Liczydłomatematyka · webp.pl

Pola figur — klasa 5

Ile farby potrzeba na ścianę? Ile płytek na podłogę? Na takie pytania odpowiada pole figury. W tym dziale nauczysz się liczyć pola kwadratu, prostokąta, równoległoboku, trójkąta, rombu i trapezu oraz figur złożonych.

Czym jest pole?

Pole powierzchni to liczba, która mówi, ile jednostkowych kwadratów mieści się wewnątrz figury.

Jeśli w prostokącie zmieści się 12 kwadratów o boku 1 cm, jego pole wynosi 12 cm². Zapis cm² czytamy: centymetr kwadratowy.

Obwód to coś innego: to długość linii dookoła figury. Mierzymy go w cm, m, km. Pole mierzymy w cm², m², km².

Kwadrat i prostokąt

Prostokąt o bokach $a$ i $b$ składa się z $b$ rzędów po $a$ kwadracików. Dlatego:

$$P = a \cdot b$$

Kwadrat to prostokąt o równych bokach:

$$P = a \cdot a = a^2$$

To jest podstawa wszystkich pozostałych wzorów.

Podstawa i wysokość

Wysokość to odcinek prostopadły (pod kątem prostym) do podstawy, łączący podstawę z przeciwległym bokiem lub wierzchołkiem. Nie jest to zwykle bok skośny!

W każdej figurze możesz wybrać podstawę, ale wysokość musi do niej pasować.

Równoległobok: wycinamy trójkąt z jednego końca i przesuwamy go na drugi. Powstaje prostokąt o wymiarach $a$ i $h$.

$$P = a \cdot h$$

Trójkąt: dwa takie same trójkąty tworzą równoległobok, więc jeden to jego połowa.

$$P = \frac{a \cdot h}{2}$$

Romb i trapez

Romb ma dwie przekątne $e$ i $f$, które przecinają się pod kątem prostym. Romb mieści się w prostokącie $e \times f$ i zajmuje jego połowę:

$$P = \frac{e \cdot f}{2}$$

Romb jest też równoległobokiem, więc gdy znasz bok $a$ i wysokość $h$, liczysz $P = a \cdot h$. Wzór dobierasz do danych.

Trapez ma dwie równoległe podstawy $a$ i $b$ oraz wysokość $h$. Dwa takie same trapezy złożone razem dają równoległobok o podstawie $a+b$:

$$P = \frac{(a+b) \cdot h}{2}$$

Przykład: trapez i romb

Zadanie 1. Trapez ma podstawy 9 cm i 5 cm oraz wysokość 4 cm.

1. $a+b = 9+5 = 14$ 2. $14 \cdot 4 = 56$ 3. $56 : 2 = 28$

Odp. $P = 28\ \text{cm}^2$.

Zadanie 2. Romb ma przekątne 10 cm i 6 cm.

$P = \frac{10 \cdot 6}{2} = 30\ \text{cm}^2$.

Zadanie 3. Romb ma bok 7 cm i wysokość 5 cm. Przekątnych nie znamy, więc liczymy jak równoległobok: $P = 7 \cdot 5 = 35\ \text{cm}^2$.

Figury złożone: dodawanie i dopełnianie

Figura złożona składa się z kilku prostszych figur. Są dwie metody.

Podział: tniesz figurę na prostokąty, trójkąty itp., liczysz pola części i dodajesz.

Dopełnianie: dorysowujesz brakujące kawałki, by powstał duży prostokąt. Od jego pola odejmujesz pola dorysowanych części.

Wybierz tę metodę, która daje mniej liczenia.

Przykład: kształt litery L

Litera L: duży prostokąt 8 cm na 6 cm, z którego wycięto w rogu prostokąt 3 cm na 2 cm.

Dopełnianie: 1. Duży prostokąt: $8 \cdot 6 = 48$ 2. Wycięty: $3 \cdot 2 = 6$ 3. $48 - 6 = 42$

Odp. $P = 42\ \text{cm}^2$.

