Liczydłomatematyka · webp.pl

Objętość i figury przestrzenne — klasa 5

Wokół nas pełno jest brył: pudełka, kostki, akwaria, kartony po mleku. Dowiesz się, jak mierzyć, ile miejsca zajmuje bryła i ile litrów wody zmieści się w środku. Nauczysz się też rozkładać bryłę na siatkę i liczyć jej pole powierzchni.

Bryły i ich elementy

Bryła to figura przestrzenna, czyli taka, która ma długość, szerokość i wysokość. Można ją potrzymać w dłoni, na przykład kostkę do gry albo pudełko po butach.

W bryłach z płaskimi ścianami wyróżniamy:

- ściany – płaskie wielokąty, które tworzą bryłę, - krawędzie – odcinki, w których spotykają się dwie ściany, - wierzchołki – punkty, w których spotykają się krawędzie.

Graniastosłup ma dwie takie same podstawy (wielokąty leżące w równoległych płaszczyznach) oraz ściany boczne. My zajmujemy się graniastosłupami prostymi, których ściany boczne to prostokąty. Nazwa zależy od podstawy: w graniastosłupie trójkątnym podstawą jest trójkąt, w sześciokątnym – sześciokąt.

Prostopadłościan to graniastosłup, którego podstawą jest prostokąt. Ma 6 ścian, 12 krawędzi i 8 wierzchołków. Sześcian to prostopadłościan, w którym wszystkie krawędzie mają tę samą długość.

Czym jest objętość

Objętość mówi, ile miejsca zajmuje bryła w przestrzeni. Mierzymy ją, sprawdzając, ile sześcianików jednostkowych zmieści się w środku.

Sześcian o krawędzi 1 cm ma objętość 1 cm³ (centymetr sześcienny). Sześcian o krawędzi 1 dm ma objętość 1 dm³, a o krawędzi 1 m – 1 m³.

Uwaga: pole powierzchni mierzymy w cm², a objętość w cm³. To dwie różne wielkości. Pole mówi, ile papieru zużyjesz na oklejenie pudełka. Objętość mówi, ile zmieści się w jego wnętrzu.

Objętość prostopadłościanu i sześcianu

Wyobraź sobie pudełko o wymiarach $4\text{ cm} \times 3\text{ cm} \times 2\text{ cm}$. Na dnie ułożysz warstwę $4 \cdot 3 = 12$ sześcianików. Warstw jest 2, więc wszystkich kostek jest $12 \cdot 2 = 24$. Stąd wzór:

$$V = a \cdot b \cdot c$$

gdzie $a$, $b$, $c$ to trzy wymiary prostopadłościanu.

W sześcianie wszystkie wymiary są równe $a$, więc:

$$V = a^3$$

Zapis $a^3$ oznacza $a \cdot a \cdot a$. Na przykład $5^3 = 125$, a nie $15$.

Objętość graniastosłupa

Prostopadłościan to warstwy prostokątów ułożone jedna na drugiej: pole podstawy razy wysokość. Tak samo jest w każdym graniastosłupie prostym. Warstwa ma kształt podstawy, a warstw jest tyle, ile wynosi wysokość.

$$V = P_p \cdot h$$

gdzie $P_p$ to pole podstawy, a $h$ to wysokość graniastosłupa, czyli odległość między podstawami.

Jeśli podstawą jest trójkąt o polu $\frac{1}{2} a h_t$, najpierw liczysz to pole, potem mnożysz przez wysokość graniastosłupa. Nie myl dwóch wysokości: jedna należy do trójkąta w podstawie, druga to wysokość całej bryły.

Jednostki objętości i litr

Wzory na objętość działają tylko wtedy, gdy wszystkie wymiary są w tych samych jednostkach. Najpierw zamień, potem licz.

Jednostki sześcienne zmieniają się o 1000, a nie o 10:

$$1\text{ dm}^3 = 1000\text{ cm}^3, \qquad 1\text{ m}^3 = 1000\text{ dm}^3$$

Dlaczego? Sześcian o krawędzi 1 dm ma krawędź 10 cm, więc $V = 10 \cdot 10 \cdot 10 = 1000\text{ cm}^3$.

