Liczydłomatematyka · webp.pl

Ułamki dziesiętne — klasa 5

Ułamki dziesiętne spotykasz codziennie: w cenach w sklepie, na wadze, w pomiarach długości i w procentach. W tym dziale nauczysz się je zapisywać, porównywać i liczyć na nich. Zobaczysz też, jak zamieniać je na ułamki zwykłe i procenty oraz jak szybko szacować wyniki.

Zapis dziesiętny

Ułamek dziesiętny to liczba zapisana z przecinkiem, np. $3,25$. Cyfry po przecinku mają swoje miejsca: dziesiąte, setne, tysięczne.

Liczba $3,25$ to 3 jedności, 2 dziesiąte i 5 setnych:

$$3,25 = 3 + \frac{2}{10} + \frac{5}{100}$$

Dopisanie zer na końcu części dziesiętnej nie zmienia wartości: $2,5 = 2,50 = 2,500$. Zero tuż po przecinku jest jednak ważne: $2,05 \ne 2,5$.

Porównywanie ułamków dziesiętnych

Najpierw porównaj części całkowite. Jeśli są równe, wyrównaj liczbę miejsc po przecinku zerami i porównuj cyfry od lewej.

Przykład: porównajmy $0,7$ i $0,65$. Zapisujemy $0,70$ i $0,65$. Ponieważ $70 > 65$, mamy $0,7 > 0,65$.

Więcej cyfr nie oznacza większej liczby! Liczba $0,7$ jest większa niż $0,65$, choć ma mniej cyfr.

Dodawanie i odejmowanie pisemne

Zapisz liczby przecinek pod przecinkiem. Braki uzupełnij zerami. Dodawaj lub odejmuj jak liczby naturalne, a przecinek w wyniku postaw w tej samej kolumnie.

$$a,b + c,d = e,f \qquad a,b - c,d = e,f$$

Przykład 1. Oblicz $12,4 + 3,85$.

Zapisujemy $12,40 + 3,85$. Dodajemy setne: $0+5=5$. Dziesiąte: $4+8=12$, piszemy 2, przenosimy 1. Jedności: $2+3+1=6$. Dziesiątki: 1. Wynik: $16,25$.

Przykład 2. Oblicz $7 - 2,36$.

Zapisujemy $7,00 - 2,36 = 4,64$.

Mnożenie i dzielenie przez liczbę naturalną

Mnożenie: mnożysz tak, jakby przecinka nie było. W wyniku oddzielasz tyle miejsc po przecinku, ile ma czynnik dziesiętny.

$$a,b \cdot c = d,e$$

Przykład 3. $2,35 \cdot 4$. Liczymy $235 \cdot 4 = 940$. Są 2 miejsca po przecinku, więc wynik to $9,40 = 9,4$.

Dzielenie: dzielisz pisemnie jak liczby naturalne. Przecinek w wyniku stawiasz, gdy w dzielnej zejdziesz do cyfr po przecinku.

$$a,b : c = d,e$$

Przykład 4. $7,5 : 5 = 1,5$, bo $7:5$ to 1 reszty 2, a $25 : 5 = 5$ dziesiątych.

Przykład 5. Cztery bułki kosztują razem $9,60$ zł. Jedna kosztuje $9,60 : 4 = 2,40$ zł.

Mnożenie i dzielenie przez 10, 100, 1000

Mnożenie przez $10, 100, 1000$ przesuwa przecinek w prawo o 1, 2, 3 miejsca. Dzielenie przesuwa go w lewo.

$$a,b \cdot 10 = ab,0 \qquad a,b : 10 = 0,ab$$

Przykłady: $3,47 \cdot 100 = 347$; $0,6 \cdot 1000 = 600$; $52,8 : 10 = 5,28$; $4,5 : 100 = 0,045$.

Gdy brakuje cyfr, dopisz zera. Wynik mnożenia ma być większy, a dzielenia mniejszy – to najprostszy sposób kontroli.

Dzielenie przez ułamek dziesiętny

Wynik się nie zmieni, jeśli dzielną i dzielnik pomnożysz przez tę samą liczbę (10, 100…). Dzięki temu dzielnik staje się naturalny.

$$a,b : c,d = e$$

Przykład 6. $6,3 : 0,9$. Mnożymy obie liczby przez 10: $63 : 9 = 7$.

