0{,}15\cdot 800 = 120$ zł.

Nowa cena: $800 - 120 = 680$ zł.

Skrót: po obniżce o $15\%$ płacimy $85\%$ ceny, czyli $0{,}85\cdot800=680$ zł.

b) $12\%$ pewnej liczby to 36. Jaka to liczba?

$1\% = 36:12 = 3$.

Cała liczba: $3\cdot100 = 300$.

Odpowiedź: a) 680 zł, b) 300.

Podwyżka działa podobnie: po podwyżce o $20\%$ cena to $120\%$ starej, czyli mnożymy przez $1{,}2$.

Diagramy procentowe

Diagram kołowy lub słupkowy pokazuje, jak całość dzieli się na części. Wszystkie części razem dają 100%.

Jeśli na diagramie są trzy części: $50\%$, $30\%$ i nieznana, to nieznana ma $100\%-50\%-30\%=20\%$. Gdy znasz liczbę wszystkich osób, możesz policzyć, ile osób odpowiada każdej części.

Poniżej: ulubione zajęcia 40 uczniów. Sport to $50\%$, czyli 20 osób. Muzyka to $30\%$, czyli 12 osób. Plastyka to $20\%$, czyli 8 osób.

Typowe błędy

1. $6\% \neq 0{,}6$. Poprawnie: $6\% = 0{,}06$. Dzielimy przez 100, więc przecinek idzie o dwa miejsca.

2. Dwie zmiany procentowe to nie jedna. Podwyżka o $10\%$, potem obniżka o $10\%$ nie wraca do ceny początkowej. Druga zmiana liczy się od nowej ceny. Dla 100 zł: $110$ zł, potem $110-11=99$ zł.

3. W ankiecie, w której można wybrać kilka odpowiedzi, procenty mogą dawać więcej niż $100\%$. Nie wszystkie diagramy sumują się do 100%.

4. Nie porównuj samych procentów bez liczności grup. $50\%$ z 10 osób to 5 osób, a $20\%$ z 100 osób to 20 osób.

Podsumowanie: procent to setna część. Zamieniaj: $p\%=\frac{p}{100}$. Procent z liczby: mnóż przez $\frac{p}{100}$. Całość: dziel przez $p$ i mnóż przez 100. Część z całości: $\frac{\text{część}}{\text{całość}}\cdot100\%$.

Zadania (30)

Zadanie 1 · trudność 1/3

Zapisz $25\%$ w postaci ułamka zwykłego nieskracalnego.

Podpowiedź 1

Procent to jedna setna: $25\% = \frac{25}{100}$.

Podpowiedź 2

Skróć ułamek przez 25.

Rozwiązanie

Zapisujemy $25\% = \frac{25}{100}$.

Dzielimy licznik i mianownik przez 25: $\frac{25}{100}=\frac{1}{4}$.

Odpowiedź: 1/4

Zadanie 2 · trudność 1/3

Zapisz $35\%$ w postaci ułamka dziesiętnego.

Podpowiedź 1

$35\% = \frac{35}{100}$.

Podpowiedź 2

Dzielenie przez 100 przesuwa przecinek o dwa miejsca w lewo.

Rozwiązanie

Zapisujemy $35\% = \frac{35}{100}$.

Stąd $\frac{35}{100}=0{,}35$.

Odpowiedź: 0,35

Zadanie 3 · trudność 1/3

W klasie 6b $60\%$ uczniów jeździ do szkoły autobusem. Zapisz $60\%$ jako ułamek zwykły nieskracalny oraz jako ułamek dziesiętny. Podaj ułamek zwykły.

Podpowiedź 1

Zapisz $60\% = \frac{60}{100}$.

Podpowiedź 2

Skróć przez 20.

Rozwiązanie

$60\%=\frac{60}{100}$.

Po skróceniu przez 20 otrzymujemy $\frac{3}{5}$.

Jako ułamek dziesiętny: $\frac{60}{100}=0{,}6$.

Odpowiedź: 3/5, czyli 0,6

Zadanie 4 · trudność 1/3

Cena roweru w sklepie wzrosła o $12{,}5\%$. Zapisz $12{,}5\%$ jako ułamek zwykły nieskracalny.

