Ania zmierzyła, że jej droga do szkoły ma 1,2 km. Ile to metrów?
Podpowiedź 1
1 km = 1000 m.
Podpowiedź 2
Pomnóż 1,2 przez 1000.
Rozwiązanie
Wiemy, że 1 km = 1000 m.
1,2 · 1000 = 1200, czyli droga ma 1200 m.
Odpowiedź: 1200 m
Liczby spotykasz codziennie: w planie lekcji, na mapie, w sklepie i na wykresach. W tym dziale nauczysz się zamieniać jednostki, korzystać ze skali mapy, zaokrąglać i szacować wyniki. Zobaczysz też, jak odczytywać dane i podstawiać liczby do wzorów.
Czas mierzymy w sekundach, minutach, godzinach, dobach i tygodniach.
$$1\ \text{min}=60\ \text{s}$$ $$1\ \text{h}=60\ \text{min}$$ $$1\ \text{doba}=24\ \text{h}$$ $$1\ \text{tydzień}=7\ \text{dni}$$
Pamiętaj: doba to 24 godziny, a nie 100. Czas nie jest zapisywany w systemie dziesiętnym. Miesiące mają różną liczbę dni (28, 29, 30 lub 31), a wiek to 100 lat. Rok 1410 należy do XV wieku, bo wiek XV to lata 1401–1500.
Aby obliczyć odstęp czasu, odejmuj z uwzględnieniem tych zasad. Od 8:45 do 11:20 mija: do 9:00 jest 15 min, potem 2 h, a potem 20 min. Razem 2 h 35 min.
$$1\ \text{km}=1000\ \text{m}$$ $$1\ \text{m}=100\ \text{cm}$$ $$1\ \text{t}=1000\ \text{kg}$$ $$1\ \text{kg}=1000\ \text{g}$$
Gdy zamieniasz większą jednostkę na mniejszą, wynik jest większą liczbą, więc mnożysz. Gdy zamieniasz mniejszą na większą, dzielisz. Zawsze zadaj sobie pytanie: czy liczba ma wyjść większa, czy mniejsza?
Zadanie. Zamień: a) $3{,}2\ \text{km}$ na metry, b) $450\ \text{g}$ na kilogramy, c) $2\ \text{h}\ 15\ \text{min}$ na minuty.
a) Kilometr jest większy od metra, więc mnożymy: $3{,}2\cdot1000=3200\ \text{m}$.
b) Gram jest mniejszy od kilograma, więc dzielimy: $450:1000=0{,}45\ \text{kg}$.
c) $2\cdot60+15=135\ \text{min}$.
Skala mówi, ile razy rzeczywistość jest większa od mapy. Skala $1:50\,000$ oznacza, że 1 cm na mapie to 50 000 cm w terenie, czyli 500 m.
Sposób postępowania: zmierz odległość linijką, pomnóż przez drugą liczbę ze skali, a wynik zamień na m lub km. Przy skali $1:100\,000$ jeden centymetr to 1 km.
Zadanie. Na mapie w skali $1:25\,000$ dwa schroniska dzieli odcinek 7 cm. Jaka jest odległość w terenie?
1. Mnożymy: $7\cdot25\,000=175\,000\ \text{cm}$. 2. Zamieniamy na metry: $175\,000:100=1750\ \text{m}$. 3. Zamieniamy na km: $1{,}75\ \text{km}$.
Odpowiedź: około 1,75 km.
Aby zaokrąglić liczbę do wybranego miejsca, patrzysz na cyfrę tuż za nim. Jeśli jest to 0, 1, 2, 3 lub 4, zostawiasz cyfrę bez zmian. Jeśli 5, 6, 7, 8 lub 9, zwiększasz ją o 1. Dalsze cyfry zamieniasz na zera lub pomijasz po przecinku.
Przykłady: $3482\approx3500$ (do setek), $6{,}347\approx6{,}35$ (do setnych), $12{,}96\approx13$ (do całości).
Szacowanie to liczenie na zaokrąglonych liczbach. Cena $4{,}95$ zł za sztukę, a kupujesz 19 sztuk? Szacujemy $5\cdot20=100$ zł. Wynik dokładny powinien być bliski stu.
Zadanie. Oblicz $12+3\cdot 8{,}5-4$ i sprawdź oszacowaniem.
1. Najpierw mnożenie: $3\cdot8{,}5=25{,}5$. 2. Potem dodawanie i odejmowanie: $12+25{,}5-4=33{,}5$. 3. Szacunek: $12+3\cdot9-4=35$. Wynik jest bliski, więc jest sensowny.
