Oblicz pole prostokąta o bokach 9 cm i 6 cm (rysunek).
Podpowiedź 1
Pole prostokąta to iloczyn długości sąsiednich boków.
Podpowiedź 2
P = a · b
Rozwiązanie
Zapisujemy wzór: $P = a \cdot b$.
Podstawiamy: $P = 9 \cdot 6 = 54$ cm².
Odpowiedź: 54 cm²
Ile farby potrzeba na ścianę? Ile płytek na podłogę? Na takie pytania odpowiada pole figury. W tym dziale nauczysz się liczyć pola kwadratu, prostokąta, równoległoboku, trójkąta, rombu i trapezu oraz figur złożonych.
Pole powierzchni to liczba, która mówi, ile jednostkowych kwadratów mieści się wewnątrz figury.
Jeśli w prostokącie zmieści się 12 kwadratów o boku 1 cm, jego pole wynosi 12 cm². Zapis cm² czytamy: centymetr kwadratowy.
Obwód to coś innego: to długość linii dookoła figury. Mierzymy go w cm, m, km. Pole mierzymy w cm², m², km².
Prostokąt o bokach $a$ i $b$ składa się z $b$ rzędów po $a$ kwadracików. Dlatego:
$$P = a \cdot b$$
Kwadrat to prostokąt o równych bokach:
$$P = a \cdot a = a^2$$
To jest podstawa wszystkich pozostałych wzorów.
Wysokość to odcinek prostopadły (pod kątem prostym) do podstawy, łączący podstawę z przeciwległym bokiem lub wierzchołkiem. Nie jest to zwykle bok skośny!
W każdej figurze możesz wybrać podstawę, ale wysokość musi do niej pasować.
Równoległobok: wycinamy trójkąt z jednego końca i przesuwamy go na drugi. Powstaje prostokąt o wymiarach $a$ i $h$.
$$P = a \cdot h$$
Trójkąt: dwa takie same trójkąty tworzą równoległobok, więc jeden to jego połowa.
$$P = \frac{a \cdot h}{2}$$
Romb ma dwie przekątne $e$ i $f$, które przecinają się pod kątem prostym. Romb mieści się w prostokącie $e \times f$ i zajmuje jego połowę:
$$P = \frac{e \cdot f}{2}$$
Romb jest też równoległobokiem, więc gdy znasz bok $a$ i wysokość $h$, liczysz $P = a \cdot h$. Wzór dobierasz do danych.
Trapez ma dwie równoległe podstawy $a$ i $b$ oraz wysokość $h$. Dwa takie same trapezy złożone razem dają równoległobok o podstawie $a+b$:
$$P = \frac{(a+b) \cdot h}{2}$$
Zadanie 1. Trapez ma podstawy 9 cm i 5 cm oraz wysokość 4 cm.
1. $a+b = 9+5 = 14$ 2. $14 \cdot 4 = 56$ 3. $56 : 2 = 28$
Odp. $P = 28\ \text{cm}^2$.
Zadanie 2. Romb ma przekątne 10 cm i 6 cm.
$P = \frac{10 \cdot 6}{2} = 30\ \text{cm}^2$.
Zadanie 3. Romb ma bok 7 cm i wysokość 5 cm. Przekątnych nie znamy, więc liczymy jak równoległobok: $P = 7 \cdot 5 = 35\ \text{cm}^2$.
Figura złożona składa się z kilku prostszych figur. Są dwie metody.
Podział: tniesz figurę na prostokąty, trójkąty itp., liczysz pola części i dodajesz.
Dopełnianie: dorysowujesz brakujące kawałki, by powstał duży prostokąt. Od jego pola odejmujesz pola dorysowanych części.
Wybierz tę metodę, która daje mniej liczenia.
Litera L: duży prostokąt 8 cm na 6 cm, z którego wycięto w rogu prostokąt 3 cm na 2 cm.
Dopełnianie: 1. Duży prostokąt: $8 \cdot 6 = 48$ 2. Wycięty: $3 \cdot 2 = 6$ 3. $48 - 6 = 42$
Odp. $P = 42\ \text{cm}^2$.
Zadanie odwrotne. Pole prostokąta to 54 cm², jeden bok ma 9 cm. Drugi bok: $b = 54 : 9 = 6$ cm. Z wzoru $P=a\cdot b$ dzielimy pole przez znany bok.