Przykład 7. $1,44 : 0,12$. Mnożymy przez 100: $144 : 12 = 12$.

Można to sprawdzić: ile razy po $0,9$ zmieści się w $6,3$? Siedem razy.

Ułamki zwykłe, dziesiętne i ich rozwinięcia

Aby zamienić ułamek zwykły na dziesiętny, podziel licznik przez mianownik: $\frac{3}{4} = 3 : 4 = 0,75$. Można też rozszerzyć ułamek do mianownika 10, 100, 1000: $\frac{3}{5} = \frac{6}{10} = 0,6$.

Odwrotnie: $0,35 = \frac{35}{100} = \frac{7}{20}$.

Czasem dzielenie nigdy się nie kończy. $\frac{1}{3} = 0,333\ldots = 0,(3)$ oraz $\frac{5}{6} = 0,8333\ldots = 0,8(3)$. To rozwinięcia nieskończone okresowe; powtarzającą się grupę cyfr nazywamy okresem. Gdy mianownik (po skróceniu) ma tylko dzielniki 2 i 5, rozwinięcie jest skończone, np. $\frac{7}{8} = 0,875$.

Procenty

Procent to jedna setna całości.

$$1\% = \frac{1}{100} = 0,01$$

Zatem $25\% = 0,25 = \frac{1}{4}$, a $7\% = 0,07$. Aby obliczyć procent z liczby, zamień go na ułamek i pomnóż.

Przykład 8. Ile to $30\%$ z $80$ zł? $0,3 \cdot 80 = 24$ zł.

Przydatne skróty: $50\%$ to połowa, $25\%$ to ćwierć, $10\%$ to dzielenie przez 10.

Jednostki miar i szacowanie

Pamiętaj: $1\text{ m} = 100\text{ cm}$, $1\text{ km} = 1000\text{ m}$, $1\text{ kg} = 1000\text{ g}$. Zamiana to mnożenie lub dzielenie przez potęgę 10.

Przykład 9. $2,35$ m w centymetrach: $2,35 \cdot 100 = 235$ cm. A $450$ g w kilogramach: $450 : 1000 = 0,45$ kg.

Szacowanie: zaokrąglij liczby do prostszych i policz w pamięci. $4,87 + 6,12 \approx 5 + 6 = 11$. Wynik dokładny $10,99$ jest bliski, więc obliczenia są prawdopodobnie dobre. Szacunek pozwala wychwycić źle postawiony przecinek.

Typowe błędy i podsumowanie

Uważaj na:

- dodawanie bez wyrównania przecinków: $2,5 + 0,25$ to nie $0,50$, tylko $2,75$, - zły przecinek w iloczynie: $0,2 \cdot 0,3 = 0,06$, nie $0,6$, - porównywanie po liczbie cyfr: $0,5 > 0,49$, - przesuwanie przecinka w złą stronę: mnożenie przez 10 powiększa liczbę, - zamianę jednostek bez policzenia miejsc: $3,5$ km to $3500$ m, - zapominanie, że $20\%$ to $0,2$, a nie $20$.

Podsumowanie: wyrównuj przecinki przy dodawaniu i odejmowaniu, licz miejsca po przecinku przy mnożeniu, przesuwaj przecinek przy działaniach z 10, 100, 1000, zamieniaj procenty na ułamki i zawsze sprawdzaj wynik szacowaniem.

Zadania (40)

Zadanie 1 · trudność 1/3

Oblicz: $3{,}47 + 2{,}5$.

Podpowiedź 1

Zapisz liczby jedna pod drugą tak, aby przecinki były w jednej kolumnie.

Podpowiedź 2

Liczbę $2{,}5$ zapisz jako $2{,}50$.

Rozwiązanie

Wyrównujemy miejsca po przecinku: $3{,}47 + 2{,}50$.

Dodajemy setne: $7+0=7$, dziesiąte: $4+5=9$, jedności: $3+2=5$.

Wynik: $5{,}97$.

Odpowiedź: 5,97

Zadanie 2 · trudność 1/3

Oblicz: $12{,}6 - 4{,}85$.