Pojemność płynów podajemy w litrach i mililitrach:

$$1\text{ l} = 1\text{ dm}^3, \qquad 1\text{ ml} = 1\text{ cm}^3$$

Z tego wynika, że $1\text{ l} = 1000\text{ ml}$. Kartonik soku 1 l to dokładnie sześcian o krawędzi 10 cm, tylko trochę inaczej ukształtowany.

Przykład 1: akwarium

Akwarium ma długość 50 cm, szerokość 30 cm i wysokość 40 cm. Ile litrów wody się w nim zmieści?

Krok 1. Liczymy objętość: $V = 50 \cdot 30 \cdot 40 = 60\,000\text{ cm}^3$.

Krok 2. Zamieniamy na dm³: $60\,000 : 1000 = 60\text{ dm}^3$.

Krok 3. Skoro $1\text{ l} = 1\text{ dm}^3$, to pojemność wynosi 60 l.

Inaczej: 50 cm = 5 dm, 30 cm = 3 dm, 40 cm = 4 dm, więc $V = 5 \cdot 3 \cdot 4 = 60\text{ dm}^3$. Wynik ten sam.

Przykład 2: graniastosłup trójkątny i zadanie odwrotne

a) Podstawą graniastosłupa jest trójkąt prostokątny o przyprostokątnych 6 cm i 8 cm. Wysokość graniastosłupa to 10 cm. Oblicz objętość.

Pole podstawy: $P_p = \frac{1}{2} \cdot 6 \cdot 8 = 24\text{ cm}^2$.

Objętość: $V = 24 \cdot 10 = 240\text{ cm}^3$.

b) Prostopadłościan ma objętość 180 cm³, a jego podstawa ma wymiary 5 cm i 6 cm. Jaka jest wysokość?

Z wzoru $V = P_p \cdot h$ mamy $P_p = 5 \cdot 6 = 30\text{ cm}^2$.

Stąd $h = V : P_p = 180 : 30 = 6\text{ cm}$.

Sprawdzenie: $30 \cdot 6 = 180$. Zgadza się.

Siatka i pole powierzchni

Siatka bryły powstaje, gdy rozetniemy bryłę wzdłuż niektórych krawędzi i rozłożymy ją płasko. Siatka prostopadłościanu składa się z 6 prostokątów: dwóch podstaw i czterech ścian bocznych. Ściany boczne tworzą razem jeden duży prostokąt, którego jeden bok to obwód podstawy, a drugi to wysokość.

Pole powierzchni całkowitej to suma pól wszystkich ścian, czyli pole siatki:

$$P_c = 2P_p + P_b$$

gdzie $P_p$ to pole jednej podstawy, a $P_b$ to pole powierzchni bocznej (suma pól ścian bocznych).

Pole boczne graniastosłupa prostego to obwód podstawy razy wysokość: $P_b = \text{Ob}_p \cdot h$.

Przykład. Prostopadłościan $4 \times 3 \times 5$ (podstawa $4 \times 3$, wysokość 5). $P_p = 12$, obwód podstawy $= 14$, $P_b = 14 \cdot 5 = 70$. Zatem $P_c = 2 \cdot 12 + 70 = 94\text{ cm}^2$.

Przykład 3: skalowanie wymiarów

Sześcian ma krawędź 2 cm. Co stanie się z jego objętością, gdy krawędź podwoimy?

Przed: $V = 2^3 = 8\text{ cm}^3$.

Po: krawędź 4 cm, więc $V = 4^3 = 64\text{ cm}^3$.

Objętość wzrosła $64 : 8 = 8$ razy. Dzieje się tak, bo każdy z trzech wymiarów zwiększył się 2 razy: $2 \cdot 2 \cdot 2 = 8$.

Zasada: jeśli wszystkie wymiary zwiększysz $k$ razy, objętość wzrośnie $k^3$ razy. Potrojenie wymiarów daje objętość 27 razy większą.

Typowe błędy

- Mylenie objętości z polem. Objętość to cm³ i wzór z trzema wymiarami. Pole powierzchni to cm². - Zamiana jednostek co 10. Jednostki sześcienne zamieniamy mnożąc lub dzieląc przez 1000: $1\text{ m}^3 = 1000\text{ dm}^3$, a nie $10\text{ dm}^3$. - Różne jednostki w jednym wzorze. Nie mnóż centymetrów przez decymetry. Najpierw zamień wszystko na jedną jednostkę. - $a^3 = 3a$. To nieprawda: $4^3 = 64$, a nie 12. - Źle złożona siatka. Sprawdź, czy ściany boczne mają wspólne krawędzie z podstawą i czy długości sąsiednich krawędzi do siebie pasują. - Pomylone wysokości w graniastosłupie o podstawie trójkątnej.