Bok kwadratu 1 m to 100 cm. Pole takiego kwadratu:
$$1\ \text{m}^2 = 100 \cdot 100\ \text{cm}^2 = 10\,000\ \text{cm}^2$$
Przelicznik długości podnosimy do kwadratu:
- $1\ \text{cm}^2 = 100\ \text{mm}^2$ - $1\ \text{m}^2 = 10\,000\ \text{cm}^2$ - $1\ \text{km}^2 = 1\,000\,000\ \text{m}^2$
Przykład: $3\ \text{m}^2 = 3 \cdot 10\,000 = 30\,000\ \text{cm}^2$.
- Pole z obwodem. Obwód to dodawanie boków, pole to mnożenie. Wyniki mają inne jednostki. - Bok zamiast wysokości. W równoległoboku i trapezie skośny bok nie jest wysokością. Użyj odcinka prostopadłego. - Zły przelicznik. $1\ \text{m}^2$ to 10 000 cm², nie 100 cm². - Zapominanie o dzieleniu przez 2 w trójkącie, rombie i trapezie. - Mieszanie jednostek. Przed liczeniem zamień wszystkie długości na tę samą jednostkę.
Oblicz pole prostokąta o bokach 9 cm i 6 cm (rysunek).
Pole prostokąta to iloczyn długości sąsiednich boków.
P = a · b
Zapisujemy wzór: $P = a \cdot b$.
Podstawiamy: $P = 9 \cdot 6 = 54$ cm².
Odpowiedź: 54 cm²
Boisko szkolne ma kształt kwadratu o boku 20 m (rysunek). Oblicz jego pole.
Pole kwadratu to bok razy bok.
P = a²
Wzór: $P = a^2$.
Podstawiamy: $P = 20^2 = 400$ m².
Odpowiedź: 400 m²
Oblicz pole trapezu o podstawach 10 cm i 6 cm oraz wysokości 5 cm (rysunek).
Dodaj długości podstaw, pomnóż przez wysokość i podziel przez 2.
P = (a + b) · h : 2
Wzór: $P = \frac{(a+b)\cdot h}{2}$.
Podstawiamy: $P = \frac{(10+6)\cdot 5}{2} = \frac{80}{2} = 40$ cm².
Odpowiedź: 40 cm²
Romb ma przekątne długości $e=10$ cm i $f=6$ cm (rysunek). Który wzór pozwala obliczyć jego pole? Oblicz to pole.
Dane są obie przekątne rombu.
Pole rombu to połowa iloczynu jego przekątnych.
Mamy przekątne, więc wybieramy wzór $P=\frac{e\cdot f}{2}$.
$P=\frac{10\cdot 6}{2}=30$ cm².
Odpowiedź: $P=\frac{e\cdot f}{2}$, czyli 30 cm²
Romb ma bok $a=13$ cm i wysokość $h=8$ cm poprowadzoną do tego boku (rysunek). Który wzór wybierzesz? Oblicz pole rombu.
Dane są bok i wysokość, więc romb traktuj jak równoległobok.
Pole = podstawa razy wysokość.
Wybieramy wzór $P=a\cdot h$.
$P=13\cdot 8=104$ cm².
Odpowiedź: $P=a\cdot h$, czyli 104 cm²
Przekątne rombu mają długości 16 cm i 12 cm (rysunek). Oblicz pole rombu oraz jego bok $a$. Następnie wybierz wzór i oblicz wysokość $h$ opuszczoną na bok, korzystając z równości $P=a\cdot h$.
Połówki przekątnych (8 i 6) tworzą trójkąt prostokątny o przeciwprostokątnej równej bokowi.
Pole obliczone z przekątnych porównaj z $a\cdot h$.
$P=\frac{16\cdot 12}{2}=96$ cm².
Bok: $a=\sqrt{8^2+6^2}=10$ cm.
Z $a\cdot h=96$ mamy $h=96:10=9{,}6$ cm.
Odpowiedź: $P=96$ cm², $a=10$ cm, $h=9{,}6$ cm
Pole rombu wynosi 120 cm², a jedna przekątna ma 15 cm (rysunek). Który wzór wybierzesz, by obliczyć drugą przekątną $f$? Oblicz ją.
Użyj wzoru $P=\frac{e\cdot f}{2}$ z danym polem.
Najpierw $e\cdot f=2P$.
$120=\frac{15\cdot f}{2}$, więc $15\cdot f=240$.
$f=240:15=16$ cm.