Podpowiedź 1

Zapisz $12{,}6$ jako $12{,}60$.

Podpowiedź 2

Odejmuj pisemnie, pamiętając o pożyczaniu.

Rozwiązanie

Wyrównujemy: $12{,}60 - 4{,}85$.

Odejmujemy: $1260 - 485 = 775$ setnych.

Wynik: $7{,}75$.

Odpowiedź: 7,75

Zadanie 3 · trudność 1/3

Ania kupiła w piekarni bułki za $4{,}35$ zł i chleb za $5{,}8$ zł. Zapłaciła banknotem $20$ zł. Ile złotych reszty dostała?

Podpowiedź 1

Najpierw oblicz, ile kosztują zakupy razem.

Podpowiedź 2

Resztę oblicz, odejmując koszt zakupów od $20$ zł.

Rozwiązanie

Koszt zakupów: $4{,}35+5{,}80=10{,}15$ zł.

Reszta: $20{,}00-10{,}15=9{,}85$ zł.

Ania dostała $9{,}85$ zł reszty.

Odpowiedź: 9,85 zł

Zadanie 4 · trudność 1/3

Oblicz: $15{,}2 - 3{,}74 + 0{,}584$.

Podpowiedź 1

Zapisz wszystkie liczby z trzema miejscami po przecinku: $15{,}200$, $3{,}740$, $0{,}584$.

Podpowiedź 2

Wykonuj działania od lewej do prawej.

Rozwiązanie

Najpierw: $15{,}200-3{,}740=11{,}460$.

Potem: $11{,}460+0{,}584=12{,}044$.

Wynik: $12{,}044$.

Odpowiedź: 12,044

Zadanie 5 · trudność 1/3

Oblicz: $3{,}47\cdot 100$.

Podpowiedź 1

Mnożenie przez 100 przesuwa przecinek o 2 miejsca w prawo.

Podpowiedź 2

Przesuń przecinek w liczbie 3,47 o dwa miejsca.

Rozwiązanie

Mnożąc przez 100, przesuwamy przecinek o dwa miejsca w prawo.

$3{,}47\cdot 100=347$.

Odpowiedź: 347

Zadanie 6 · trudność 1/3

Oblicz: $56{,}3 : 10$.

Podpowiedź 1

Dzielenie przez 10 przesuwa przecinek o 1 miejsce w lewo.

Podpowiedź 2

Przesuń przecinek w liczbie 56,3 o jedno miejsce.

Rozwiązanie

Dzieląc przez 10, przesuwamy przecinek o jedno miejsce w lewo.

$56{,}3:10=5{,}63$.

Odpowiedź: 5,63

Zadanie 7 · trudność 1/3

Oblicz: $0{,}0472\cdot 1000 + 760 : 1000$.

Podpowiedź 1

Mnożenie przez 1000 przesuwa przecinek o 3 miejsca w prawo, dzielenie przez 1000 o 3 w lewo.

Podpowiedź 2

Policz osobno oba działania, potem dodaj.

Rozwiązanie

$0{,}0472\cdot 1000=47{,}2$.

$760:1000=0{,}76$.

$47{,}2+0{,}76=47{,}96$.

Odpowiedź: 47,96

Zadanie 8 · trudność 1/3

Porównaj liczby: $0{,}7$ i $0{,}62$. Wstaw znak $<$, $>$ lub $=$.

Podpowiedź 1

Wyrównaj liczbę miejsc po przecinku: $0{,}7=0{,}70$.

Podpowiedź 2

Porównaj setne części: 70 setnych i 62 setne.

Rozwiązanie

Zapisujemy $0{,}7=0{,}70$.

Porównujemy $0{,}70$ i $0{,}62$: 70 setnych jest więcej niż 62 setne.

Zatem $0{,}7>0{,}62$.

Odpowiedź: 0,7 > 0,62

Zadanie 9 · trudność 1/3

Ustaw liczby od najmniejszej do największej: $3{,}4;\ 3{,}04;\ 3{,}41;\ 3{,}394$.

Podpowiedź 1

Zapisz wszystkie liczby z trzema miejscami po przecinku: $3{,}400$; $3{,}040$; $3{,}410$; $3{,}394$.