Zadanie odwrotne. Pole prostokąta to 54 cm², jeden bok ma 9 cm. Drugi bok: $b = 54 : 9 = 6$ cm. Z wzoru $P=a\cdot b$ dzielimy pole przez znany bok.

Jednostki pola

Bok kwadratu 1 m to 100 cm. Pole takiego kwadratu:

$$1\ \text{m}^2 = 100 \cdot 100\ \text{cm}^2 = 10\,000\ \text{cm}^2$$

Przelicznik długości podnosimy do kwadratu:

- $1\ \text{cm}^2 = 100\ \text{mm}^2$ - $1\ \text{m}^2 = 10\,000\ \text{cm}^2$ - $1\ \text{km}^2 = 1\,000\,000\ \text{m}^2$

Przykład: $3\ \text{m}^2 = 3 \cdot 10\,000 = 30\,000\ \text{cm}^2$.

Typowe błędy

- Pole z obwodem. Obwód to dodawanie boków, pole to mnożenie. Wyniki mają inne jednostki. - Bok zamiast wysokości. W równoległoboku i trapezie skośny bok nie jest wysokością. Użyj odcinka prostopadłego. - Zły przelicznik. $1\ \text{m}^2$ to 10 000 cm², nie 100 cm². - Zapominanie o dzieleniu przez 2 w trójkącie, rombie i trapezie. - Mieszanie jednostek. Przed liczeniem zamień wszystkie długości na tę samą jednostkę.

Zadania (22)

Zadanie 1 · trudność 1/3

Oblicz pole prostokąta o bokach 9 cm i 6 cm (rysunek).

Podpowiedź 1

Pole prostokąta to iloczyn długości sąsiednich boków.

Podpowiedź 2

P = a · b

Rozwiązanie

Zapisujemy wzór: $P = a \cdot b$.

Podstawiamy: $P = 9 \cdot 6 = 54$ cm².

Odpowiedź: 54 cm²

Zadanie 2 · trudność 1/3

Boisko szkolne ma kształt kwadratu o boku 20 m (rysunek). Oblicz jego pole.

Podpowiedź 1

Pole kwadratu to bok razy bok.

Podpowiedź 2

P = a²

Rozwiązanie

Wzór: $P = a^2$.

Podstawiamy: $P = 20^2 = 400$ m².

Odpowiedź: 400 m²

Zadanie 3 · trudność 1/3

Oblicz pole trapezu o podstawach 10 cm i 6 cm oraz wysokości 5 cm (rysunek).

Podpowiedź 1

Dodaj długości podstaw, pomnóż przez wysokość i podziel przez 2.

Podpowiedź 2

P = (a + b) · h : 2

Rozwiązanie

Wzór: $P = \frac{(a+b)\cdot h}{2}$.

Podstawiamy: $P = \frac{(10+6)\cdot 5}{2} = \frac{80}{2} = 40$ cm².

Odpowiedź: 40 cm²

Zadanie 4 · trudność 1/3

Romb ma przekątne długości $e=10$ cm i $f=6$ cm (rysunek). Który wzór pozwala obliczyć jego pole? Oblicz to pole.

Podpowiedź 1

Dane są obie przekątne rombu.

Podpowiedź 2

Pole rombu to połowa iloczynu jego przekątnych.

Rozwiązanie

Mamy przekątne, więc wybieramy wzór $P=\frac{e\cdot f}{2}$.

$P=\frac{10\cdot 6}{2}=30$ cm².

Odpowiedź: $P=\frac{e\cdot f}{2}$, czyli 30 cm²

Zadanie 5 · trudność 1/3

Romb ma bok $a=13$ cm i wysokość $h=8$ cm poprowadzoną do tego boku (rysunek). Który wzór wybierzesz? Oblicz pole rombu.

Podpowiedź 1

Dane są bok i wysokość, więc romb traktuj jak równoległobok.

Podpowiedź 2

Pole = podstawa razy wysokość.

Rozwiązanie

Wybieramy wzór $P=a\cdot h$.

$P=13\cdot 8=104$ cm².