Odpowiedź: $f=16$ cm
Figura na rysunku składa się z dwóch prostokątów: prostokąta o wymiarach 8 cm × 3 cm oraz prostokąta o wymiarach 4 cm × 5 cm, połączonych jak na rysunku (mniejszy stoi na lewym końcu dłuższego, od dołu). Oblicz pole figury.
Podziel figurę na dwa prostokąty i oblicz pole każdego.
Dodaj otrzymane pola.
Pole pierwszego prostokąta: 8·3 = 24 cm².
Pole drugiego prostokąta: 4·5 = 20 cm².
Pole figury: 24 + 20 = 44 cm².
Odpowiedź: 44 cm²
Działka ma kształt litery L. Składa się z prostokąta 12 m × 5 m oraz prostokąta 7 m × 4 m dołączonego do jego dłuższego boku (patrz rysunek). Oblicz pole działki.
Oblicz osobno pola obu prostokątów.
Dodaj je do siebie.
Pierwszy prostokąt: 12·5 = 60 m².
Drugi prostokąt: 7·4 = 28 m².
Razem: 60 + 28 = 88 m².
Odpowiedź: 88 m²
Plan podłogi ma kształt litery T. Górna część to prostokąt 10 m × 3 m, a pod jej środkiem jest prostokąt 4 m × 6 m (4 m szerokości, 6 m wysokości). Oblicz pole podłogi.
Podziel literę T na belkę poziomą i pionową nóżkę.
Dodaj pola obu części.
Belka: 10·3 = 30 m².
Nóżka: 4·6 = 24 m².
Pole: 30 + 24 = 54 m².
Odpowiedź: 54 m²
Figura ma kształt litery U. Zewnętrzny wymiar to 14 cm szerokości i 9 cm wysokości. Dwa pionowe słupki mają szerokość 4 cm każdy i sięgają od dołu do góry, a podstawa ma wysokość 3 cm i leży między słupkami. Oblicz pole figury, dzieląc ją na trzy prostokąty.
Słupki mają wysokość 9 cm, a podstawa między nimi ma szerokość 14 − 4 − 4 = 6 cm.
Oblicz pola dwóch słupków i podstawy.
Jeden słupek: 4·9 = 36 cm², dwa słupki: 72 cm².
Podstawa między słupkami: 6·3 = 18 cm².
Pole figury: 72 + 18 = 90 cm².
Odpowiedź: 90 cm²
Prostokątna działka ma wymiary 12 m na 8 m. W jej rogu znajduje się kwadratowy basen o boku 3 m (rysunek). Oblicz pole działki bez basenu.
Oblicz pole całej działki.
Odejmij pole basenu.
Pole prostokąta: 12·8 = 96 m².
Pole basenu: 3·3 = 9 m².
Pole figury: 96 − 9 = 87 m².
Odpowiedź: 87 m^2
Z prostokątnego kartonu o wymiarach 20 cm na 10 cm wycięto w środku prostokątny otwór o wymiarach 12 cm na 4 cm (rysunek). Oblicz pole pozostałej części kartonu.
Pole kartonu to 20·10.
Od niego odejmij pole otworu.
Pole kartonu: 20·10 = 200 cm².
Pole otworu: 12·4 = 48 cm².
Pole ramki: 200 − 48 = 152 cm².
Odpowiedź: 152 cm^2
Ścieżka o szerokości 2 m otacza dookoła prostokątny trawnik o wymiarach 14 m na 6 m. Całość (trawnik i ścieżka) tworzy prostokąt o wymiarach 18 m na 10 m (rysunek). Oblicz pole ścieżki.
Oblicz pole dużego prostokąta 18 m na 10 m.
Odejmij pole trawnika.
Pole całości: 18·10 = 180 m².
Pole trawnika: 14·6 = 84 m².
Pole ścieżki: 180 − 84 = 96 m².
Odpowiedź: 96 m^2
Z kwadratu o boku 10 cm wycięto dwa narożniki: kwadrat o boku 4 cm i kwadrat o boku 3 cm (rysunek). Oblicz pole powstałej figury.
Pole kwadratu to 10·10.
Odejmij pola obu wyciętych kwadratów.
Pole dużego kwadratu: 10·10 = 100 cm².
Pola wyciętych kwadratów: 4·4 = 16 cm² i 3·3 = 9 cm².
Pole figury: 100 − 16 − 9 = 75 cm².
Odpowiedź: 75 cm^2
Pole równoległoboku wynosi $90\ \text{cm}^2$, a jego podstawa ma długość $15$ cm. Oblicz wysokość opuszczoną na tę podstawę.
