Liczydłomatematyka · webp.pl

Własności liczb naturalnych — klasa 5

Liczby naturalne mają ukryte „charaktery”: jedne dzielą się przez inne, jedne są pierwsze, a inne składają się z mniejszych klocków. W tym dziale nauczysz się je rozpoznawać, rozkładać i wykorzystywać w zadaniach oraz dowodach. Dzięki temu wiele rachunków zrobisz w głowie.

Dzielnik, wielokrotność i reszta

Liczba $a$ jest dzielnikiem liczby $b$, gdy $b$ dzieli się przez $a$ bez reszty. Wtedy $b$ jest wielokrotnością liczby $a$. Na przykład 6 jest dzielnikiem 42, a 42 jest wielokrotnością 6.

Reszta z dzielenia to to, co zostaje po wykonaniu dzielenia całkowitego. Dla $47:5$ mamy $47 = 9\cdot 5 + 2$, więc reszta wynosi 2. Reszta jest zawsze mniejsza od dzielnika.

Każda liczba ma nieskończenie wiele wielokrotności: $a, 2a, 3a, \dots$ Dzielników ma tylko skończenie wiele.

Cechy podzielności

Liczba dzieli się przez:

- 2, gdy jej ostatnia cyfra jest parzysta, - 5, gdy kończy się na 0 lub 5, - 10, gdy kończy się na 0, - 3, gdy suma cyfr dzieli się przez 3, - 9, gdy suma cyfr dzieli się przez 9, - 4, gdy liczba utworzona z dwóch ostatnich cyfr dzieli się przez 4, - 100, gdy kończy się dwoma zerami, - 1000, gdy kończy się trzema zerami.

Uzasadnienie dla 4: liczba 100 dzieli się przez 4, więc setki, tysiące itd. nie wpływają na wynik. Liczy się tylko końcówka dwucyfrowa.

Liczby pierwsze i złożone

Liczba pierwsza ma dokładnie dwa dzielniki: 1 i samą siebie. Są to 2, 3, 5, 7, 11, 13, …

Liczba złożona ma więcej niż dwa dzielniki, np. 12 albo 35.

Liczba 1 ma tylko jeden dzielnik, więc nie jest ani pierwsza, ani złożona. Liczba 2 jest pierwsza, i to jedyna parzysta liczba pierwsza.

Rozkład na czynniki i liczba dzielników

Rozłóżmy 360. Dzielimy po kolei przez liczby pierwsze:

$360 = 2\cdot180 = 2\cdot2\cdot90 = 2\cdot2\cdot2\cdot45 = 2^3\cdot 3^2\cdot 5$.

Liczba dzielników: każdy wykładnik zwiększamy o 1 i mnożymy: $(3+1)(2+1)(1+1)=4\cdot3\cdot2=24$.

Dlaczego tak? Dzielnik wybiera potęgę dwójki na 4 sposoby (0, 1, 2, 3), potęgę trójki na 3 sposoby i potęgę piątki na 2 sposoby. Wszystkie wybory są niezależne.

NWD i NWW

NWD to największy wspólny dzielnik, a NWW to najmniejsza wspólna wielokrotność.

Z rozkładu: do NWD bierzemy czynniki wspólne z najmniejszym wykładnikiem, a do NWW wszystkie czynniki z największym wykładnikiem.

$$NWD(a,b)\cdot NWW(a,b)=a\cdot b$$

Przykład: $a=36=2^2\cdot3^2$, $b=60=2^2\cdot3\cdot5$. Wtedy $NWD=2^2\cdot3=12$, $NWW=2^2\cdot3^2\cdot5=180$. Sprawdzenie: $12\cdot180=2160=36\cdot60$.

Zadanie: kolejne liczby i dowód podzielności

Zadanie. Suma trzech kolejnych liczb naturalnych wynosi 114. Jakie to liczby?

Zapisujemy: $n+(n+1)+(n+2)=3n+3=114$. Stąd $3n=111$, więc $n=37$. Liczby: 37, 38, 39.

Dowód. Pokażemy, że suma trzech kolejnych liczb dzieli się przez 3. Mamy $3n+3=3(n+1)$. Jest to wielokrotność 3, więc teza jest prawdziwa.

Podobnie: dwie liczby o tej samej reszcie $r$ przy dzieleniu przez $k$ to $ak+r$ i $bk+r$. Ich różnica $(a-b)k$ dzieli się przez $k$.

Zadanie: równanie diofantyczne

Zadanie. Znajdź liczby naturalne, dla których $3x+5y=26$.

Przebiegamy możliwe $y$: - $y=1$: $3x=21$, $x=7$ ✔ - $y=2$: $3x=16$ ✘ - $y=3$: $3x=11$ ✘ - $y=4$: $3x=6$, $x=2$ ✔ - $y=5$: $3x=1$ ✘

Dla $y\ge6$ lewa strona jest za duża. Rozwiązania: $(7,1)$ i $(2,4)$.

Pierwiastek z kwadratu

Pierwiastek nigdy nie jest ujemny, dlatego

$$\sqrt{a^2}=|a|.$$

Na przykład $\sqrt{(-7)^2}=\sqrt{49}=7$, a nie $-7$.

Zadania o liczbach w przedziale pierwiastka rozwiązujemy tak: jeśli $5<\sqrt{n}<7$, to $25<n<49$, czyli $n$ jest od 26 do 48. To 23 liczby.

Typowe błędy

- 1 nie jest liczbą pierwszą. - 0 nie jest dzielnikiem żadnej liczby, bo przez zero nie dzielimy. Za to 0 jest wielokrotnością każdej liczby. - Przy podzielności przez 4 patrzymy na dwie ostatnie cyfry, nie na jedną. Liczba 314 kończy się na 4, ale 14 nie dzieli się przez 4. - Nie każda liczba parzysta jest złożona, bo 2 jest pierwsza. - NWD może być równy mniejszej z liczb, np. $NWD(6,18)=6$. - Wielokrotności są nieskończenie liczne, dzielniki nie.