Podpowiedź 1

$12{,}5\% = \frac{12{,}5}{100}$; pomnóż licznik i mianownik przez 10.

Podpowiedź 2

Otrzymasz $\frac{125}{1000}$ – skróć przez 125.

Rozwiązanie

Zapisujemy $12{,}5\%=\frac{12{,}5}{100}=\frac{125}{1000}$.

Dzielimy licznik i mianownik przez 125: $\frac{125}{1000}=\frac{1}{8}$.

Odpowiedź: 1/8

Zadanie 5 · trudność 1/3

Ania przeczytała $\frac{3}{20}$ książki. Ile procent książki przeczytała Ania?

Podpowiedź 1

Rozszerz ułamek do mianownika 100.

Podpowiedź 2

$20\cdot 5=100$.

Rozwiązanie

Mnożymy licznik i mianownik przez 5.

$\frac{3}{20}=\frac{15}{100}=15\%$.

Odpowiedź: 15%

Zadanie 6 · trudność 1/3

Zamień ułamek $\frac{7}{8}$ na procenty.

Podpowiedź 1

Podziel 7 przez 8 albo pomnóż ułamek przez 100%.

Podpowiedź 2

$\frac{7}{8}=0{,}875$.

Rozwiązanie

Dzielimy: $7:8=0{,}875$.

Mnożymy przez 100%: $0{,}875\cdot 100\%=87{,}5\%$.

Odpowiedź: 87,5%

Zadanie 7 · trudność 1/3

W sklepie sprzedano 36 z 48 bochenków chleba. Jaki procent bochenków sprzedano? Najpierw skróć ułamek $\frac{36}{48}$.

Podpowiedź 1

Skróć ułamek przez 12.

Podpowiedź 2

$\frac{3}{4}=\frac{75}{100}$.

Rozwiązanie

Skracamy: $\frac{36}{48}=\frac{3}{4}$.

Rozszerzamy przez 25: $\frac{3}{4}=\frac{75}{100}$.

Sprzedano 75% bochenków.

Odpowiedź: 75%

Zadanie 8 · trudność 1/3

Prostokąt podzielono na 10 równych części, z których 3 zamalowano (rysunek). Jaki procent prostokąta jest zamalowany?

Podpowiedź 1

Zapisz zamalowaną część jako ułamek: 3 z 10.

Podpowiedź 2

Zamień ułamek na setne: 3/10 = 30/100.

Rozwiązanie

Zamalowane są 3 z 10 równych części, czyli $\frac{3}{10}$.

$\frac{3}{10}=\frac{30}{100}=30\%$.

Odpowiedź: 30%

Zadanie 9 · trudność 1/3

Kwadrat podzielono na 4 równe części, z których 1 zamalowano (rysunek). Który procent kwadratu jest zamalowany?

Podpowiedź 1

Zamalowana jest 1 część z 4.

Podpowiedź 2

$\frac14=\frac{25}{100}$.

Rozwiązanie

Zamalowana część to $\frac{1}{4}$ kwadratu.

$\frac14=\frac{25}{100}=25\%$.

Odpowiedź: 25%

Zadanie 10 · trudność 1/3

Koło podzielono na 5 równych części, z których 3 zamalowano (rysunek). Ile procent koła jest zamalowane?

Podpowiedź 1

Zamalowane są 3 z 5 części.

Podpowiedź 2

$\frac35=\frac{60}{100}$.

Rozwiązanie

Zamalowana część to $\frac35$ koła.

$\frac35=\frac{60}{100}=60\%$.

Odpowiedź: 60%

Zadanie 11 · trudność 1/3

Prostokąt podzielono na 8 równych części, z których 5 zamalowano (rysunek). Ile procent prostokąta jest zamalowane?

Podpowiedź 1

Zamalowane jest $\frac58$ figury.

Podpowiedź 2

$\frac18=12{,}5\%$, więc pomnóż przez 5.

Rozwiązanie

Zamalowana część to $\frac58$.

$\frac18=12{,}5\%$, zatem $5\cdot12{,}5\%=62{,}5\%$.

Odpowiedź: 62,5%

Zadanie 12 · trudność 2/3

Które z podanych wyników w sprawdzianie jest największe: $\frac{7}{10}$, $65\%$ czy $0{,}68$? Podaj tę wartość w procentach.