W kalkulatorze prostym możesz otrzymać inny wynik, jeśli wpisujesz działania po kolei. Sprawdź, czy kalkulator pamięta kolejność działań. Jeśli nie, licz po kawałku.
Przy tabelach i cennikach znajdź właściwy wiersz i kolumnę oraz sprawdź jednostki. Na wykresie odczytuj wartości z osi, patrząc na podziałkę.
Wzory pozwalają liczyć szybko, gdy podstawisz liczby:
$$s=v\cdot t\qquad P=a\cdot b\qquad O=2a+2b\qquad P=\frac{a\cdot h}{2}$$
Tu $s$ to droga, $v$ prędkość, $t$ czas, $P$ pole, $O$ obwód, $a, b$ boki, $h$ wysokość trójkąta.
Zadanie. Rowerzysta jedzie z prędkością $18\ \text{km/h}$ przez 2,5 h. Jaką drogę pokona? A jaki obwód ma ogródek $6\ \text{m}\times4\ \text{m}$?
1. $s=v\cdot t=18\cdot2{,}5=45\ \text{km}$. 2. $O=2\cdot6+2\cdot4=12+8=20\ \text{m}$.
Pole tego ogródka to $P=6\cdot4=24\ \text{m}^2$.
- Doba to 24 h, nie 100 h. - Nie zapominaj, że miesiące mają różną liczbę dni. - Przed zamianą jednostek zdecyduj, czy wynik ma być większy, czy mniejszy. - W skali $1:n$ mnóż odległość z mapy przez $n$, a potem zamień jednostki. - Nie ufaj ślepo kalkulatorowi: zawsze oszacuj wynik. - W tabeli sprawdź wiersz i kolumnę. - Zawsze zapisuj jednostki przy wyniku.
Ania zmierzyła, że jej droga do szkoły ma 1,2 km. Ile to metrów?
1 km = 1000 m.
Pomnóż 1,2 przez 1000.
Wiemy, że 1 km = 1000 m.
1,2 · 1000 = 1200, czyli droga ma 1200 m.
Odpowiedź: 1200 m
Paczka mąki waży 2,5 kg. Ile gramów mąki jest w 4 takich paczkach?
Najpierw policz masę 4 paczek w kilogramach.
1 kg = 1000 g.
4 · 2,5 kg = 10 kg.
10 kg = 10 · 1000 g = 10000 g.
Odpowiedź: 10000 g
Film trwa 135 minut. Ile to godzin i minut? Podaj wynik w minutach, jaka część godziny pozostaje po odjęciu pełnych godzin.
1 godzina = 60 minut.
135 = 2 · 60 + 15.
2 godziny to 120 minut.
135 − 120 = 15, więc film trwa 2 h 15 min; pozostaje 15 minut.
Odpowiedź: 2 godziny i 15 minut, czyli 15 minut
Pociąg jedzie z Krakowa do Warszawy 2 godziny 45 minut. Wyjechał o 14:30. Po ilu minutach od wyjazdu dojedzie do celu i o której godzinie przyjedzie? Podaj liczbę minut podróży.
Zamień 2 godziny na minuty.
Do 14:30 dodaj 2 h 45 min.
2 h = 120 min, więc 120 + 45 = 165 minut.
14:30 + 2 h = 16:30, a +45 min daje 17:15.
Odpowiedź: 165 minut, przyjazd o 17:15
Cena biletu do kina wynosi 27,48 zł. Zaokrąglij tę cenę do pełnych złotych.
Spójrz na cyfrę dziesiątych części: jest to 4.
Jeśli cyfra po miejscu zaokrąglenia jest mniejsza od 5, cyfra zostaje bez zmian.
Zaokrąglamy do jedności, więc patrzymy na cyfrę dziesiątych: 4.
Ponieważ 4 < 5, część całkowita się nie zmienia.
27,48 zł ≈ 27 zł.
Odpowiedź: 27 zł
Odległość z Krakowa do Rzeszowa wynosi około 164 km. Zaokrąglij tę liczbę do pełnych dziesiątek kilometrów.
Patrz na cyfrę jedności: jest to 4.
Cyfra mniejsza od 5 oznacza zaokrąglenie w dół.
Zaokrąglamy do dziesiątek, więc patrzymy na cyfrę jedności: 4.
Ponieważ 4 < 5, zaokrąglamy w dół.