Podsumowanie

Cechy podzielności pozwalają szybko sprawdzać liczby. Rozkład na czynniki pierwsze daje dzielniki, NWD, NWW i ich liczbę. Zapis algebraiczny, np. $n,\ n+1,\ n+2$, pozwala dowodzić własności wszystkich liczb naraz. Pamiętaj o wzorach $NWD\cdot NWW=a\cdot b$ oraz $\sqrt{a^2}=|a|$.

Zadania (55)

Zadanie 1 · trudność 1/3

Oblicz wartość wyrażenia $\sqrt{7^2}$.

Podpowiedź 1

Pierwiastek kwadratowy z kwadratu liczby nieujemnej daje tę samą liczbę.

Podpowiedź 2

Policz $7^2=49$, a potem szukaj liczby, której kwadrat to 49.

Rozwiązanie

Obliczamy $7^2=49$.

Zatem $\sqrt{49}=7$, bo $7\cdot7=49$.

Odpowiedź: 7

Zadanie 2 · trudność 1/3

Oblicz wartość wyrażenia $\sqrt{12^2}$.

Podpowiedź 1

Kwadrat liczby 12 to $12\cdot12$.

Podpowiedź 2

Pierwiastek „cofa” podnoszenie do kwadratu.

Rozwiązanie

Obliczamy $12^2=144$.

Ponieważ $12\cdot12=144$, mamy $\sqrt{144}=12$.

Odpowiedź: 12

Zadanie 3 · trudność 1/3

Oblicz wartość wyrażenia $\sqrt{9^2}+\sqrt{4^2}$.

Podpowiedź 1

Policz osobno każdy pierwiastek.

Podpowiedź 2

$\sqrt{a^2}=a$ dla $a\ge0$.

Rozwiązanie

$\sqrt{9^2}=\sqrt{81}=9$.

$\sqrt{4^2}=\sqrt{16}=4$, więc suma wynosi $9+4=13$.

Odpowiedź: 13

Zadanie 4 · trudność 1/3

Oblicz wartość wyrażenia $\sqrt{15^2}-\sqrt{(-6)^2}$.

Podpowiedź 1

Najpierw podnieś do kwadratu: $(-6)^2$ jest liczbą dodatnią.

Podpowiedź 2

Pierwiastek kwadratowy jest zawsze nieujemny.

Rozwiązanie

$\sqrt{15^2}=15$.

$(-6)^2=36$, więc $\sqrt{36}=6$.

Wynik: $15-6=9$.

Odpowiedź: 9

Zadanie 5 · trudność 2/3

Ile liczb naturalnych od 1 do 100 jest podzielnych przez 6?

Podpowiedź 1

Szukasz liczb postaci 6·k, które nie przekraczają 100.

Podpowiedź 2

Podziel 100 przez 6 i weź część całkowitą.

Rozwiązanie

Liczby podzielne przez 6 to 6, 12, 18, ..., czyli 6·k.

Warunek: 6k ≤ 100, więc k ≤ 16 (bo 6·16 = 96, a 6·17 = 102).

Takich liczb jest 16.

Odpowiedź: 16

Zadanie 6 · trudność 2/3

W Szkole Podstawowej w Sandomierzu uczniowie mają numery w dzienniku od 1 do 150. Ile numerów jest podzielnych przez 4 i jednocześnie niepodzielnych przez 8?

Podpowiedź 1

Policz osobno numery podzielne przez 4 i podzielne przez 8.

Podpowiedź 2

Każda liczba podzielna przez 8 jest też podzielna przez 4.

Rozwiązanie

Podzielnych przez 4: 150 : 4 = 37 reszty 2, czyli 37 liczb.

Podzielnych przez 8: 150 : 8 = 18 reszty 6, czyli 18 liczb.

Podzielne przez 4, ale nie przez 8: 37 − 18 = 19.

Odpowiedź: 19

Zadanie 7 · trudność 2/3

Ile liczb trzycyfrowych jest podzielnych przez 15?

Podpowiedź 1

Znajdź najmniejszą i największą trzycyfrową wielokrotność 15.

Podpowiedź 2

Policz, ile jest kolejnych wielokrotności między nimi.

Rozwiązanie

Najmniejsza: 15·7 = 105 (bo 15·6 = 90).

Największa: 15·66 = 990 (bo 15·67 = 1005).

Mnożniki od 7 do 66: 66 − 7 + 1 = 60 liczb.

Odpowiedź: 60

Zadanie 8 · trudność 2/3

Ile liczb naturalnych od 1 do 200 jest podzielnych przez 3 lub przez 5?

Podpowiedź 1

Dodaj liczby podzielne przez 3 i przez 5, a potem odejmij te policzone dwa razy.

Podpowiedź 2

Liczby policzone dwa razy są podzielne przez 15.

Rozwiązanie

Podzielnych przez 3: 66 (bo 3·66 = 198).

Podzielnych przez 5: 40.

Podzielnych przez 15: 13 (bo 15·13 = 195).

Razem: 66 + 40 − 13 = 93.

Odpowiedź: 93

Zadanie 9 · trudność 2/3

Suma trzech kolejnych liczb naturalnych wynosi 87. Oznacz najmniejszą z nich przez $n$, zapisz sumę w postaci wyrażenia algebraicznego i znajdź największą z tych liczb.

Podpowiedź 1

Kolejne liczby to $n$, $n+1$, $n+2$.

Podpowiedź 2

Rozwiąż równanie $3n+3=87$.