Podpowiedź 1

Zamień wszystkie liczby na procenty.

Podpowiedź 2

$\frac{7}{10}=70\%$, $0{,}68=68\%$.

Rozwiązanie

Zapisujemy: $\frac{7}{10}=70\%$.

Liczba $0{,}68=68\%$, a trzecia wartość to $65\%$.

Największa jest $70\%$, czyli $\frac{7}{10}$.

Odpowiedź: 70%

Zadanie 13 · trudność 2/3

Ania wypiła $\frac{3}{5}$ litra soku, Bartek $0{,}55$ litra, a Celina $58\%$ litra. Kto wypił najwięcej soku? Wpisz imię.

Podpowiedź 1

Zamień wszystkie ilości na ułamki dziesiętne.

Podpowiedź 2

$\frac{3}{5}=0{,}6$, $58\%=0{,}58$.

Rozwiązanie

Ania: $\frac{3}{5}=0{,}6$ litra.

Bartek: $0{,}55$ litra, Celina: $58\%=0{,}58$ litra.

Ponieważ $0{,}6>0{,}58>0{,}55$, najwięcej wypiła Ania.

Odpowiedź: Ania

Zadanie 14 · trudność 2/3

W trzech klasach zebrano makulaturę. Klasa 6a zebrała $\frac{3}{8}$ celu, klasa 6b $0{,}36$ celu, a klasa 6c $37{,}5\%$ celu. Czy dwie klasy zebrały dokładnie tyle samo? Odpowiedz TAK albo NIE.

Podpowiedź 1

Zamień $\frac{3}{8}$ na procenty: $3:8=0{,}375$.

Podpowiedź 2

Porównaj z $0{,}36=36\%$ i $37{,}5\%$.

Rozwiązanie

$\frac{3}{8}=0{,}375=37{,}5\%$.

$0{,}36=36\%$.

Klasy 6a i 6c mają po $37{,}5\%$, więc zebrały tyle samo.

Odpowiedź: TAK

Zadanie 15 · trudność 2/3

Ustaw rosnąco liczby: $\frac{9}{20}$, $0{,}4$, $43\%$, $\frac{11}{25}$. Podaj, która liczba jest druga w kolejności, w procentach.

Podpowiedź 1

Zamień wszystko na procenty, mnożąc ułamki do mianownika 100.

Podpowiedź 2

$\frac{9}{20}=\frac{45}{100}$, $\frac{11}{25}=\frac{44}{100}$.

Rozwiązanie

$\frac{9}{20}=45\%$, $0{,}4=40\%$, $\frac{11}{25}=44\%$, a $43\%$ zostaje bez zmian.

Kolejność rosnąca: $40\%$, $43\%$, $44\%$, $45\%$.

Druga jest liczba $43\%$.

Odpowiedź: 43%

Zadanie 16 · trudność 2/3

W klasie 6a uczy się 25 uczniów. Wycieczkę rowerową wybrało 40% uczniów. Ilu uczniów wybrało wycieczkę rowerową?

Podpowiedź 1

40% = 40/100 = 2/5.

Podpowiedź 2

Oblicz 2/5 z 25.

Rozwiązanie

Zapisujemy 40% jako ułamek: 40% = 2/5.

Obliczamy: 25 · 2/5 = 10.

Wycieczkę wybrało 10 uczniów.

Odpowiedź: 10 uczniów

Zadanie 17 · trudność 2/3

Książka kosztuje 48 zł. W księgarni jest promocja: rabat 15%. Ile złotych wynosi rabat?

Podpowiedź 1

Oblicz 10% ceny, potem 5% ceny.

Podpowiedź 2

15% = 10% + 5%.

Rozwiązanie

10% z 48 zł to 4,80 zł.

5% z 48 zł to połowa z 4,80 zł, czyli 2,40 zł.

Rabat: 4,80 + 2,40 = 7,20 zł.

Odpowiedź: 7,20 zł

Zadanie 18 · trudność 2/3

Pan Marek przejechał trasę o długości 340 km. Pierwszego dnia pokonał 35% trasy. Ile kilometrów przejechał pierwszego dnia, a ile mu zostało do przejechania?