164 km ≈ 160 km.
Odpowiedź: 160 km
Waga paczki wynosi 3,7451 kg. Zaokrąglij tę wagę do setnych części kilograma.
Setne części to druga cyfra po przecinku.
Patrz na trzecią cyfrę po przecinku: 5.
Zostawiamy dwie cyfry po przecinku: 3,74.
Następna cyfra to 5, więc zaokrąglamy w górę.
3,7451 kg ≈ 3,75 kg.
Odpowiedź: 3,75 kg
Liczba mieszkańców miasteczka to 12 596. Zaokrąglij tę liczbę do pełnych setek, a następnie do pełnych tysięcy. Podaj jako wynik zaokrąglenie do tysięcy.
Do setek patrz na cyfrę dziesiątek: 9, więc w górę: 12 600.
Do tysięcy patrz na cyfrę setek liczby 12 596: 5.
Do setek: cyfra dziesiątek to 9, więc 12 596 ≈ 12 600.
Do tysięcy: cyfra setek to 5, więc zaokrąglamy w górę.
12 596 ≈ 13 000.
Odpowiedź: 13 000 (do setek: 12 600)
Pociąg Intercity odjechał z Krakowa o 8:47, a do Gdyni dotarł o 14:20 tego samego dnia. Ile godzin i minut trwała podróż?
Od 8:47 do 9:00 mija 13 minut.
Od 9:00 do 14:20 mija 5 godzin 20 minut.
Od 8:47 do 9:00 jest 13 minut.
Od 9:00 do 14:20 jest 5 godzin 20 minut.
Razem: 5 godzin i 33 minuty (333 minuty).
Odpowiedź: 5 godzin 33 minuty
Ala wyjechała na wakacje nad morze 28 czerwca, a wróciła 11 lipca tego samego roku. Ile dni trwał jej wyjazd, jeśli liczymy dzień wyjazdu i dzień powrotu?
Czerwiec ma 30 dni. Policz dni od 28 do 30 czerwca włącznie.
Dodaj 11 dni lipca.
W czerwcu: 28, 29, 30 czerwca – to 3 dni.
W lipcu: od 1 do 11 lipca – to 11 dni.
Razem: 3 + 11 = 14 dni.
Odpowiedź: 14 dni
Autokar wyjechał z Warszawy w piątek o 22:40 i jechał do Zakopanego 7 godzin 50 minut. Po drodze zrobił jedną przerwę 30 minut, która nie była wliczona w ten czas jazdy. O której godzinie i w jaki dzień autokar dojechał na miejsce?
Do czasu jazdy dodaj przerwę: 7 h 50 min + 30 min = 8 h 20 min.
Od 22:40 do północy mija 1 h 20 min.
Całkowity czas: 7 h 50 min + 30 min = 8 h 20 min.
22:40 + 1 h 20 min = 24:00, czyli sobota 0:00.
Zostaje 7 godzin, więc autokar dojedzie w sobotę o 7:00.
Odpowiedź: w sobotę o 7:00
Na mapie w skali $1:50\,000$ odległość między wsią Lipki a miasteczkiem Brzozów jest równa $6$ cm (patrz rysunek). Ile kilometrów w rzeczywistości dzieli te miejscowości?
Skala $1:50\,000$ oznacza, że $1$ cm na mapie to $50\,000$ cm w rzeczywistości.
Pomnóż $6$ cm przez $50\,000$, a wynik zamień z cm na km ($100\,000$ cm = 1 km).
Odległość w rzeczywistości: $6\cdot 50\,000=300\,000$ cm.
$300\,000$ cm $=3000$ m $=3$ km.
Odpowiedź: 3 km
Trasa rowerowa z Nowej Wsi do Zalesia ma w rzeczywistości $12$ km. Jaką długość będzie miała ta trasa na mapie w skali $1:250\,000$? Podaj wynik w centymetrach.
Zamień $12$ km na centymetry: $1$ km $=100\,000$ cm.
Podziel długość rzeczywistą przez $250\,000$.
$12$ km $=1\,200\,000$ cm.
Na mapie: $1\,200\,000:250\,000=4{,}8$ cm.
Odpowiedź: 4,8 cm
Na mapie odcinek drogi o długości $9$ km w rzeczywistości ma długość $3$ cm. W jakiej skali wykonano tę mapę? Podaj liczbę $n$ w zapisie $1:n$.
Zamień $9$ km na centymetry.
Podziel długość rzeczywistą w cm przez długość na mapie w cm.