Rozwiązanie

Trzy kolejne liczby to $n$, $n+1$, $n+2$.

Ich suma to $n+(n+1)+(n+2)=3n+3$.

Z równania $3n+3=87$ mamy $3n=84$, czyli $n=28$.

Liczby to 28, 29, 30, więc największa to 30.

Odpowiedź: Suma to $3n+3=87$, największa liczba to 30.

Zadanie 10 · trudność 2/3

Suma czterech kolejnych liczb naturalnych parzystych jest równa 100. Oznacz pierwszą z nich przez $n$ i zapisz sumę w postaci algebraicznej. Jaka jest największa z tych liczb?

Podpowiedź 1

Kolejne liczby parzyste różnią się o 2: $n$, $n+2$, $n+4$, $n+6$.

Podpowiedź 2

Rozwiąż $4n+12=100$.

Rozwiązanie

Liczby to $n$, $n+2$, $n+4$, $n+6$.

Suma: $4n+12=100$.

Stąd $4n=88$, czyli $n=22$.

Liczby: 22, 24, 26, 28. Największa to 28.

Odpowiedź: Suma to $4n+12=100$, największa liczba to 28.

Zadanie 11 · trudność 2/3

Pięć kolejnych liczb naturalnych ma sumę 135. Oznacz środkową z nich przez $n$. Zapisz sumę w postaci algebraicznej i podaj najmniejszą z tych liczb.

Podpowiedź 1

Liczby to $n-2$, $n-1$, $n$, $n+1$, $n+2$.

Podpowiedź 2

Po dodaniu wyrazy z $\pm$ się redukują.

Rozwiązanie

Liczby to $n-2$, $n-1$, $n$, $n+1$, $n+2$.

Suma: $5n$.

Z równania $5n=135$ mamy $n=27$.

Najmniejsza liczba to $27-2=25$.

Odpowiedź: Suma to $5n=135$, najmniejsza liczba to 25.

Zadanie 12 · trudność 2/3

Suma trzech kolejnych liczb naturalnych nieparzystych jest równa 201. Oznacz środkową z nich przez $n$, zapisz sumę algebraicznie i podaj iloczyn najmniejszej i największej z tych liczb.

Podpowiedź 1

Kolejne liczby nieparzyste: $n-2$, $n$, $n+2$.

Podpowiedź 2

Skrajne liczby to $n-2$ i $n+2$, ich iloczyn to $n^2-4$.

Rozwiązanie

Liczby to $n-2$, $n$, $n+2$, suma wynosi $3n$.

Z $3n=201$ mamy $n=67$.

Skrajne liczby to 65 i 69.

Iloczyn: $65\cdot 69=4485$.

Odpowiedź: Suma to $3n=201$, więc liczby to 65, 67, 69, a iloczyn skrajnych to 4485.

Zadanie 13 · trudność 2/3

Suma trzech kolejnych liczb naturalnych jest równa 84. Jakie to liczby? Podaj największą z nich.

Podpowiedź 1

Oznacz środkową liczbę przez n; sąsiednie to n−1 i n+1.

Podpowiedź 2

Suma wynosi 3n, więc 3n = 84.

Rozwiązanie

Niech liczby to n−1, n, n+1. Ich suma to 3n.

3n = 84, więc n = 28.

Liczby: 27, 28, 29. Największa to 29.

Odpowiedź: 29

Zadanie 14 · trudność 2/3

Suma czterech kolejnych liczb naturalnych jest równa 126. Znajdź najmniejszą z nich.

Podpowiedź 1

Oznacz liczby: n, n+1, n+2, n+3.

Podpowiedź 2

Suma to 4n+6.

Rozwiązanie

Zapisujemy: n + (n+1) + (n+2) + (n+3) = 4n + 6.

4n + 6 = 126, więc 4n = 120, n = 30.

Liczby: 30, 31, 32, 33. Najmniejsza to 30.

Odpowiedź: 30

Zadanie 15 · trudność 2/3

Suma pięciu kolejnych liczb nieparzystych jest równa 155. Podaj największą z tych liczb.

Podpowiedź 1

Kolejne liczby nieparzyste różnią się o 2. Środkową oznacz n: n−4, n−2, n, n+2, n+4.

Podpowiedź 2

Suma wynosi 5n.

Rozwiązanie

Suma to 5n = 155, więc n = 31.

Liczby: 27, 29, 31, 33, 35.

Największa to 35.

Odpowiedź: 35

Zadanie 16 · trudność 2/3

Kasia zsumowała trzy kolejne liczby naturalne podzielne przez 5 i otrzymała 165. Jakie to liczby? Podaj najmniejszą z nich.

Podpowiedź 1

Liczby podzielne przez 5 różnią się o 5: n−5, n, n+5.

Podpowiedź 2

Suma wynosi 3n.

Rozwiązanie

3n = 165, więc n = 55.

Liczby: 50, 55, 60. Ich suma: 165.

Najmniejsza to 50.

Odpowiedź: 50

Zadanie 17 · trudność 2/3

Każda z liczb $a$, $b$, $c$ daje przy dzieleniu przez 3 resztę 1. Czy suma $a+b+c$ jest podzielna przez 3? Podaj uzasadnienie.

Podpowiedź 1

Zapisz każdą liczbę w postaci $3k+1$.

Podpowiedź 2

Dodaj liczby i wyłącz 3 przed nawias.

Rozwiązanie

Zapisujemy: $a=3k+1$, $b=3m+1$, $c=3n+1$.

Suma: $a+b+c=3k+3m+3n+3=3(k+m+n+1)$.

Suma jest wielokrotnością 3, więc jest podzielna przez 3.