Podpowiedź 1

Oblicz 10% i 5% z 340 km.

Podpowiedź 2

35% = 3·10% + 5%.

Rozwiązanie

10% z 340 km to 34 km, więc 30% to 102 km.

5% z 340 km to 17 km, więc 35% to 102 + 17 = 119 km.

Zostało: 340 − 119 = 221 km.

Odpowiedź: 119 km przejechał, zostało 221 km

Zadanie 19 · trudność 2/3

W sklepie sportowym buty kosztowały 240 zł. Najpierw cenę obniżono o 25%, a potem nowa cena wzrosła o 10% tej nowej ceny. Ile złotych kosztują buty po obu zmianach?

Podpowiedź 1

25% z 240 zł to jedna czwarta ceny.

Podpowiedź 2

Drugi procent liczysz od ceny po obniżce, a nie od 240 zł.

Rozwiązanie

25% z 240 zł to 60 zł, więc cena po obniżce: 240 − 60 = 180 zł.

10% ze 180 zł to 18 zł.

Cena końcowa: 180 + 18 = 198 zł.

Odpowiedź: 198 zł

Zadanie 20 · trudność 2/3

W klasie 6a 40% uczniów to chłopcy. Chłopców jest 10. Ilu uczniów jest w klasie 6a?

Podpowiedź 1

10 uczniów to 40% wszystkich uczniów.

Podpowiedź 2

Oblicz, ile to 10%, a potem pomnóż przez 10.

Rozwiązanie

40% liczby uczniów to 10.

10% liczby uczniów to 10 : 4 = 2,5.

Wszystkich uczniów jest 2,5 · 10 = 25.

Odpowiedź: 25 uczniów

Zadanie 21 · trudność 2/3

Ania przeczytała 35% książki, czyli 84 strony. Ile stron ma ta książka?

Podpowiedź 1

Zapisz równanie: 35% · x = 84.

Podpowiedź 2

Możesz najpierw obliczyć 5% liczby x.

Rozwiązanie

35% książki to 84 strony, więc 5% to 84 : 7 = 12 stron.

100% to 20 razy więcej: 12 · 20 = 240.

Książka ma 240 stron.

Odpowiedź: 240 stron

Zadanie 22 · trudność 2/3

W sadzie rosną jabłonie, grusze i śliwy. Jabłonie stanowią 45% wszystkich drzew, grusze 30%, a śliw jest 50. Ile drzew rośnie w sadzie?

Podpowiedź 1

Najpierw oblicz, jaki procent drzew stanowią śliwy.

Podpowiedź 2

50 drzew to tyle procent, ile zostaje po odjęciu 45% i 30% od 100%.

Rozwiązanie

Śliwy stanowią 100% − 45% − 30% = 25% drzew.

25% to 50 drzew, więc 1% to 2 drzewa.

Wszystkich drzew jest 100 · 2 = 200.

Odpowiedź: 200 drzew

Zadanie 23 · trudność 2/3

Diagram słupkowy przedstawia, jaki procent z 200 uczniów klasy szóstej wybrało dany sposób dojazdu do szkoły: pieszo – 40%, autobus – 30%, rower – 20%, samochód – 10%. Ilu uczniów dojeżdża do szkoły rowerem?

Podpowiedź 1

Odczytaj z diagramu, ile procent stanowi rower.

Podpowiedź 2

Oblicz 20% z 200.

Rozwiązanie

Z diagramu: rower to 20%.

20% z 200 = 0,2 · 200 = 40.

Rowerem dojeżdża 40 uczniów.

Odpowiedź: 40 uczniów

Zadanie 24 · trudność 2/3

Diagram kołowy pokazuje, na co Ola wydała swoje kieszonkowe w wysokości 60 zł: książki – 35%, słodycze – 15%, kino – 30%, reszta – oszczędności. Ile złotych Ola odłożyła do oszczędności?

Podpowiedź 1

Oszczędności to 100% minus pozostałe części.

Podpowiedź 2

Oblicz otrzymany procent z 60 zł.

Rozwiązanie

Suma części: 35% + 15% + 30% = 80%.

Oszczędności to 100% − 80% = 20%.

20% z 60 zł = 12 zł.