Odpowiedź: $P=a\cdot h$, czyli 104 cm²

Zadanie 6 · trudność 1/3

Przekątne rombu mają długości 16 cm i 12 cm (rysunek). Oblicz pole rombu oraz jego bok $a$. Następnie wybierz wzór i oblicz wysokość $h$ opuszczoną na bok, korzystając z równości $P=a\cdot h$.

Podpowiedź 1

Połówki przekątnych (8 i 6) tworzą trójkąt prostokątny o przeciwprostokątnej równej bokowi.

Podpowiedź 2

Pole obliczone z przekątnych porównaj z $a\cdot h$.

Rozwiązanie

$P=\frac{16\cdot 12}{2}=96$ cm².

Bok: $a=\sqrt{8^2+6^2}=10$ cm.

Z $a\cdot h=96$ mamy $h=96:10=9{,}6$ cm.

Odpowiedź: $P=96$ cm², $a=10$ cm, $h=9{,}6$ cm

Zadanie 7 · trudność 1/3

Pole rombu wynosi 120 cm², a jedna przekątna ma 15 cm (rysunek). Który wzór wybierzesz, by obliczyć drugą przekątną $f$? Oblicz ją.

Podpowiedź 1

Użyj wzoru $P=\frac{e\cdot f}{2}$ z danym polem.

Podpowiedź 2

Najpierw $e\cdot f=2P$.

Rozwiązanie

$120=\frac{15\cdot f}{2}$, więc $15\cdot f=240$.

$f=240:15=16$ cm.

Odpowiedź: $f=16$ cm

Zadanie 8 · trudność 2/3

Figura na rysunku składa się z dwóch prostokątów: prostokąta o wymiarach 8 cm × 3 cm oraz prostokąta o wymiarach 4 cm × 5 cm, połączonych jak na rysunku (mniejszy stoi na lewym końcu dłuższego, od dołu). Oblicz pole figury.

Podpowiedź 1

Podziel figurę na dwa prostokąty i oblicz pole każdego.

Podpowiedź 2

Dodaj otrzymane pola.

Rozwiązanie

Pole pierwszego prostokąta: 8·3 = 24 cm².

Pole drugiego prostokąta: 4·5 = 20 cm².

Pole figury: 24 + 20 = 44 cm².

Odpowiedź: 44 cm²

Zadanie 9 · trudność 2/3

Działka ma kształt litery L. Składa się z prostokąta 12 m × 5 m oraz prostokąta 7 m × 4 m dołączonego do jego dłuższego boku (patrz rysunek). Oblicz pole działki.

Podpowiedź 1

Oblicz osobno pola obu prostokątów.

Podpowiedź 2

Dodaj je do siebie.

Rozwiązanie

Pierwszy prostokąt: 12·5 = 60 m².

Drugi prostokąt: 7·4 = 28 m².

Razem: 60 + 28 = 88 m².

Odpowiedź: 88 m²

Zadanie 10 · trudność 2/3

Plan podłogi ma kształt litery T. Górna część to prostokąt 10 m × 3 m, a pod jej środkiem jest prostokąt 4 m × 6 m (4 m szerokości, 6 m wysokości). Oblicz pole podłogi.

Podpowiedź 1

Podziel literę T na belkę poziomą i pionową nóżkę.

Podpowiedź 2

Dodaj pola obu części.

Rozwiązanie

Belka: 10·3 = 30 m².

Nóżka: 4·6 = 24 m².

Pole: 30 + 24 = 54 m².

Odpowiedź: 54 m²

Zadanie 11 · trudność 2/3

Figura ma kształt litery U. Zewnętrzny wymiar to 14 cm szerokości i 9 cm wysokości. Dwa pionowe słupki mają szerokość 4 cm każdy i sięgają od dołu do góry, a podstawa ma wysokość 3 cm i leży między słupkami. Oblicz pole figury, dzieląc ją na trzy prostokąty.

Podpowiedź 1

Słupki mają wysokość 9 cm, a podstawa między nimi ma szerokość 14 − 4 − 4 = 6 cm.

Podpowiedź 2

Oblicz pola dwóch słupków i podstawy.