Podpowiedź 2

Części całkowite są równe, więc porównuj części dziesiętne jako liczby naturalne: 400, 40, 410, 394.

Rozwiązanie

Po wyrównaniu: $3{,}400;\ 3{,}040;\ 3{,}410;\ 3{,}394$.

Porównujemy tysięczne części: 40 < 394 < 400 < 410.

Kolejność: $3{,}04<3{,}394<3{,}4<3{,}41$.

Odpowiedź: 3,04 < 3,394 < 3,4 < 3,41

Zadanie 10 · trudność 1/3

Trzej biegacze z Gdańska uzyskali czasy na 100 m: Ola – $12{,}4$ s, Kuba – $12{,}39$ s, Marta – $12{,}041$ s. Kto pobiegł najszybciej (najkrótszy czas)? Podaj imię.

Podpowiedź 1

Zapisz czasy z trzema miejscami po przecinku: $12{,}400$; $12{,}390$; $12{,}041$.

Podpowiedź 2

Najszybszy ma najmniejszy czas.

Rozwiązanie

Po wyrównaniu: Ola $12{,}400$, Kuba $12{,}390$, Marta $12{,}041$.

Części całkowite są równe; porównujemy 400, 390 i 41 tysięcznych.

Najmniejsza jest liczba $12{,}041$, więc najszybsza jest Marta.

Odpowiedź: Marta

Zadanie 11 · trudność 2/3

Pani Ewa kupiła 6 jednakowych zeszytów po $3{,}45$ zł każdy. Ile zapłaciła za wszystkie zeszyty?

Podpowiedź 1

Pomnóż cenę jednego zeszytu przez 6.

Podpowiedź 2

Pomnóż $345\cdot 6$, a potem wstaw przecinek, by miał dwa miejsca po przecinku.

Rozwiązanie

Liczymy $3{,}45\cdot 6$.

$345\cdot 6=2070$, a ponieważ $3{,}45$ ma dwa miejsca po przecinku, wynik to $20{,}70$.

Pani Ewa zapłaciła $20{,}70$ zł.

Odpowiedź: 20,70 zł

Zadanie 12 · trudność 2/3

Wstęga o długości $7{,}2$ m została pocięta na 8 równych kawałków. Jaką długość ma jeden kawałek? Podaj wynik w metrach.

Podpowiedź 1

Podziel $7{,}2$ przez 8.

Podpowiedź 2

$72:8=9$, więc uwzględnij przecinek.

Rozwiązanie

Liczymy $7{,}2:8$.

Ponieważ $72:8=9$, to $7{,}2:8=0{,}9$.

Jeden kawałek ma $0{,}9$ m.

Odpowiedź: 0,9 m

Zadanie 13 · trudność 2/3

Kilogram jabłek kosztuje $4{,}85$ zł. Ile zapłacimy za 12 kg jabłek, jeśli sklep daje rabat i płacimy o $3$ zł mniej niż wynosi cena początkowa?

Podpowiedź 1

Najpierw oblicz $4{,}85\cdot 12$.

Podpowiedź 2

Od wyniku odejmij 3 zł.

Rozwiązanie

$4{,}85\cdot 12=4{,}85\cdot 10+4{,}85\cdot 2=48{,}5+9{,}7=58{,}2$.

Po rabacie: $58{,}2-3=55{,}2$.

Zapłacimy $55{,}20$ zł.

Odpowiedź: 55,20 zł

Zadanie 14 · trudność 2/3

Pięć jednakowych paczek waży razem $12{,}6$ kg. Do tego dokładamy jeszcze 3 takie same paczki. Ile ważą wszystkie 8 paczek?

Podpowiedź 1

Najpierw oblicz masę jednej paczki: $12{,}6:5$.

Podpowiedź 2

Potem pomnóż wynik przez 8.

Rozwiązanie

Jedna paczka: $12{,}6:5=2{,}52$ kg.

Osiem paczek: $2{,}52\cdot 8=20{,}16$.

Wszystkie paczki ważą $20{,}16$ kg.

Odpowiedź: 20,16 kg

Zadanie 15 · trudność 2/3

Oblicz: $4,5 : 0,9$.