Podsumowanie

- Objętość mówi, ile miejsca zajmuje bryła. Mierzymy ją w cm³, dm³, m³. - Prostopadłościan: $V = a \cdot b \cdot c$. Sześcian: $V = a^3$. - Graniastosłup: $V = P_p \cdot h$. - $1\text{ l} = 1\text{ dm}^3$, $1\text{ ml} = 1\text{ cm}^3$, $1\text{ dm}^3 = 1000\text{ cm}^3$. - Pole powierzchni całkowitej: $P_c = 2P_p + P_b$, czyli pole siatki. - Gdy brakuje wymiaru, dziel objętość przez pozostałe czynniki. - Wymiary razy $k$ to objętość razy $k^3$.

Zadania (29)

Zadanie 1 · trudność 1/3

Akwarium ma kształt prostopadłościanu o wymiarach dna $5$ dm i $3$ dm oraz wysokości $4$ dm. Oblicz objętość akwarium w decymetrach sześciennych.

Podpowiedź 1

Objętość prostopadłościanu to iloczyn trzech jego wymiarów.

Podpowiedź 2

Pomnóż: długość · szerokość · wysokość.

Rozwiązanie

Zapisujemy wzór: $V = a\cdot b\cdot c$.

Podstawiamy: $V = 5\cdot 3\cdot 4 = 15\cdot 4$.

Wynik: $V = 60\ \text{dm}^3$.

Odpowiedź: 60 dm³

Zadanie 2 · trudność 1/3

Pudełko po butach ma wymiary $30$ cm, $20$ cm i $12$ cm. Jaką objętość ma to pudełko? Podaj wynik w centymetrach sześciennych.

Podpowiedź 1

Pomnóż wszystkie trzy wymiary.

Podpowiedź 2

Policz najpierw $30\cdot 20$.

Rozwiązanie

Pole dna: $30\cdot 20 = 600\ \text{cm}^2$.

Objętość: $V = 600\cdot 12$.

Wynik: $V = 7200\ \text{cm}^3$.

Odpowiedź: 7200 cm³

Zadanie 3 · trudność 1/3

Basen ogrodowy w kształcie prostopadłościanu ma długość $4$ m, szerokość $2{,}5$ m i głębokość $1{,}2$ m. Ile metrów sześciennych wody zmieści się w pełnym basenie?

Podpowiedź 1

Możesz najpierw pomnożyć $4\cdot 2{,}5$.

Podpowiedź 2

Potem pomnóż wynik przez $1{,}2$.

Rozwiązanie

Pole dna: $4\cdot 2{,}5 = 10\ \text{m}^2$.

Objętość: $V = 10\cdot 1{,}2$.

Wynik: $V = 12\ \text{m}^3$.

Odpowiedź: 12 m³

Zadanie 4 · trudność 1/3

Prostopadłościenny kontener ma dno o wymiarach $6$ m na $2$ m. Jego objętość wynosi $60\ \text{m}^3$... Oblicz objętość drugiego kontenera o wymiarach $8$ m, $3$ m i $2{,}5$ m i podaj, o ile $\text{m}^3$ jest większy od pierwszego.

Podpowiedź 1

Najpierw policz objętość drugiego kontenera: $8\cdot 3\cdot 2{,}5$.

Podpowiedź 2

Odejmij $60$ od wyniku.

Rozwiązanie

Objętość drugiego: $V = 8\cdot 3\cdot 2{,}5 = 24\cdot 2{,}5 = 60\ \text{m}^3$.

Pierwszy ma $60\ \text{m}^3$.

Różnica: $60-60 = 0\ \text{m}^3$, czyli objętości są równe.

Odpowiedź: 0 m³

Zadanie 5 · trudność 1/3

Krawędź sześciennego pudełka na klocki ma długość $4\text{ cm}$. Oblicz objętość tego pudełka.

Podpowiedź 1

Objętość sześcianu o krawędzi $a$ obliczamy ze wzoru $V=a\cdot a\cdot a$.

Podpowiedź 2

Pomnóż $4\cdot4\cdot4$.

Rozwiązanie

Zapisujemy wzór: $V=a^3$.