Odpowiedź: TAK

Zadanie 18 · trudność 2/3

Każda z czterech liczb naturalnych daje przy dzieleniu przez 4 resztę 3. Czy ich suma jest podzielna przez 4? Jaką resztę daje ta suma przy dzieleniu przez 4?

Podpowiedź 1

Każdą liczbę zapisz jako $4k+3$.

Podpowiedź 2

Zsumuj reszty: $4\cdot 3$.

Rozwiązanie

Liczby: $4a+3$, $4b+3$, $4c+3$, $4d+3$.

Suma: $4(a+b+c+d)+12=4(a+b+c+d+3)$.

Suma jest podzielna przez 4, reszta wynosi 0.

Odpowiedź: TAK, reszta 0

Zadanie 19 · trudność 2/3

Trzy liczby naturalne dają przy dzieleniu przez 5 tę samą resztę 2. Jaką resztę przy dzieleniu przez 5 daje ich suma?

Podpowiedź 1

Zapisz liczby jako $5k+2$, $5m+2$, $5n+2$.

Podpowiedź 2

Suma reszt to 6, a 6 nie jest mniejsze od 5.

Rozwiązanie

Suma: $5k+5m+5n+6=5(k+m+n+1)+1$.

Zatem suma daje przy dzieleniu przez 5 resztę 1.

Odpowiedź: 1

Zadanie 20 · trudność 2/3

Pięć liczb naturalnych daje przy dzieleniu przez 5 tę samą resztę $r$ (gdzie $r$ to 0, 1, 2, 3 lub 4). Czy suma tych pięciu liczb zawsze jest podzielna przez 5? Uzasadnij.

Podpowiedź 1

Zapisz liczby jako $5k_i+r$ dla $i=1,\dots,5$.

Podpowiedź 2

Suma reszt to $5r$.

Rozwiązanie

Liczby: $5k_1+r$, ..., $5k_5+r$.

Suma: $5(k_1+k_2+k_3+k_4+k_5)+5r=5(k_1+\dots+k_5+r)$.

Suma jest wielokrotnością 5 dla każdej reszty $r$, więc zawsze jest podzielna przez 5.

Odpowiedź: TAK

Zadanie 21 · trudność 3/3

Ile liczb naturalnych $n$ spełnia nierówność $5<\sqrt{n}<8$?

Podpowiedź 1

Podnieś wszystkie części nierówności do kwadratu.

Podpowiedź 2

Policz liczby naturalne ostro większe od 25 i ostro mniejsze od 64.

Rozwiązanie

Z nierówności $5<\sqrt{n}<8$ otrzymujemy $25<n<64$.

Liczby od 26 do 63 to $63-26+1=38$ liczb.

Odpowiedź: 38

Zadanie 22 · trudność 3/3

Między jakimi kolejnymi liczbami naturalnymi leży liczba $\sqrt{150}$? Podaj sumę tych dwóch liczb.

Podpowiedź 1

Wypisz kwadraty $12^2$ i $13^2$.

Podpowiedź 2

Porównaj 150 z tymi kwadratami.

Rozwiązanie

$12^2=144$, $13^2=169$.

Skoro $144<150<169$, to $12<\sqrt{150}<13$.

Suma: $12+13=25$.

Odpowiedź: 25 (liczby 12 i 13)

Zadanie 23 · trudność 3/3

Znajdź największą liczbę naturalną $n$, dla której $\sqrt{n}<9{,}5$. Wskazówka: $9{,}5^2=90{,}25$.

Podpowiedź 1

Podnieś nierówność do kwadratu.

Podpowiedź 2

Szukasz największej liczby naturalnej mniejszej od 90,25.

Rozwiązanie

$\sqrt{n}<9{,}5$ oznacza $n<90{,}25$.

Największa liczba naturalna spełniająca to $n=90$.

Odpowiedź: 90

Zadanie 24 · trudność 3/3

Ile liczb całkowitych $x$ spełnia nierówność $\sqrt{40}<x<\sqrt{200}$? Podaj ich sumę.

Podpowiedź 1

Oszacuj: $6^2=36$, $7^2=49$, $14^2=196$, $15^2=225$.

Podpowiedź 2

Wypisz liczby od pierwszej większej od $\sqrt{40}$ do ostatniej mniejszej od $\sqrt{200}$.

Rozwiązanie

$6<\sqrt{40}<7$, więc najmniejsze $x$ to 7.

$14<\sqrt{200}<15$, więc największe $x$ to 14.

Liczby: 7, 8, ..., 14, czyli 8 liczb.

Suma: $(7+14)\cdot 8:2=84$.

Odpowiedź: Są 8 liczb (7,8,...,14); suma 84

Zadanie 25 · trudność 3/3

Znajdź wszystkie liczby naturalne $n$, dla których $2^n < 100$. Podaj największą taką liczbę $n$.

Podpowiedź 1

Wypisz kolejne potęgi dwójki: 2, 4, 8, 16, ...

Podpowiedź 2

Szukaj ostatniej potęgi mniejszej od 100.

Rozwiązanie

Potęgi dwójki: $2^5=32$, $2^6=64$, $2^7=128$.

$64<100$, a $128>100$.

Największa liczba to $n=6$.

Odpowiedź: n = 6

Zadanie 26 · trudność 3/3

Ile liczb naturalnych $n$ spełnia nierówność $3^n \le 500$, jeśli $n\ge 1$?

Podpowiedź 1

Oblicz kolejne potęgi trójki.

Podpowiedź 2

Sprawdź, która jest ostatnia nie większa niż 500.

Rozwiązanie

$3^1=3$, $3^2=9$, $3^3=27$, $3^4=81$, $3^5=243$, $3^6=729$.

$243\le 500$, a $729>500$.

Spełniają $n=1,2,3,4,5$, czyli 5 liczb.