Podpowiedź 1

Przesuń przecinek w dzielniku i dzielnej o tyle samo miejsc w prawo.

Podpowiedź 2

Dzielnik ma być liczbą całkowitą.

Rozwiązanie

Dzielnik 0,9 mnożymy przez 10, więc dzielną też: $4,5\cdot10=45$, $0,9\cdot10=9$.

Obliczamy $45:9=5$.

Odpowiedź: 5

Zadanie 16 · trudność 2/3

Oblicz: $7,56 : 0,12$.

Podpowiedź 1

Pomnóż obie liczby przez 100.

Podpowiedź 2

Podziel 756 przez 12.

Rozwiązanie

Mnożymy obie liczby przez 100: $7,56:0,12=756:12$.

$756:12=63$.

Odpowiedź: 63

Zadanie 17 · trudność 2/3

Z beczki zawierającej 18,6 litra soku nalewamy porcje po 0,3 litra. Ile takich porcji uda się nalać?

Podpowiedź 1

Należy podzielić 18,6 przez 0,3.

Podpowiedź 2

Pomnóż obie liczby przez 10.

Rozwiązanie

Zapisujemy działanie: $18,6:0,3$.

Przesuwamy przecinek o jedno miejsce: $186:3=62$.

Można nalać 62 porcje.

Odpowiedź: 62 porcje

Zadanie 18 · trudność 2/3

Pani Ewa kupiła kilka jednakowych zeszytów po 2,75 zł każdy i zapłaciła razem 33 zł. Ile zeszytów kupiła?

Podpowiedź 1

Podziel 33 przez 2,75.

Podpowiedź 2

Pomnóż obie liczby przez 100: $3300:275$.

Rozwiązanie

Liczba zeszytów to $33:2,75$.

Mnożymy przez 100: $3300:275$.

Skracamy przez 25: $132:11=12$. Kupiła 12 zeszytów.

Odpowiedź: 12 zeszytów

Zadanie 19 · trudność 2/3

Zamień ułamek zwykły $\frac{3}{8}$ na ułamek dziesiętny.

Podpowiedź 1

Rozszerz ułamek tak, by w mianowniku było 1000, albo podziel 3 przez 8.

Podpowiedź 2

$8 \cdot 125 = 1000$.

Rozwiązanie

Rozszerzamy ułamek: $\frac{3}{8}=\frac{3\cdot125}{8\cdot125}=\frac{375}{1000}$.

Zapisujemy w postaci dziesiętnej: $0{,}375$.

Odpowiedź: 0,375

Zadanie 20 · trudność 2/3

Zamień ułamek dziesiętny $0{,}64$ na ułamek zwykły nieskracalny.

Podpowiedź 1

Zapisz $0{,}64$ jako ułamek o mianowniku 100.

Podpowiedź 2

Skróć licznik i mianownik przez 4.

Rozwiązanie

$0{,}64=\frac{64}{100}$.

Dzielimy licznik i mianownik przez 4: $\frac{64}{100}=\frac{16}{25}$.

Odpowiedź: 16/25

Zadanie 21 · trudność 2/3

Zamień liczbę mieszaną $2\frac{7}{20}$ na ułamek dziesiętny, a następnie ułamek dziesiętny $1{,}125$ na liczbę mieszaną w postaci nieskracalnej. Podaj jako wynik pierwszy z tych ułamków dziesiętnych.

Podpowiedź 1

$\frac{7}{20}=\frac{35}{100}$.

Podpowiedź 2

$0{,}125=\frac{125}{1000}$, skróć przez 125.

Rozwiązanie

$\frac{7}{20}=\frac{35}{100}=0{,}35$, więc $2\frac{7}{20}=2{,}35$.

$1{,}125=1\frac{125}{1000}=1\frac{1}{8}$.

Odpowiedź: 2,35; 1 1/8

Zadanie 22 · trudność 2/3

Ola przeczytała $\frac{9}{25}$ książki, a Kuba $0{,}4$ tej samej książki. Kto przeczytał większą część książki? Zapisz $\frac{9}{25}$ jako ułamek dziesiętny. Podaj ten ułamek jako wynik.