Podstawiamy: $V=4\cdot4\cdot4=16\cdot4=64$.

Objętość pudełka wynosi $64\text{ cm}^3$.

Odpowiedź: 64 cm^3

Zadanie 6 · trudność 1/3

Kostka lodu ma kształt sześcianu o krawędzi $3\text{ cm}$. Jaką objętość ma ta kostka?

Podpowiedź 1

Użyj wzoru $V=a^3$.

Podpowiedź 2

$3\cdot3=9$, a potem pomnóż przez $3$.

Rozwiązanie

Krawędź sześcianu to $a=3\text{ cm}$.

Obliczamy: $V=3\cdot3\cdot3=9\cdot3=27$.

Objętość kostki to $27\text{ cm}^3$.

Odpowiedź: 27 cm^3

Zadanie 7 · trudność 1/3

Akwarium w kształcie sześcianu ma krawędź długości $5\text{ dm}$. Ile litrów wody zmieści się w tym akwarium? Pamiętaj, że $1\text{ dm}^3=1\text{ litr}$.

Podpowiedź 1

Najpierw oblicz objętość w $\text{dm}^3$.

Podpowiedź 2

$1\text{ dm}^3$ to $1$ litr.

Rozwiązanie

Obliczamy objętość: $V=5\cdot5\cdot5=25\cdot5=125\text{ dm}^3$.

Ponieważ $1\text{ dm}^3=1$ litr, w akwarium zmieści się $125$ litrów wody.

Odpowiedź: 125 litrów

Zadanie 8 · trudność 1/3

Krawędź sześciennego kontenera ma długość $2\text{ m}$, a krawędź sześciennej skrzyni stojącej obok ma $50\text{ cm}$. Oblicz objętość kontenera w $\text{m}^3$ oraz objętość skrzyni w $\text{dm}^3$. Podaj sumę tych dwóch liczb (bez jednostek).

Podpowiedź 1

$50\text{ cm}=5\text{ dm}$.

Podpowiedź 2

Kontener: $2\cdot2\cdot2$ w $\text{m}^3$; skrzynia: $5\cdot5\cdot5$ w $\text{dm}^3$.

Rozwiązanie

Kontener: $V=2\cdot2\cdot2=8\text{ m}^3$.

Skrzynia: $50\text{ cm}=5\text{ dm}$, więc $V=5\cdot5\cdot5=125\text{ dm}^3$.

Suma liczb: $8+125=133$.

Odpowiedź: 133

Zadanie 9 · trudność 2/3

Akwarium ma kształt prostopadłościanu o wymiarach $50\text{ cm}\times 30\text{ cm}\times 40\text{ cm}$. Ile litrów wody zmieści się w akwarium po brzegi? (1 l = 1 dm³)

Podpowiedź 1

Zamień wymiary na decymetry: 5 dm, 3 dm, 4 dm.

Podpowiedź 2

Objętość w dm³ jest równa pojemności w litrach.

Rozwiązanie

Wymiary w dm: $5$, $3$, $4$.

$V=5\cdot3\cdot4=60\text{ dm}^3$.

$60\text{ dm}^3=60$ l.

Odpowiedź: 60 l

Zadanie 10 · trudność 2/3

Basen dziecięcy ma pojemność $2{,}4\text{ m}^3$. Ile litrów wody potrzeba do jego napełnienia? Ile wiader o pojemności $12$ l trzeba by wlać, aby go napełnić?

Podpowiedź 1

1 m³ = 1000 dm³ = 1000 l.

Podpowiedź 2

Podziel liczbę litrów przez 12.

Rozwiązanie

$2{,}4\cdot1000=2400$ l.

$2400:12=200$.

Potrzeba 2400 l wody, czyli 200 wiader.

Odpowiedź: 2400 l; 200 wiader

Zadanie 11 · trudność 2/3

Zbiornik na deszczówkę ma kształt prostopadłościanu o podstawie $2\text{ m}\times 1{,}5\text{ m}$ i wysokości $80\text{ cm}$. Ile litrów wody jest w nim, gdy jest napełniony do połowy wysokości?

Podpowiedź 1

Zamień wymiary na decymetry: 20 dm, 15 dm, a połowa wysokości to 4 dm.

Podpowiedź 2

Oblicz objętość w dm³.

Rozwiązanie

Połowa wysokości: $80:2=40\text{ cm}=4\text{ dm}$.