Odpowiedź: 5

Zadanie 27 · trudność 3/3

Znajdź wszystkie liczby naturalne $n$, dla których $\sqrt{n} < 7$ i jednocześnie $n^2 > 300$. Ile jest takich liczb?

Podpowiedź 1

Z pierwszej nierówności: $n<49$.

Podpowiedź 2

Z drugiej: $17^2=289$, $18^2=324$, więc $n\ge 18$.

Rozwiązanie

$\sqrt{n}<7$ daje $n<49$, czyli $n\le 48$.

$n^2>300$: $17^2=289<300$, $18^2=324>300$, więc $n\ge 18$.

Liczby od 18 do 48: $48-18+1=31$.

Odpowiedź: 31

Zadanie 28 · trudność 3/3

Znajdź najmniejszą liczbę naturalną $n$, dla której $5\cdot 2^n > 3^5 + 2^{10}$.

Podpowiedź 1

Oblicz prawą stronę: $3^5=243$, $2^{10}=1024$.

Podpowiedź 2

Porównuj $5\cdot 2^n$ z otrzymaną sumą.

Rozwiązanie

Prawa strona: $243+1024=1267$.

$5\cdot 2^7=640$, $5\cdot 2^8=1280$.

$640<1267$, a $1280>1267$, więc najmniejsze $n=8$.

Odpowiedź: n = 8

Zadanie 29 · trudność 3/3

Losujemy jedną liczbę ze zbioru wszystkich liczb naturalnych dwucyfrowych. Oblicz prawdopodobieństwo, że wylosowana liczba jest podzielna przez 15.

Podpowiedź 1

Liczb dwucyfrowych jest 90 (od 10 do 99).

Podpowiedź 2

Wypisz wielokrotności 15 mniejsze od 100.

Rozwiązanie

Liczb dwucyfrowych jest 90.

Wielokrotności 15: 15, 30, 45, 60, 75, 90 – jest ich 6.

P = 6/90 = 1/15.

Odpowiedź: 1/15

Zadanie 30 · trudność 3/3

W urnie są kule ponumerowane liczbami od 1 do 60. Losujemy jedną kulę. Oblicz prawdopodobieństwo, że numer wylosowanej kuli jest podzielny przez 6 lub przez 10.

Podpowiedź 1

Policz osobno wielokrotności 6 i 10, a potem odejmij te, które policzyłeś dwa razy.

Podpowiedź 2

Liczby podzielne przez 6 i przez 10 jednocześnie są podzielne przez 30.

Rozwiązanie

Podzielnych przez 6: 60:6 = 10 liczb. Podzielnych przez 10: 6 liczb.

Podzielnych przez 30: 30 i 60, czyli 2 liczby (policzone dwukrotnie).

Sprzyjających wyników: 10 + 6 − 2 = 14.

P = 14/60 = 7/30.

Odpowiedź: 7/30

Zadanie 31 · trudność 3/3

Z liczb naturalnych od 1 do 100 losujemy jedną. Oblicz prawdopodobieństwo, że wylosowana liczba jest podzielna przez 3 i nie jest podzielna przez 5.

Podpowiedź 1

Policz liczby podzielne przez 3, a potem odejmij te, które są podzielne przez 15.

Podpowiedź 2

Liczb podzielnych przez 3 do 100 jest 33, a przez 15 jest 6.

Rozwiązanie

Podzielnych przez 3: 33 liczby (3·33 = 99).

Podzielnych przez 3 i 5, czyli przez 15: 15, 30, 45, 60, 75, 90 – 6 liczb.

Sprzyjających wyników: 33 − 6 = 27.

P = 27/100.

Odpowiedź: 27/100

Zadanie 32 · trudność 3/3

W kiosku Ania kupiła zeszyty po 3 zł i długopisy po 2 zł. Zapłaciła razem 14 zł. Ile mogła kupić zeszytów i długopisów? Podaj wszystkie możliwości (co najmniej jeden zeszyt i co najmniej jeden długopis). Ile jest takich możliwości?

Podpowiedź 1

Zapisz równanie 3x + 2y = 14, gdzie x, y są liczbami naturalnymi dodatnimi.

Podpowiedź 2

Sprawdzaj kolejne wartości x: 1, 2, 3, 4.

Rozwiązanie

Równanie: 3x + 2y = 14.

x=1: 2y=11 – nie. x=2: 2y=8, y=4 – tak.

x=3: 2y=5 – nie. x=4: 2y=2, y=1 – tak.

x=5 daje 15>14, więc koniec. Są 2 możliwości.

Odpowiedź: 2 możliwości: (2 zeszyty, 4 długopisy) oraz (4 zeszyty, 1 długopis)

Zadanie 33 · trudność 3/3

Pan Marek płaci za bilety do kina: normalny kosztuje 15 zł, ulgowy 10 zł. Razem zapłacił 70 zł. Ile biletów normalnych mógł kupić, jeśli kupił przynajmniej jeden bilet każdego rodzaju? Podaj wszystkie możliwe liczby biletów normalnych i wpisz ich sumę.

Podpowiedź 1

Równanie: 15x + 10y = 70, czyli 3x + 2y = 14.

Podpowiedź 2

x musi być parzyste, bo 14 i 2y są parzyste.

Rozwiązanie

Dzielimy przez 5: 3x + 2y = 14.

3x musi być parzyste, więc x jest parzyste: 2 lub 4.

x=2: y=4; x=4: y=1.

Możliwe x: 2 i 4, suma 6.

Odpowiedź: Biletów normalnych: 2 lub 4 (suma 6)

Zadanie 34 · trudność 3/3

Wycieczkowicze wynajmują busy 8-osobowe i samochody 5-osobowe. Wszystkie miejsca mają być zajęte, a osób jest 49. Znajdź wszystkie możliwe liczby busów i samochodów (przynajmniej po jednym pojeździe). Ile jest rozwiązań?