Podpowiedź 1

Rozszerz $\frac{9}{25}$ do mianownika 100.

Podpowiedź 2

Porównaj $0{,}36$ i $0{,}4=0{,}40$.

Rozwiązanie

$\frac{9}{25}=\frac{36}{100}=0{,}36$.

Ponieważ $0{,}40>0{,}36$, więcej przeczytał Kuba.

Odpowiedź: 0,36; Kuba przeczytał więcej

Zadanie 23 · trudność 2/3

W klasie 5b 36% uczniów jedzie na wycieczkę do Krakowa. Zapisz 36% w postaci ułamka dziesiętnego, a potem w postaci ułamka zwykłego nieskracalnego.

Podpowiedź 1

Procent to setna część: 36% = 36/100.

Podpowiedź 2

Skróć ułamek przez 4.

Rozwiązanie

36% = 36/100 = 0,36.

Skracamy 36/100 przez 4: 36:4 = 9, 100:4 = 25.

Wynik: 0,36 = 9/25.

Odpowiedź: 0,36 = 9/25

Zadanie 24 · trudność 2/3

Zamień ułamek dziesiętny 0,075 na procenty, a następnie podaj 7,5% jako ułamek zwykły nieskracalny.

Podpowiedź 1

Aby zamienić ułamek dziesiętny na procenty, pomnóż go przez 100%.

Podpowiedź 2

7,5% = 7,5/100 = 75/1000.

Rozwiązanie

0,075 · 100% = 7,5%.

7,5% = 75/1000.

Skracamy przez 25: 75:25 = 3, 1000:25 = 40, czyli 3/40.

Odpowiedź: 0,075 = 7,5%; 7,5% = 3/40

Zadanie 25 · trudność 2/3

Zamień ułamek zwykły $\frac{7}{20}$ na ułamek dziesiętny i na procenty. Następnie zapisz 120% jako ułamek dziesiętny.

Podpowiedź 1

Rozszerz ułamek 7/20 do mianownika 100.

Podpowiedź 2

120% = 120/100.

Rozwiązanie

7/20 = 35/100 = 0,35.

0,35 = 35%.

120% = 120/100 = 1,2.

Odpowiedź: 7/20 = 0,35 = 35%; 120% = 1,2

Zadanie 26 · trudność 2/3

W sklepie w Gdańsku kurtka kosztowała 200 zł. Cenę obniżono o $\frac{3}{8}$ ceny, a w drugim sklepie o 0,35 ceny, a w trzecim o 36%. Zapisz każdą obniżkę w procentach i podaj, w którym sklepie obniżka była największa (1 – pierwszy, 2 – drugi, 3 – trzeci).

Podpowiedź 1

3/8 = 375/1000 = 0,375.

Podpowiedź 2

Porównaj 37,5%, 35% i 36%.

Rozwiązanie

3/8 = 0,375 = 37,5%.

0,35 = 35%, a trzecia obniżka to 36%.

Największa jest 37,5%, czyli w pierwszym sklepie.

Odpowiedź: 3/8 = 37,5%; 0,35 = 35%; 36%; największa w pierwszym sklepie

Zadanie 27 · trudność 2/3

Ania zmierzyła długość swojego ołówka: 17,5 cm. Wyraź tę długość w milimetrach.

Podpowiedź 1

1 cm = 10 mm.

Podpowiedź 2

Pomnóż 17,5 przez 10.

Rozwiązanie

Jeden centymetr to 10 milimetrów.

17,5 · 10 = 175, więc ołówek ma 175 mm.

Odpowiedź: 175 mm

Zadanie 28 · trudność 2/3

Pani Krystyna kupiła na targu w Lublinie 2,35 kg jabłek i 0,8 kg śliwek. Ile gramów owoców kupiła łącznie?

Podpowiedź 1

1 kg = 1000 g.

Podpowiedź 2

Najpierw dodaj masy w kilogramach: 2,35 + 0,8.

Rozwiązanie

2,35 kg + 0,8 kg = 3,15 kg.

3,15 · 1000 = 3150, więc kupiła 3150 g owoców.