Rozwiązanie

Jeden słupek: 4·9 = 36 cm², dwa słupki: 72 cm².

Podstawa między słupkami: 6·3 = 18 cm².

Pole figury: 72 + 18 = 90 cm².

Odpowiedź: 90 cm²

Zadanie 12 · trudność 2/3

Prostokątna działka ma wymiary 12 m na 8 m. W jej rogu znajduje się kwadratowy basen o boku 3 m (rysunek). Oblicz pole działki bez basenu.

Podpowiedź 1

Oblicz pole całej działki.

Podpowiedź 2

Odejmij pole basenu.

Rozwiązanie

Pole prostokąta: 12·8 = 96 m².

Pole basenu: 3·3 = 9 m².

Pole figury: 96 − 9 = 87 m².

Odpowiedź: 87 m^2

Zadanie 13 · trudność 2/3

Z prostokątnego kartonu o wymiarach 20 cm na 10 cm wycięto w środku prostokątny otwór o wymiarach 12 cm na 4 cm (rysunek). Oblicz pole pozostałej części kartonu.

Podpowiedź 1

Pole kartonu to 20·10.

Podpowiedź 2

Od niego odejmij pole otworu.

Rozwiązanie

Pole kartonu: 20·10 = 200 cm².

Pole otworu: 12·4 = 48 cm².

Pole ramki: 200 − 48 = 152 cm².

Odpowiedź: 152 cm^2

Zadanie 14 · trudność 2/3

Ścieżka o szerokości 2 m otacza dookoła prostokątny trawnik o wymiarach 14 m na 6 m. Całość (trawnik i ścieżka) tworzy prostokąt o wymiarach 18 m na 10 m (rysunek). Oblicz pole ścieżki.

Podpowiedź 1

Oblicz pole dużego prostokąta 18 m na 10 m.

Podpowiedź 2

Odejmij pole trawnika.

Rozwiązanie

Pole całości: 18·10 = 180 m².

Pole trawnika: 14·6 = 84 m².

Pole ścieżki: 180 − 84 = 96 m².

Odpowiedź: 96 m^2

Zadanie 15 · trudność 2/3

Z kwadratu o boku 10 cm wycięto dwa narożniki: kwadrat o boku 4 cm i kwadrat o boku 3 cm (rysunek). Oblicz pole powstałej figury.

Podpowiedź 1

Pole kwadratu to 10·10.

Podpowiedź 2

Odejmij pola obu wyciętych kwadratów.

Rozwiązanie

Pole dużego kwadratu: 10·10 = 100 cm².

Pola wyciętych kwadratów: 4·4 = 16 cm² i 3·3 = 9 cm².

Pole figury: 100 − 16 − 9 = 75 cm².

Odpowiedź: 75 cm^2

Zadanie 16 · trudność 2/3

Pole równoległoboku wynosi $90\ \text{cm}^2$, a jego podstawa ma długość $15$ cm. Oblicz wysokość opuszczoną na tę podstawę.

Podpowiedź 1

Wzór na pole równoległoboku: $P=a\cdot h$.

Podpowiedź 2

Wysokość to pole podzielone przez podstawę.

Rozwiązanie

Podstawiamy do wzoru: $90=15\cdot h$.

Stąd $h=90:15=6$.

Wysokość ma 6 cm.

Odpowiedź: 6 cm

Zadanie 17 · trudność 2/3

Pole trójkąta wynosi $54\ \text{cm}^2$. Wysokość tego trójkąta jest równa $9$ cm. Oblicz długość podstawy, na którą opuszczono tę wysokość.

Podpowiedź 1

Wzór na pole trójkąta: $P=\frac{1}{2}\cdot a\cdot h$.

Podpowiedź 2

Najpierw pomnóż pole przez 2, potem podziel przez wysokość.

Rozwiązanie

Zapisujemy: $54=\frac{1}{2}\cdot a\cdot 9$.

Mnożymy obie strony przez 2: $108=9\cdot a$.

Stąd $a=108:9=12$ cm.