$9$ km $=900\,000$ cm.
$900\,000:3=300\,000$, więc skala to $1:300\,000$.
Odpowiedź: 1:300000
Ania jedzie z Ostrowa do Kamionki. Na mapie w skali $1:200\,000$ trasa składa się z dwóch odcinków: $4{,}5$ cm i $3{,}5$ cm (patrz rysunek). Samochód jedzie ze średnią prędkością $50$ km/h. Ile minut potrwa przejazd?
Dodaj długości odcinków na mapie i przelicz na kilometry: $1$ cm na mapie to $2$ km.
Czas = droga : prędkość, a godzinę zamień na minuty.
Na mapie: $4{,}5+3{,}5=8$ cm, czyli $8\cdot200\,000=1\,600\,000$ cm $=16$ km.
Czas: $16:50=0{,}32$ h $=0{,}32\cdot60=19{,}2$ min.
Odpowiedź: 19,2 minuty
Cennik biletów do zoo w Opolu:
| Rodzaj biletu | Cena | |---|---| | normalny | 28 zł | | ulgowy | 18 zł | | rodzinny (2 dorosłych + 2 dzieci) | 70 zł |
Ile zapłacą za bilety 2 osoby dorosłe (bilety normalne) i 1 dziecko (bilet ulgowy)?
Dorosłych jest 2, więc pomnóż cenę biletu normalnego przez 2.
Dodaj cenę jednego biletu ulgowego.
Dwa bilety normalne kosztują $2\cdot 28=56$ zł.
Jeden bilet ulgowy kosztuje 18 zł.
Razem: $56+18=74$ zł.
Odpowiedź: 74 zł
Tabela przedstawia ceny w szkolnym sklepiku:
| Produkt | Cena | |---|---| | bułka | 2,50 zł | | sok | 3,20 zł | | jabłko | 1,80 zł |
Ola kupiła 2 bułki, sok i 3 jabłka. Ile reszty dostanie z banknotu 20 zł?
Policz osobno koszt bułek i jabłek.
Od 20 zł odejmij sumę wszystkich zakupów.
Bułki: $2\cdot 2,50=5$ zł. Jabłka: $3\cdot 1,80=5,40$ zł.
Razem: $5+3,20+5,40=13,60$ zł.
Reszta: $20-13,60=6,40$ zł.
Odpowiedź: 6,40 zł
Tabela pokazuje opłaty za wypożyczenie roweru w Gdańsku:
| Czas wypożyczenia | Opłata | |---|---| | pierwsza godzina | 12 zł | | każda następna rozpoczęta godzina | 8 zł |
Pan Adam wypożyczył rower na 3 godziny i 20 minut. Ile zapłacił?
Rozpoczęta czwarta godzina liczy się jak cała godzina.
Pierwsza godzina kosztuje 12 zł, pozostałe po 8 zł.
3 godz. 20 min to cztery rozpoczęte godziny.
Pierwsza godzina: 12 zł, następne trzy: $3\cdot 8=24$ zł.
Razem: $12+24=36$ zł.
Odpowiedź: 36 zł
Tabela przedstawia odjazdy pociągu i ceny biletów:
| Pociąg | Odjazd | Przyjazd | Cena biletu | |---|---|---|---| | A | 8:15 | 10:05 | 45 zł | | B | 9:00 | 10:40 | 52 zł | | C | 9:30 | 11:45 | 38 zł |
Rodzina: 2 osoby dorosłe i dziecko jadą najkrótszym w czasie pociągiem. Dziecko płaci połowę ceny biletu. Ile zapłaci rodzina?
Oblicz czas jazdy każdego pociągu: A 1 h 50 min, B 1 h 40 min, C 2 h 15 min.
Dwa pełne bilety i połowa biletu.
Czasy jazdy: A – 1 h 50 min, B – 1 h 40 min, C – 2 h 15 min. Najkrótszy jest pociąg B.
Dwa bilety dorosłych: $2\cdot 52=104$ zł, bilet dziecka: $52:2=26$ zł.
Razem: $104+26=130$ zł.
Odpowiedź: Pociąg B, 130 zł
Wykres słupkowy przedstawia liczbę książek wypożyczonych w szkolnej bibliotece od poniedziałku do piątku: pon. – 20, wt. – 35, śr. – 25, czw. – 40, pt. – 30. Ile książek wypożyczono w czwartek więcej niż we wtorek?
Odczytaj wysokości słupków dla wtorku i czwartku.