Podpowiedź 1

Równanie: 8x + 5y = 49.

Podpowiedź 2

Sprawdzaj x = 1, 2, ..., 6.

Rozwiązanie

8x + 5y = 49.

x=1: 41 – niepodzielne przez 5. x=2: 33 – nie. x=3: 25, y=5 – tak.

x=4: 17 – nie. x=5: 9 – nie. x=6: 1 – nie.

Jedyne rozwiązanie: 3 busy i 5 samochodów, czyli 1 rozwiązanie.

Odpowiedź: 2 rozwiązania: (3 busy, 5 samochodów) i (8 busów odpada) – zatem tylko (3, 5)

Zadanie 35 · trudność 3/3

Ile jest liczb naturalnych od 1 do 100 podzielnych przez 6? Ile jest liczb od 1 do 100 podzielnych przez 8? Których jest więcej i o ile? Podaj różnicę liczebności tych zbiorów.

Podpowiedź 1

Liczbę wielokrotności liczby n w zakresie od 1 do 100 znajdziesz, dzieląc 100 przez n i biorąc część całkowitą.

Podpowiedź 2

100:6 to 16 reszty 4, a 100:8 to 12 reszty 4.

Rozwiązanie

Wielokrotności 6 do 100: 6·16=96, a 6·17=102>100, więc jest ich 16.

Wielokrotności 8 do 100: 8·12=96, a 8·13=104>100, więc jest ich 12.

Różnica: 16−12=4. Więcej jest liczb podzielnych przez 6.

Odpowiedź: Liczb podzielnych przez 6 jest 16, przez 8 jest 12; więcej jest podzielnych przez 6, o 4.

Zadanie 36 · trudność 3/3

Zbiór A to liczby dwucyfrowe podzielne przez 5, a zbiór B to liczby dwucyfrowe podzielne przez 9. Który zbiór ma więcej elementów i o ile więcej?

Podpowiedź 1

Liczby dwucyfrowe to liczby od 10 do 99.

Podpowiedź 2

Dla 5: od 10 do 95. Dla 9: od 18 do 99.

Rozwiązanie

Zbiór A: 10, 15, ..., 95. Liczba elementów: (95−10):5+1=18.

Zbiór B: 18, 27, ..., 99. Liczba elementów: (99−18):9+1=10.

Różnica: 18−10=8, więc A ma o 8 elementów więcej.

Odpowiedź: A ma 18 elementów, B ma 10; A ma o 8 więcej.

Zadanie 37 · trudność 3/3

Wśród liczb naturalnych od 1 do 60 rozważamy zbiór K liczb podzielnych przez 4 oraz zbiór L liczb podzielnych przez 6. Ile elementów ma zbiór K, ile zbiór L i ile liczb należy do obu zbiorów jednocześnie? Podaj liczbę liczb należących do obu zbiorów.

Podpowiedź 1

Liczby podzielne przez 4 i przez 6 jednocześnie są podzielne przez NWW(4,6).

Podpowiedź 2

NWW(4,6)=12.

Rozwiązanie

60:4=15, więc K ma 15 elementów; 60:6=10, więc L ma 10 elementów.

Wspólne elementy to wielokrotności 12: 12, 24, 36, 48, 60.

Takich liczb jest 5.

Odpowiedź: K ma 15 elementów, L ma 10, a do obu należy 5 liczb (wielokrotności 12).

Zadanie 38 · trudność 3/3

Wśród liczb naturalnych od 1 do 120 rozważamy liczby podzielne przez 4 lub przez 10 (czyli przynajmniej jedną z tych liczb). Ilu liczb jest w tym zbiorze? Ilu liczb podzielnych przez 4 jest więcej niż liczb podzielnych przez 10?

Podpowiedź 1

Liczby podzielne przez 4 i 10 jednocześnie są podzielne przez 20.

Podpowiedź 2

Liczba elementów sumy = |4| + |10| − |20|.

Rozwiązanie

Podzielnych przez 4: 120:4=30. Podzielnych przez 10: 120:10=12.

Podzielnych przez 20: 120:20=6, bo te liczby policzyliśmy dwa razy.

Razem: 30+12−6=36. Różnica 30−12=18.

Odpowiedź: W zbiorze jest 36 liczb; liczb podzielnych przez 4 jest o 18 więcej niż podzielnych przez 10.

Zadanie 39 · trudność 3/3

Rozwiąż nierówność $3x+5<26$ w zbiorze liczb naturalnych (z zerem). Ile liczb naturalnych ją spełnia?

Podpowiedź 1

Odejmij 5 od obu stron, potem podziel przez 3.

Podpowiedź 2

Zapisz wszystkie liczby naturalne mniejsze od otrzymanej liczby, pamiętając o zerze.

Rozwiązanie

$3x<21$, więc $x<7$.

Rozwiązania naturalne: 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6.

Jest ich 7.

Odpowiedź: 7

Zadanie 40 · trudność 3/3

Ile liczb naturalnych $x$ spełnia nierówność $2x-7\le 15$? Do liczb naturalnych zaliczamy zero.

Podpowiedź 1

Dodaj 7 do obu stron nierówności.

Podpowiedź 2

Podziel przez 2 i policz liczby od 0 do znalezionej granicy.

Rozwiązanie

$2x\le 22$, więc $x\le 11$.

Rozwiązania: 0, 1, 2, ..., 11.

Jest ich 12.

Odpowiedź: 12

Zadanie 41 · trudność 3/3

Znajdź największą liczbę naturalną $x$ spełniającą nierówność $4x+9<60$. Podaj tę liczbę.

Podpowiedź 1

Przenieś 9 na prawą stronę.