$V=20\cdot15\cdot4=1200\text{ dm}^3$.

$1200\text{ dm}^3=1200$ l.

Odpowiedź: 1200 l

Zadanie 12 · trudność 2/3

Do pustego prostopadłościennego pojemnika o wymiarach $20\text{ cm}\times 25\text{ cm}\times 30\text{ cm}$ wlano $9$ litrów wody. Ile centymetrów sześciennych wody trzeba jeszcze dolać, aby pojemnik był pełny?

Podpowiedź 1

Pojemnik: $20\cdot25\cdot30$ cm³.

Podpowiedź 2

1 l = 1000 cm³.

Rozwiązanie

$V=20\cdot25\cdot30=15000\text{ cm}^3=15$ l.

Wlano $9$ l, czyli $9000\text{ cm}^3$.

$15000-9000=6000\text{ cm}^3$.

Odpowiedź: 6000 cm³

Zadanie 13 · trudność 2/3

Na rysunku przedstawiono siatkę graniastosłupa prostego. Jaką bryłę można z niej złożyć i ile ma ona krawędzi? Siatka składa się z 2 trójkątów i 3 prostokątów.

Podpowiedź 1

Podstawy to dwa trójkąty, więc to graniastosłup trójkątny.

Podpowiedź 2

Krawędzie: po 3 w każdej podstawie i 3 boczne.

Rozwiązanie

Dwa trójkąty to podstawy, trzy prostokąty to ściany boczne.

Krawędzie: 3 + 3 + 3 = 9.

Odpowiedź: Graniastosłup trójkątny, 9 krawędzi

Zadanie 14 · trudność 2/3

Siatka graniastosłupa prostego składa się z dwóch podstaw będących prostokątami o wymiarach 3 cm × 5 cm oraz ze ścian bocznych. Wysokość graniastosłupa wynosi 4 cm (rysunek). Oblicz pole powierzchni całkowitej tego graniastosłupa.

Podpowiedź 1

Pole podstaw: 2 · 3 · 5.

Podpowiedź 2

Pole boczne = obwód podstawy · wysokość.

Rozwiązanie

Pola podstaw: 2 · 15 = 30 cm².

Obwód podstawy 16 cm, pole boczne 16 · 4 = 64 cm².

Razem 30 + 64 = 94 cm².

Odpowiedź: 94 cm^2

Zadanie 15 · trudność 2/3

Siatka graniastosłupa prawidłowego trójkątnego ma podstawy będące trójkątami równobocznymi o boku 4 cm. Wysokość graniastosłupa to 6 cm. Oblicz sumę pól wszystkich ścian bocznych na siatce (trzy prostokąty).

Podpowiedź 1

Każda ściana boczna ma wymiary 4 cm × 6 cm.

Podpowiedź 2

Ścian bocznych jest 3.

Rozwiązanie

Pole jednej ściany: 4 · 6 = 24 cm².

Trzy ściany: 3 · 24 = 72 cm².

Odpowiedź: 72 cm^2

Zadanie 16 · trudność 2/3

Podstawą graniastosłupa prostego jest prostokąt o bokach 6 cm i 4 cm. Wysokość graniastosłupa wynosi 5 cm. Oblicz objętość tego graniastosłupa w cm³.

Podpowiedź 1

Najpierw oblicz pole podstawy: pole prostokąta to iloczyn jego boków.

Podpowiedź 2

Objętość = pole podstawy · wysokość.

Rozwiązanie

Pole podstawy: 6 · 4 = 24 cm².

Objętość: V = 24 · 5 = 120 cm³.

Odpowiedź: 120 cm³

Zadanie 17 · trudność 2/3

Podstawą graniastosłupa prostego jest trójkąt prostokątny o przyprostokątnych 6 cm i 8 cm. Wysokość graniastosłupa jest równa 10 cm. Oblicz objętość tego graniastosłupa.

Podpowiedź 1

Pole trójkąta prostokątnego to połowa iloczynu przyprostokątnych.

Podpowiedź 2

Pomnóż pole podstawy przez wysokość graniastosłupa.

Rozwiązanie

Pole podstawy: 6 · 8 : 2 = 24 cm².

Objętość: V = 24 · 10 = 240 cm³.