Odpowiedź: 3150 g

Zadanie 29 · trudność 2/3

Trasa rowerowa z Kutna do Łęczycy ma 4,6 km. Marek przejechał już 2750 m. Ile metrów zostało mu jeszcze do przejechania?

Podpowiedź 1

1 km = 1000 m, więc 4,6 km = 4600 m.

Podpowiedź 2

Odejmij: 4600 − 2750.

Rozwiązanie

4,6 km = 4,6 · 1000 m = 4600 m.

4600 m − 2750 m = 1850 m.

Odpowiedź: 1850 m

Zadanie 30 · trudność 2/3

Piekarz zużył 0,45 kg mąki na jeden chleb. Ile ton mąki potrzeba na 2000 takich chlebów? Wynik podaj w tonach (1 t = 1000 kg).

Podpowiedź 1

Najpierw policz masę mąki w kilogramach: 0,45 · 2000.

Podpowiedź 2

Aby zamienić kg na t, podziel przez 1000.

Rozwiązanie

0,45 kg · 2000 = 900 kg.

900 kg : 1000 = 0,9 t.

Odpowiedź: 0,9 t

Zadanie 31 · trudność 2/3

Zaokrąglij każdy składnik do najbliższej liczby całkowitej i oszacuj wartość sumy $3{,}8+5{,}2+7{,}9$.

Podpowiedź 1

Zaokrąglij: 3,8 do 4, 5,2 do 5, 7,9 do 8.

Podpowiedź 2

Dodaj otrzymane liczby całkowite.

Rozwiązanie

Zaokrąglamy: $3{,}8\approx4$, $5{,}2\approx5$, $7{,}9\approx8$.

Szacujemy: $4+5+8=17$.

Odpowiedź: 17

Zadanie 32 · trudność 2/3

Oszacuj wartość iloczynu $4{,}9\cdot6{,}1$, zaokrąglając oba czynniki do najbliższej liczby całkowitej. Następnie sprawdź, czy dokładny wynik $29{,}89$ jest bliski szacunkowi.

Podpowiedź 1

4,9 zaokrąglamy do 5, a 6,1 do 6.

Podpowiedź 2

Pomnóż 5 przez 6 i porównaj z 29,89.

Rozwiązanie

$4{,}9\approx5$, $6{,}1\approx6$.

Szacunek: $5\cdot6=30$. Dokładny wynik 29,89 różni się od 30 o 0,11, więc szacunek jest dobry.

Odpowiedź: 30; tak, wynik 29,89 jest bliski

Zadanie 33 · trudność 2/3

Samochód jedzie ze średnią prędkością $58{,}7$ km/h przez $3{,}1$ godziny. Zaokrąglając prędkość do dziesiątek, a czas do całości, oszacuj przebytą drogę w kilometrach.

Podpowiedź 1

58,7 zaokrąglamy do 60, a 3,1 do 3.

Podpowiedź 2

Droga = prędkość · czas.

Rozwiązanie

$58{,}7\approx60$ km/h, $3{,}1\approx3$ h.

Droga: $60\cdot3=180$ km.

Odpowiedź: 180 km

Zadanie 34 · trudność 2/3

Diagram kołowy przedstawia, jak 200 uczniów klasy piątych i szóstych dojeżdża do szkoły: pieszo – 40%, autobusem – 30%, rowerem – 20%, samochodem – 10%. Ilu uczniów przychodzi do szkoły pieszo?

Podpowiedź 1

Oblicz 40% z 200.

Podpowiedź 2

40% = 0,4.

Rozwiązanie

Zamieniamy 40% na ułamek dziesiętny: 0,4.

Obliczamy $0{,}4\cdot 200=80$.

Pieszo przychodzi 80 uczniów.

Odpowiedź: 80 uczniów

Zadanie 35 · trudność 2/3

Diagram kołowy pokazuje, na co Kasia wydała 60 zł kieszonkowego: książki – 35%, przekąski – 25%, kino – 30%, reszta – drobiazgi. Ile procent kieszonkowego Kasia wydała na drobiazgi i ile to złotych?

Podpowiedź 1

Wszystkie części diagramu dają razem 100%.

Podpowiedź 2

Oblicz 10% z 60 zł.