Podpowiedź 2

Podziel $51$ przez 4 i wybierz największą liczbę naturalną mniejszą od wyniku.

Rozwiązanie

$4x<51$, więc $x<12{,}75$.

Największa liczba naturalna mniejsza od $12{,}75$ to 12.

Sprawdzenie: $4\cdot12+9=57<60$.

Odpowiedź: 12

Zadanie 42 · trudność 3/3

Ania ma 50 zł. Kupiła zeszyt za 6 zł i kilka długopisów po 4 zł każdy. Ile co najwyżej długopisów mogła kupić? Zapisz nierówność $6+4x\le 50$ i ją rozwiąż w liczbach naturalnych.

Podpowiedź 1

Odejmij 6 od obu stron nierówności.

Podpowiedź 2

Podziel $44$ przez 4.

Rozwiązanie

$4x\le 44$.

Stąd $x\le 11$.

Ania mogła kupić co najwyżej 11 długopisów.

Odpowiedź: 11

Zadanie 43 · trudność 3/3

Oblicz sumę wszystkich liczb naturalnych trzycyfrowych mniejszych od 130, które przy dzieleniu przez 6 dają resztę 1.

Podpowiedź 1

Pierwsza trzycyfrowa liczba z resztą 1 przy dzieleniu przez 6 to 103.

Podpowiedź 2

Ostatnia mniejsza od 130 to 127.

Rozwiązanie

Liczby: 103, 109, 115, 121, 127.

Jest ich 5.

Suma: (103+127)·5:2=230·5:2=575.

Wynik: 575.

Odpowiedź: 1 5 ...

Zadanie 44 · trudność 3/3

Liczba $n = 2^3 \cdot 3^2$ jest rozkładem na czynniki pierwsze pewnej liczby naturalnej. Ile dzielników naturalnych ma liczba $n$?

Podpowiedź 1

Każdy dzielnik ma postać $2^a \cdot 3^b$, gdzie $0\le a\le 3$, $0\le b\le 2$.

Podpowiedź 2

Pomnóż liczbę możliwości wyboru wykładników.

Rozwiązanie

Wykładnik przy 2 może być równy 0, 1, 2 lub 3, czyli są 4 możliwości.

Wykładnik przy 3 może być równy 0, 1 lub 2, czyli są 3 możliwości.

Liczba dzielników: $4\cdot 3=12$.

Odpowiedź: 12

Zadanie 45 · trudność 3/3

Rozłóż liczbę 360 na czynniki pierwsze i oblicz, ile ma dzielników naturalnych.

Podpowiedź 1

Dziel kolejno przez 2, 3, 5: $360=8\cdot 45$.

Podpowiedź 2

Dodaj 1 do każdego wykładnika i pomnóż wyniki.

Rozwiązanie

$360 = 8\cdot 45 = 2^3\cdot 3^2\cdot 5$.

Liczba dzielników: $(3+1)(2+1)(1+1)$.

$4\cdot 3\cdot 2=24$.

Odpowiedź: 360 = 2^3·3^2·5, liczba dzielników: 24

Zadanie 46 · trudność 3/3

Liczba $n=2^a\cdot 5^2$ ma 12 dzielników naturalnych. Oblicz $a$ i podaj liczbę $n$.

Podpowiedź 1

Liczba dzielników to $(a+1)(2+1)$.

Podpowiedź 2

Rozwiąż równanie $(a+1)\cdot 3=12$.

Rozwiązanie

Liczba dzielników wynosi $(a+1)\cdot 3$.

Z równania $3(a+1)=12$ dostajemy $a+1=4$, więc $a=3$.

Wtedy $n=2^3\cdot 5^2=8\cdot 25=200$.

Odpowiedź: a = 3, n = 200

Zadanie 47 · trudność 3/3

Ile dzielników naturalnych ma liczba 720? Ile z nich to dzielniki nieparzyste?

Podpowiedź 1

$720=16\cdot 45$. Zapisz rozkład na czynniki pierwsze.

Podpowiedź 2

Dzielniki nieparzyste to dzielniki bez czynnika 2, czyli dzielniki liczby $3^2\cdot 5$.

Rozwiązanie

$720=2^4\cdot 3^2\cdot 5$.

Wszystkich dzielników jest $(4+1)(2+1)(1+1)=5\cdot 3\cdot 2=30$.

Dzielniki nieparzyste mają wykładnik przy 2 równy 0, więc ich liczba to $(2+1)(1+1)=6$.

Odpowiedź: 30 dzielników, w tym 6 nieparzystych

Zadanie 48 · trudność 3/3

Suma trzech kolejnych liczb naturalnych wynosi $n+(n+1)+(n+2)$. Czy suma trzech kolejnych liczb naturalnych zawsze jest podzielna przez 3? Odpowiedz TAK lub NIE i uzasadnij.

Podpowiedź 1

Zapisz sumę jako wyrażenie z literą n i uprość je.

Podpowiedź 2

Wyłącz 3 przed nawias.

Rozwiązanie

Oznaczamy kolejne liczby: $n$, $n+1$, $n+2$.

Ich suma to $n+(n+1)+(n+2)=3n+3$.

Mamy $3n+3=3(n+1)$, a to jest wielokrotność 3, więc suma jest zawsze podzielna przez 3.

Odpowiedź: TAK

Zadanie 49 · trudność 3/3

Czy suma czterech kolejnych liczb naturalnych $n+(n+1)+(n+2)+(n+3)$ jest zawsze podzielna przez 4? Odpowiedz TAK lub NIE i uzasadnij. Podaj przykład, jeśli odpowiedź brzmi NIE.

Podpowiedź 1

Uprość sumę: powinno wyjść $4n+6$.

Podpowiedź 2

Sprawdź, czy 6 dzieli się przez 4.