Odpowiedź: 12 cm

Zadanie 18 · trudność 2/3

Trapez ma pole $77\ \text{cm}^2$ i wysokość $7$ cm. Jedna podstawa trapezu ma $8$ cm. Oblicz długość drugiej podstawy.

Podpowiedź 1

Wzór na pole trapezu: $P=\frac{(a+b)\cdot h}{2}$.

Podpowiedź 2

Najpierw oblicz sumę podstaw $a+b$.

Rozwiązanie

Podstawiamy: $77=\frac{(8+b)\cdot 7}{2}$.

Mnożymy przez 2 i dzielimy przez 7: $8+b=154:7=22$.

Stąd $b=22-8=14$ cm.

Odpowiedź: 14 cm

Zadanie 19 · trudność 2/3

Przelicz: $3\ \text{m}^2$ na centymetry kwadratowe. Wskazówka: $1\ \text{m}=100\ \text{cm}$.

Podpowiedź 1

Ponieważ $1\ \text{m}=100\ \text{cm}$, to $1\ \text{m}^2=100\cdot100\ \text{cm}^2$.

Podpowiedź 2

Pomnóż 3 przez liczbę centymetrów kwadratowych w $1\ \text{m}^2$.

Rozwiązanie

$1\ \text{m}^2=100\ \text{cm}\cdot100\ \text{cm}=10\,000\ \text{cm}^2$.

$3\ \text{m}^2=3\cdot10\,000=30\,000\ \text{cm}^2$.

Odpowiedź: 30000 cm^2

Zadanie 20 · trudność 2/3

Działka ma powierzchnię $45\,000\ \text{m}^2$. Ile to hektarów? (Pamiętaj: $1\ \text{ha}=10\,000\ \text{m}^2$.)

Podpowiedź 1

Hektar to kwadrat o boku 100 m, czyli $10\,000\ \text{m}^2$.

Podpowiedź 2

Podziel $45\,000$ przez $10\,000$.

Rozwiązanie

$1\ \text{ha}=100\ \text{m}\cdot100\ \text{m}=10\,000\ \text{m}^2$.

$45\,000:10\,000=4{,}5$, czyli $4{,}5\ \text{ha}$.

Odpowiedź: 4,5 ha

Zadanie 21 · trudność 2/3

Podłoga w sali gimnastycznej w szkole ma $240\ \text{m}^2$. Ile arów to jest? Przypomnienie: $1\ \text{a}=100\ \text{m}^2$. Następnie podaj, ile to $\text{dm}^2$.

Podpowiedź 1

$1\ \text{a}$ to kwadrat o boku 10 m, czyli $100\ \text{m}^2$.

Podpowiedź 2

$1\ \text{m}=10\ \text{dm}$, więc $1\ \text{m}^2=100\ \text{dm}^2$.

Rozwiązanie

$240:100=2{,}4$, więc $240\ \text{m}^2=2{,}4\ \text{a}$.

$1\ \text{m}^2=10\cdot10=100\ \text{dm}^2$, więc $240\cdot100=24\,000\ \text{dm}^2$.

Odpowiedź: 2,4 a oraz 24000 dm^2

Zadanie 22 · trudność 2/3

Pani Ewa chce wyłożyć kwadratowymi płytkami o boku $20\ \text{cm}$ taras o powierzchni $6\ \text{m}^2$. Ile płytek potrzeba, jeśli nie uwzględniamy odpadów?

Podpowiedź 1

Zamień $6\ \text{m}^2$ na $\text{cm}^2$: $1\ \text{m}^2=10\,000\ \text{cm}^2$.

Podpowiedź 2

Oblicz pole jednej płytki: $20\cdot20$ i podziel.

Rozwiązanie

$6\ \text{m}^2=6\cdot10\,000=60\,000\ \text{cm}^2$.

Pole płytki: $20\cdot20=400\ \text{cm}^2$.

Liczba płytek: $60\,000:400=150$.

Odpowiedź: 150

Treść własna Liczydła — teoria i zadania napisane od zera i sprawdzone.

Ucz się tego działu w aplikacji Interaktywnie: podpowiedzi, sprawdzanie, powtórki i korepetytor AI.