Wzór na pole równoległoboku: $P=a\cdot h$.
Wysokość to pole podzielone przez podstawę.
Podstawiamy do wzoru: $90=15\cdot h$.
Stąd $h=90:15=6$.
Wysokość ma 6 cm.
Odpowiedź: 6 cm
Pole trójkąta wynosi $54\ \text{cm}^2$. Wysokość tego trójkąta jest równa $9$ cm. Oblicz długość podstawy, na którą opuszczono tę wysokość.
Wzór na pole trójkąta: $P=\frac{1}{2}\cdot a\cdot h$.
Najpierw pomnóż pole przez 2, potem podziel przez wysokość.
Zapisujemy: $54=\frac{1}{2}\cdot a\cdot 9$.
Mnożymy obie strony przez 2: $108=9\cdot a$.
Stąd $a=108:9=12$ cm.
Odpowiedź: 12 cm
Trapez ma pole $77\ \text{cm}^2$ i wysokość $7$ cm. Jedna podstawa trapezu ma $8$ cm. Oblicz długość drugiej podstawy.
Wzór na pole trapezu: $P=\frac{(a+b)\cdot h}{2}$.
Najpierw oblicz sumę podstaw $a+b$.
Podstawiamy: $77=\frac{(8+b)\cdot 7}{2}$.
Mnożymy przez 2 i dzielimy przez 7: $8+b=154:7=22$.
Stąd $b=22-8=14$ cm.
Odpowiedź: 14 cm
Przelicz: $3\ \text{m}^2$ na centymetry kwadratowe. Wskazówka: $1\ \text{m}=100\ \text{cm}$.
Ponieważ $1\ \text{m}=100\ \text{cm}$, to $1\ \text{m}^2=100\cdot100\ \text{cm}^2$.
Pomnóż 3 przez liczbę centymetrów kwadratowych w $1\ \text{m}^2$.
$1\ \text{m}^2=100\ \text{cm}\cdot100\ \text{cm}=10\,000\ \text{cm}^2$.
$3\ \text{m}^2=3\cdot10\,000=30\,000\ \text{cm}^2$.
Odpowiedź: 30000 cm^2
Działka ma powierzchnię $45\,000\ \text{m}^2$. Ile to hektarów? (Pamiętaj: $1\ \text{ha}=10\,000\ \text{m}^2$.)
Hektar to kwadrat o boku 100 m, czyli $10\,000\ \text{m}^2$.
Podziel $45\,000$ przez $10\,000$.
$1\ \text{ha}=100\ \text{m}\cdot100\ \text{m}=10\,000\ \text{m}^2$.
$45\,000:10\,000=4{,}5$, czyli $4{,}5\ \text{ha}$.
Odpowiedź: 4,5 ha
Podłoga w sali gimnastycznej w szkole ma $240\ \text{m}^2$. Ile arów to jest? Przypomnienie: $1\ \text{a}=100\ \text{m}^2$. Następnie podaj, ile to $\text{dm}^2$.
$1\ \text{a}$ to kwadrat o boku 10 m, czyli $100\ \text{m}^2$.
$1\ \text{m}=10\ \text{dm}$, więc $1\ \text{m}^2=100\ \text{dm}^2$.
$240:100=2{,}4$, więc $240\ \text{m}^2=2{,}4\ \text{a}$.
$1\ \text{m}^2=10\cdot10=100\ \text{dm}^2$, więc $240\cdot100=24\,000\ \text{dm}^2$.
Odpowiedź: 2,4 a oraz 24000 dm^2
Pani Ewa chce wyłożyć kwadratowymi płytkami o boku $20\ \text{cm}$ taras o powierzchni $6\ \text{m}^2$. Ile płytek potrzeba, jeśli nie uwzględniamy odpadów?
Zamień $6\ \text{m}^2$ na $\text{cm}^2$: $1\ \text{m}^2=10\,000\ \text{cm}^2$.
Oblicz pole jednej płytki: $20\cdot20$ i podziel.
$6\ \text{m}^2=6\cdot10\,000=60\,000\ \text{cm}^2$.
Pole płytki: $20\cdot20=400\ \text{cm}^2$.
Liczba płytek: $60\,000:400=150$.
Odpowiedź: 150
Treść własna Liczydła — teoria i zadania napisane od zera i sprawdzone.
Ucz się tego działu w aplikacji Interaktywnie: podpowiedzi, sprawdzanie, powtórki i korepetytor AI.