Odpowiedź: 240 cm³

Zadanie 18 · trudność 2/3

Podstawą graniastosłupa prostego jest trapez o podstawach 7 cm i 3 cm oraz wysokości 4 cm. Wysokość graniastosłupa wynosi 9 cm. Oblicz objętość graniastosłupa.

Podpowiedź 1

Pole trapezu: (a + b) · h : 2.

Podpowiedź 2

Nie pomyl wysokości trapezu z wysokością graniastosłupa.

Rozwiązanie

Pole trapezu: (7 + 3) · 4 : 2 = 20 cm².

Objętość: V = 20 · 9 = 180 cm³.

Odpowiedź: 180 cm³

Zadanie 19 · trudność 2/3

Podstawą graniastosłupa prostego jest romb o przekątnych 10 cm i 6 cm. Wysokość graniastosłupa wynosi 7 cm. Oblicz objętość graniastosłupa. Ile litrów wody się w nim zmieści? (1 litr = 1000 cm³)

Podpowiedź 1

Pole rombu to połowa iloczynu przekątnych.

Podpowiedź 2

Objętość = pole podstawy · wysokość; potem zamień cm³ na litry.

Rozwiązanie

Pole rombu: 10 · 6 : 2 = 30 cm².

Objętość: V = 30 · 7 = 210 cm³.

210 cm³ = 0,21 litra.

Odpowiedź: 210 cm³, czyli 0,21 litra

Zadanie 20 · trudność 3/3

Objętość prostopadłościennego akwarium wynosi $60\ \text{dm}^3$. Jego długość to $5\ \text{dm}$, a szerokość $3\ \text{dm}$. Oblicz wysokość akwarium w decymetrach.

Podpowiedź 1

Objętość prostopadłościanu: $V=a\cdot b\cdot h$.

Podpowiedź 2

Podziel objętość przez iloczyn długości i szerokości.

Rozwiązanie

Zapisujemy: $60=5\cdot3\cdot h$, czyli $60=15h$.

Stąd $h=60:15=4$ dm.

Odpowiedź: 4 dm

Zadanie 21 · trudność 3/3

Basen ma kształt prostopadłościanu o szerokości $4\ \text{m}$ i głębokości $2\ \text{m}$. Mieści się w nim $120\ \text{m}^3$ wody (basen jest pełny). Jaką długość ma basen?

Podpowiedź 1

Wstaw dane do wzoru $V=a\cdot b\cdot h$.

Podpowiedź 2

Oblicz $4\cdot2$ i podziel $120$ przez wynik.

Rozwiązanie

Mamy $120=a\cdot4\cdot2=8a$.

Zatem $a=120:8=15$ m.

Odpowiedź: 15 m

Zadanie 22 · trudność 3/3

Pudełko w kształcie prostopadłościanu ma podstawę kwadratową o boku $6\ \text{cm}$. Objętość pudełka to $0{,}288\ \text{dm}^3$. Oblicz wysokość pudełka w centymetrach. ($1\ \text{dm}^3=1000\ \text{cm}^3$)

Podpowiedź 1

Zamień objętość na $\text{cm}^3$.

Podpowiedź 2

Pole podstawy to $6\cdot6=36\ \text{cm}^2$.

Rozwiązanie

$0{,}288\ \text{dm}^3=288\ \text{cm}^3$.

Pole podstawy: $36\ \text{cm}^2$, więc $h=288:36=8$ cm.

Odpowiedź: 8 cm

Zadanie 23 · trudność 3/3

Z kostki sera o wymiarach $12\ \text{cm}\times 10\ \text{cm}\times 9\ \text{cm}$ przetopiono ser i odlano z niego prostopadłościan o podstawie $6\ \text{cm}\times 5\ \text{cm}$. Jaką wysokość ma nowy prostopadłościan, jeśli objętość się nie zmieniła?

Podpowiedź 1

Najpierw oblicz objętość pierwszej bryły: $12\cdot10\cdot9$.

Podpowiedź 2

Podziel objętość przez pole nowej podstawy $6\cdot5$.

Rozwiązanie

$V=12\cdot10\cdot9=1080\ \text{cm}^3$.

Pole nowej podstawy: $6\cdot5=30\ \text{cm}^2$.

$h=1080:30=36$ cm.

Odpowiedź: 36 cm

Zadanie 24 · trudność 3/3

Pudełko na prezent ma kształt prostopadłościanu o wymiarach $6$ cm, $4$ cm i $5$ cm (patrz rysunek). Oblicz pole powierzchni całkowitej tego pudełka.