Odpowiedź: 12 zł

Zadanie 25 · trudność 2/3

Diagram słupkowy przedstawia wyniki sprawdzianu klasy 6b (25 uczniów): ocena celująca lub bardzo dobra – 24%, dobra – 36%, dostateczna – 28%, niedostateczna – 12%. Ilu uczniów dostało ocenę co najmniej dobrą (celującą, bardzo dobrą lub dobrą)?

Podpowiedź 1

Dodaj procenty dla oceny celującej/bardzo dobrej i dobrej.

Podpowiedź 2

Oblicz otrzymany procent z 25.

Rozwiązanie

24% + 36% = 60%.

60% z 25 = 0,6 · 25 = 15.

Co najmniej dobrą ocenę dostało 15 uczniów.

Odpowiedź: 15 uczniów

Zadanie 26 · trudność 2/3

Diagram kołowy przedstawia owoce w koszu (80 sztuk): jabłka – 45%, gruszki – 25%, śliwki – 20%, pozostałe to brzoskwinie. O ile więcej jest jabłek niż brzoskwiń?

Podpowiedź 1

Brzoskwinie to 100% − (45% + 25% + 20%).

Podpowiedź 2

Różnica procentów to część z 80.

Rozwiązanie

Brzoskwinie: 100% − 90% = 10%.

Różnica: 45% − 10% = 35%.

35% z 80 = 28. Jabłek jest o 28 więcej.

Odpowiedź: 28 sztuk

Zadanie 27 · trudność 3/3

Rower kosztował 800 zł. W sklepie obniżono jego cenę o 15%. Ile złotych kosztuje rower po obniżce?

Podpowiedź 1

Oblicz, ile złotych stanowi 15% z 800 zł.

Podpowiedź 2

Odejmij obniżkę od ceny początkowej.

Rozwiązanie

15% z 800 zł to 0,15 · 800 = 120 zł.

Cena po obniżce: 800 − 120 = 680 zł.

Odpowiedź: 680 zł

Zadanie 28 · trudność 3/3

Bilet miesięczny na autobus kosztował 120 zł. Od stycznia jego cena wzrosła o 20%. Ile kosztuje bilet po podwyżce?

Podpowiedź 1

Oblicz 20% z 120 zł, czyli piątą część.

Podpowiedź 2

Dodaj podwyżkę do dawnej ceny.

Rozwiązanie

20% z 120 zł to 120 : 5 = 24 zł.

Nowa cena: 120 + 24 = 144 zł.

Odpowiedź: 144 zł

Zadanie 29 · trudność 3/3

Kurtka kosztowała 250 zł. Najpierw jej cenę obniżono o 40%, a potem w ramach kuponu obniżono cenę o dalsze 10% od ceny już obniżonej. Ile złotych zapłacimy za kurtkę?

Podpowiedź 1

Po obniżce o 40% cena stanowi 60% ceny początkowej.

Podpowiedź 2

Drugą obniżkę liczysz od nowej ceny, nie od 250 zł.

Rozwiązanie

Po pierwszej obniżce: 60% z 250 zł = 150 zł.

10% ze 150 zł to 15 zł, więc cena końcowa: 150 − 15 = 135 zł.

Odpowiedź: 135 zł

Zadanie 30 · trudność 3/3

Cena laptopa wynosiła 2000 zł. Sklep podniósł ją o 10%, a po tygodniu obniżył nową cenę o 10%. Czy laptop kosztuje teraz tyle samo co na początku? Podaj cenę końcową w złotych.

Podpowiedź 1

Po podwyżce o 10% cena to 110% z 2000 zł.

Podpowiedź 2

Obniżkę o 10% liczysz od ceny po podwyżce.

Rozwiązanie

Po podwyżce: 2000 + 200 = 2200 zł.

10% z 2200 zł to 220 zł, więc cena końcowa: 2200 − 220 = 1980 zł. Cena jest niższa niż początkowa o 20 zł.

Odpowiedź: 1980 zł (nie, jest taniej o 20 zł)

Treść własna Liczydła — teoria i zadania napisane od zera i sprawdzone.

Ucz się tego działu w aplikacji Interaktywnie: podpowiedzi, sprawdzanie, powtórki i korepetytor AI.