Rozwiązanie

Suma to $n+(n+1)+(n+2)+(n+3)=4n+6$.

Liczba $4n$ dzieli się przez 4, ale 6 nie, więc cała suma nie dzieli się przez 4.

Przykład: $1+2+3+4=10$, a 10 nie dzieli się przez 4.

Odpowiedź: NIE

Zadanie 50 · trudność 3/3

Udowodnij, że iloczyn dwóch kolejnych liczb naturalnych $n(n+1)$ jest zawsze liczbą parzystą. Ile wynosi ten iloczyn dla $n=7$?

Podpowiedź 1

Rozważ osobno przypadek, gdy n jest parzyste, i gdy jest nieparzyste.

Podpowiedź 2

Jeśli n jest nieparzyste, to n+1 jest parzyste.

Rozwiązanie

Jeśli $n$ jest parzyste, to czynnik $n$ jest parzysty, więc cały iloczyn jest parzysty.

Jeśli $n$ jest nieparzyste, to $n+1$ jest parzyste, więc iloczyn też jest parzysty.

Dla $n=7$: $7\cdot 8=56$, co jest liczbą parzystą.

Odpowiedź: 56

Zadanie 51 · trudność 3/3

Udowodnij, że suma pięciu kolejnych liczb naturalnych jest zawsze podzielna przez 5. Następnie oblicz, przez jaką liczbę trzeba pomnożyć środkową liczbę, by dostać sumę, jeśli te liczby to 48, 49, 50, 51, 52.

Podpowiedź 1

Zapisz liczby jako $n, n+1, n+2, n+3, n+4$.

Podpowiedź 2

Suma to $5n+10$.

Rozwiązanie

Suma: $n+(n+1)+(n+2)+(n+3)+(n+4)=5n+10$.

Mamy $5n+10=5(n+2)$, więc suma dzieli się przez 5; wynosi pięciokrotność środkowej liczby $n+2$.

Dla 48,…,52 suma to $250=5\cdot 50$, więc mnożymy przez 5.

Odpowiedź: 5

Zadanie 52 · trudność 3/3

Liczba naturalna $n$ przy dzieleniu przez 5 daje resztę 2, a liczba $m$ przy dzieleniu przez 5 daje resztę 4. Jaką resztę przy dzieleniu przez 5 daje suma $n+m$? Uzasadnij, zapisując $n=5k+2$ i $m=5l+4$.

Podpowiedź 1

Zapisz sumę $n+m$ jako $5k+2+5l+4$.

Podpowiedź 2

Wyciągnij 5 przed nawias i zobacz, jaka liczba zostaje.

Rozwiązanie

Mamy $n+m=5k+2+5l+4=5(k+l)+6$.

Ponieważ $6=5+1$, to $n+m=5(k+l+1)+1$.

Reszta z dzielenia sumy przez 5 jest równa 1.

Odpowiedź: 1

Zadanie 53 · trudność 3/3

Udowodnij, że kwadrat każdej liczby naturalnej niepodzielnej przez 3 daje przy dzieleniu przez 3 resztę 1. Podaj, jaką resztę daje taki kwadrat.

Podpowiedź 1

Liczba niepodzielna przez 3 ma postać $3k+1$ lub $3k+2$.

Podpowiedź 2

Podnieś obie postacie do kwadratu.

Rozwiązanie

Dla $n=3k+1$: $n^2=9k^2+6k+1=3(3k^2+2k)+1$.

Dla $n=3k+2$: $n^2=9k^2+12k+4=3(3k^2+4k+1)+1$.

W obu przypadkach reszta wynosi 1, co kończy dowód.

Odpowiedź: 1

Zadanie 54 · trudność 3/3

Liczby $a$ i $b$ przy dzieleniu przez 4 dają reszty odpowiednio 3 i 1. Jaką resztę przy dzieleniu przez 4 daje liczba $a^2+b^2$? Uzasadnij, zapisując $a=4k+3$ i $b=4l+1$.

Podpowiedź 1

Oblicz osobno $a^2$ i $b^2$.

Podpowiedź 2

Zapisz każdy kwadrat w postaci $4\cdot(\ldots)+r$.

Rozwiązanie

$a^2=16k^2+24k+9=4(4k^2+6k+2)+1$.

$b^2=16l^2+8l+1=4(4l^2+2l)+1$.

Suma: $a^2+b^2=4(\ldots)+2$, więc reszta wynosi 2.

Odpowiedź: 2

Zadanie 55 · trudność 3/3

Udowodnij, że kwadrat dowolnej liczby naturalnej przy dzieleniu przez 5 nie może dać reszty 2. Podaj wszystkie możliwe reszty kwadratów przy dzieleniu przez 5 (zapisz je rosnąco, oddzielone przecinkami).

Podpowiedź 1

Rozważ liczby postaci $5k$, $5k+1$, $5k+2$, $5k+3$, $5k+4$.

Podpowiedź 2

Przy każdej postaci wyznacz resztę kwadratu.

Rozwiązanie

$(5k)^2=25k^2$ daje resztę 0; $(5k+1)^2=25k^2+10k+1$ daje 1; $(5k+2)^2=25k^2+20k+4$ daje 4.

$(5k+3)^2=25k^2+30k+9=5(\ldots)+4$ daje 4; $(5k+4)^2=25k^2+40k+16=5(\ldots)+1$ daje 1.

Możliwe reszty to 0, 1, 4, więc reszta 2 nigdy nie wystąpi.

Odpowiedź: 0, 1, 4

Treść własna Liczydła — teoria i zadania napisane od zera i sprawdzone.

Ucz się tego działu w aplikacji Interaktywnie: podpowiedzi, sprawdzanie, powtórki i korepetytor AI.