Podpowiedź 1

Prostopadłościan ma trzy pary jednakowych ścian.

Podpowiedź 2

Pole = 2·(ab + bc + ac).

Rozwiązanie

Ściany: $6\cdot4=24$, $6\cdot5=30$, $4\cdot5=20$.

Suma: $24+30+20=74$.

Pole całkowite: $2\cdot74=148$ cm².

Odpowiedź: 148 cm²

Zadanie 25 · trudność 3/3

Podstawą graniastosłupa prostego jest trójkąt prostokątny o przyprostokątnych $6$ cm i $8$ cm. Wysokość graniastosłupa wynosi $10$ cm (patrz rysunek). Oblicz pole powierzchni całkowitej.

Podpowiedź 1

Przeciwprostokątna podstawy ma $10$ cm.

Podpowiedź 2

Pole = 2·pole podstawy + obwód podstawy · wysokość.

Rozwiązanie

Przeciwprostokątna: $\sqrt{36+64}=10$ cm.

Pole podstawy: $\frac12\cdot6\cdot8=24$, dwie podstawy: $48$.

Obwód: $6+8+10=24$, pole boczne: $24\cdot10=240$.

Razem: $48+240=288$ cm².

Odpowiedź: 288 cm²

Zadanie 26 · trudność 3/3

Akwarium ma kształt prostopadłościanu o wymiarach 40 cm × 30 cm × 20 cm. Jego objętość wynosi 24 000 cm³. Jaką objętość będzie miało akwarium, w którym każdy z trzech wymiarów zwiększono dwa razy?

Podpowiedź 1

Gdy każdy wymiar zwiększamy 2 razy, objętość rośnie $2\cdot2\cdot2$ razy.

Podpowiedź 2

Pomnóż 24 000 przez 8.

Rozwiązanie

Nowe wymiary: 80 cm, 60 cm, 40 cm.

Objętość: $80\cdot60\cdot40=192\,000$ cm³.

Sprawdzenie: $24\,000\cdot8=192\,000$ cm³.

Odpowiedź: 192000 cm³

Zadanie 27 · trudność 3/3

Sześcienne pudełko o krawędzi 12 cm zastąpiono pudełkiem o krawędzi 3 razy krótszej. Ile razy mniejszą objętość ma nowe pudełko?

Podpowiedź 1

Nowa krawędź ma 4 cm.

Podpowiedź 2

Porównaj $12^3$ i $4^3$.

Rozwiązanie

Objętość starego pudełka: $12^3=1728$ cm³.

Objętość nowego: $4^3=64$ cm³.

Iloraz: $1728:64=27$, czyli objętość jest 27 razy mniejsza.

Odpowiedź: 27 razy

Zadanie 28 · trudność 3/3

Prostopadłościenny basen ma objętość 90 m³. Projektant zmniejszył jego długość 2 razy, szerokość 3 razy, a głębokość zostawił bez zmian. Jaką objętość ma nowy basen?

Podpowiedź 1

Objętość zmienia się tyle razy, ile razy zmienia się iloczyn wymiarów.

Podpowiedź 2

Podziel 90 przez $2\cdot3$.

Rozwiązanie

Długość zmniejszona 2 razy, szerokość 3 razy, głębokość bez zmian.

Objętość maleje $2\cdot3\cdot1=6$ razy.

$90:6=15$ m³.

Odpowiedź: 15 m³

Zadanie 29 · trudność 3/3

Prostopadłościan ma objętość 48 cm³. Jego długość zwiększono 3 razy, szerokość zmniejszono 2 razy, a wysokość zwiększono 4 razy. Jaką objętość ma nowa bryła?

Podpowiedź 1

Wyznacz łączny współczynnik: $3\cdot\frac12\cdot4$.

Podpowiedź 2

Pomnóż 48 przez ten współczynnik.

Rozwiązanie

Współczynnik zmiany objętości: $3\cdot\frac12\cdot4=6$.

Nowa objętość: $48\cdot6=288$ cm³.

Odpowiedź: 288 cm³

Treść własna Liczydła — teoria i zadania napisane od zera i sprawdzone.

Ucz się tego działu w aplikacji Interaktywnie: podpowiedzi, sprawdzanie, powtórki i korepetytor AI.