Rozwiązanie

Drobiazgi: $100\%-35\%-25\%-30\%=10\%$.

Obliczamy $0{,}1\cdot 60=6$ zł.

Na drobiazgi Kasia wydała 6 zł (10%).

Odpowiedź: 10%, czyli 6 zł

Zadanie 36 · trudność 2/3

Diagram kołowy przedstawia wyniki ankiety o ulubionych owocach wśród 250 osób: jabłka – 32%, truskawki – 28%, banany – 20%, pozostałe owoce – 20%. O ile więcej osób wybrało jabłka niż banany?

Podpowiedź 1

Oblicz, o ile punktów procentowych różnią się wyniki.

Podpowiedź 2

32% − 20% = 12%, a 12% z 250 to?

Rozwiązanie

Różnica wynosi $32\%-20%=12\%$.

Obliczamy $0{,}12\cdot 250=30$.

Jabłka wybrało o 30 osób więcej niż banany.

Odpowiedź: 30 osób

Zadanie 37 · trudność 2/3

Diagram kołowy przedstawia budżet klasowej wycieczki. Koszt całkowity to 1800 zł: transport – 45%, bilety – 30%, wyżywienie – 15%, ubezpieczenie – 10%. Transport i ubezpieczenie opłacono z funduszu klasy, a resztę wpłacili uczniowie. Ile złotych wpłacili uczniowie?

Podpowiedź 1

Uczniowie płacą za bilety i wyżywienie: ile to procent?

Podpowiedź 2

30% + 15% = 45%.

Rozwiązanie

Uczniowie pokryli bilety i wyżywienie: $30\%+15\%=45\%$ kosztu.

Obliczamy $0{,}45\cdot 1800=810$.

Uczniowie wpłacili 810 zł.

Odpowiedź: 810 zł

Zadanie 38 · trudność 3/3

Zapisz ułamek $2\frac{3}{8}$ w postaci rozwinięcia dziesiętnego.

Podpowiedź 1

Zamień ułamek $\frac{3}{8}$ na ułamek o mianowniku 1000.

Podpowiedź 2

Możesz podzielić pisemnie 3 przez 8.

Rozwiązanie

Rozszerzamy $\frac{3}{8}$ przez 125: $\frac{3}{8}=\frac{375}{1000}$.

Zatem $\frac{3}{8}=0{,}375$, a cała liczba to $2{,}375$.

Odpowiedź: 2,375

Zadanie 39 · trudność 3/3

Wykonaj dzielenie pisemne i zapisz ułamek $\frac{5}{12}$ w postaci rozwinięcia dziesiętnego okresowego.

Podpowiedź 1

Dziel 5 przez 12, dopisując zera do reszty.

Podpowiedź 2

Zauważ, kiedy reszta zaczyna się powtarzać.

Rozwiązanie

Dzielimy: $5:12=0{,}4$ i reszta 2 (po dopisaniu zer: 50=4·12+2).

Dalej 20=1·12+8, potem 80=6·12+8, więc reszta 8 się powtarza i cyfra 6 się powtarza.

Zatem $\frac{5}{12}=0{,}41666\ldots=0{,}41(6)$.

Odpowiedź: 0,41(6)

Zadanie 40 · trudność 3/3

Zapisz ułamek $\frac{8}{11}$ w postaci rozwinięcia dziesiętnego okresowego i podaj 20. cyfrę po przecinku.

Podpowiedź 1

Dziel 8 przez 11: 80=7·11+3, potem 30=2·11+8.

Podpowiedź 2

Reszta 8 wróciła, więc okres to 72.

Rozwiązanie

$80:11=7$ reszty 3, $30:11=2$ reszty 8, reszta 8 się powtarza.

Stąd $\frac{8}{11}=0{,}727272\ldots=0{,}(72)$.

Cyfry na miejscach nieparzystych to 7, a na parzystych 2. Miejsce 20 jest parzyste, więc 20. cyfra to 2.

Odpowiedź: 0,(72); 20. cyfra to 2

Treść własna Liczydła — teoria i zadania napisane od zera i sprawdzone.

Ucz się tego działu w aplikacji Interaktywnie: podpowiedzi, sprawdzanie, powtórki i korepetytor AI.