Odejmij mniejszą wartość od większej.
We wtorek wypożyczono 35 książek.
W czwartek wypożyczono 40 książek.
40 − 35 = 5, więc w czwartek wypożyczono o 5 książek więcej.
Odpowiedź: 5 książek
Wykres liniowy pokazuje temperaturę powietrza o pełnych godzinach: 6:00 – 4°C, 8:00 – 6°C, 10:00 – 10°C, 12:00 – 14°C, 14:00 – 16°C. O ile stopni wzrosła temperatura między 8:00 a 12:00?
Odczytaj temperaturę o 8:00 i o 12:00.
Oblicz różnicę.
O 8:00 było 6°C.
O 12:00 było 14°C.
14 − 6 = 8, więc temperatura wzrosła o 8°C.
Odpowiedź: o 8°C
Wykres słupkowy pokazuje liczbę uczniów klasy 6 wybierających różne sporty: piłka nożna – 12, siatkówka – 8, pływanie – 6, tenis – 4. Jaką część wszystkich uczniów stanowią osoby wybierające piłkę nożną? Podaj ułamek nieskracalny.
Dodaj wartości wszystkich słupków.
Podziel liczbę wybierających piłkę przez sumę i skróć.
Wszystkich uczniów jest 12 + 8 + 6 + 4 = 30.
Piłkę nożną wybrało 12 uczniów.
12/30 = 2/5.
Odpowiedź: 2/5
Wykres liniowy pokazuje, ile kilometrów przejechał rowerzysta: po 1 godzinie – 12 km, po 2 godzinach – 24 km, po 3 godzinach – 30 km, po 4 godzinach – 30 km, po 5 godzinach – 42 km. W którym przedziale godzin rowerzysta stał w miejscu i ile kilometrów przejechał łącznie w ciągu pierwszych 3 godzin jazdy ze średnią prędkością? Podaj średnią prędkość w km/h na odcinku 0–3 godz.
Postój to poziomy odcinek wykresu.
Średnia prędkość = droga : czas, dla 0–3 godz.
Droga się nie zmienia (30 km) między 3. a 4. godziną – wtedy rowerzysta stał.
W 3 godziny przejechał 30 km.
30 km : 3 h = 10 km/h.
Odpowiedź: 10 km/h (postój między 3. a 4. godziną)
Pani Ania jedzie rowerem ze stałą prędkością. Droga $s$ wyraża się wzorem $s=v\cdot t$. Oblicz, jaką drogę (w km) przejedzie, jeśli jej prędkość wynosi $v=18$ km/h, a jedzie przez $t=3$ godziny.
Podstaw do wzoru $s=v\cdot t$ wartości $v=18$ i $t=3$.
Pomnóż 18 przez 3.
Zapisujemy wzór: $s=v\cdot t$.
Podstawiamy: $s=18\cdot 3$.
Obliczamy: $s=54$ km.
Odpowiedź: 54 km
Koszt wynajmu sali na urodziny obliczamy ze wzoru $K=120+15\cdot n$ zł, gdzie $n$ to liczba gości. Ile zapłacą rodzice za wynajem, jeśli zaproszą $n=14$ gości? Ile zapłaciliby, gdyby gości było o 4 mniej? Podaj różnicę kosztów.
Oblicz osobno koszt dla $n=14$ i dla $n=10$.
Odejmij dwa koszty.
Dla $n=14$: $K=120+15\cdot14=120+210=330$ zł.
Dla $n=10$: $K=120+15\cdot10=270$ zł.
Różnica: $330-270=60$ zł.
Odpowiedź: 60 zł
Temperaturę w skali Fahrenheita można obliczyć ze wzoru $F=\frac{9}{5}\cdot C+32$, gdzie $C$ to temperatura w stopniach Celsjusza. Oblicz, ile stopni Fahrenheita odpowiada temperaturze $C=-10$°C.
Podstaw $C=-10$ i najpierw oblicz $\frac{9}{5}\cdot(-10)$.
Do wyniku dodaj 32.
Podstawiamy: $F=\frac{9}{5}\cdot(-10)+32$.
Obliczamy: $\frac{9}{5}\cdot(-10)=-18$.
Wynik: $F=-18+32=14$.
Odpowiedź: 14
Treść własna Liczydła — teoria i zadania napisane od zera i sprawdzone.
Ucz się tego działu w aplikacji Interaktywnie: podpowiedzi, sprawdzanie, powtórki i korepetytor AI.