Codziennie patrzysz na zegar, płacisz za bułkę, ważysz plecak i sprawdzasz datę. W tym dziale poukładamy sobie miary czasu, długości, masy i pieniędzy. Poznasz też zasady zapisu dużych liczb, sprytne reguły podzielności oraz liczby rzymskie.
Zadanie 1 · trudność 1/3
Zegar na rysunku pokazuje godzinę 10:50. Ile minut zostało do godziny 11:00? Sprawdź na rysunku, na którą liczbę wskazuje długa wskazówka.
Podpowiedź 1
Długa wskazówka wskazuje liczbę 10, a każda liczba to 5 minut.
Podpowiedź 2
Do pełnej godziny brakuje 60 minut minus odczytane minuty.
Rozwiązanie
Długa wskazówka wskazuje liczbę 10, czyli 10·5 = 50 minut.
Krótka wskazówka jest blisko 11, więc zegar pokazuje 10:50.
Do 11:00 zostało 60 − 50 = 10 minut.
Odpowiedź: 10 minut
Zadanie 2 · trudność 1/3
Lekcje w szkole w Radomiu kończą się o godzinie 14:25. Zapisz tę godzinę w systemie 12-godzinnym z dopiskiem a.m. lub p.m.
Podpowiedź 1
Od godziny 13:00 w górę odejmujemy 12 godzin.
Podpowiedź 2
Godziny od 12:00 do 23:59 zapisujemy z dopiskiem p.m.
Rozwiązanie
Godzina 14:25 jest po południu, więc użyjemy p.m.
Odejmujemy 12: 14 − 12 = 2.
Zapis: 2:25 p.m.
Odpowiedź: 2:25 p.m.
Zadanie 3 · trudność 1/3
Pociąg z Krakowa odjeżdża o 7:40 a.m. Zapisz tę godzinę w systemie 24-godzinnym.
Podpowiedź 1
Dopisek a.m. oznacza czas przed południem.
Podpowiedź 2
Dla godzin 1–11 a.m. liczba godzin się nie zmienia.
Rozwiązanie
a.m. oznacza ranek, więc nie dodajemy 12 godzin.
Zapis 24-godzinny: 7:40.
Odpowiedź: 7:40
Zadanie 4 · trudność 1/3
Film w kinie zaczął się o 8:15 p.m. i trwał 2 godziny 30 minut. O której godzinie się skończył? Podaj odpowiedź w systemie 24-godzinnym.
Podpowiedź 1
Najpierw zapisz początek filmu w systemie 24-godzinnym: 8 + 12.
Podpowiedź 2
Potem dodaj 2 h 30 min.
Rozwiązanie
8:15 p.m. to 20:15.
Dodajemy 2 godziny: 22:15, potem 30 minut: 22:45.
Film skończył się o 22:45.
Odpowiedź: 22:45
Zadanie 5 · trudność 1/3
Ania zasnęła o 10:20 p.m., a obudziła się o 6:50 a.m. następnego dnia. Ile godzin i minut spała? Odpowiedź podaj w formie: godziny i minuty.
Podpowiedź 1
Zapisz obie godziny w systemie 24-godzinnym: 22:20 i 6:50.
Podpowiedź 2
Policz czas do północy, a potem od północy do 6:50.
Rozwiązanie
10:20 p.m. to 22:20, a 6:50 a.m. to 6:50.
Do północy: od 22:20 do 24:00 mija 1 h 40 min.
Od północy do 6:50 mija 6 h 50 min.
Razem: 1 h 40 min + 6 h 50 min = 8 h 30 min.
Odpowiedź: 8 godzin 30 minut
Zadanie 6 · trudność 1/3
Która z liczb: 1 245, 3 480, 7 392, 5 601 jest podzielna przez 10? Podaj tę liczbę.
Podpowiedź 1
Liczba podzielna przez 10 kończy się cyfrą 0.
Podpowiedź 2
Sprawdź ostatnią cyfrę każdej liczby.
Rozwiązanie
Liczba podzielna przez 10 musi mieć na końcu cyfrę 0.
Spośród podanych liczb tylko 3 480 kończy się zerem.
Odpowiedź: 3 480
Zadanie 7 · trudność 1/3
Sprawdź, czy liczba 4 725 jest podzielna przez 3 i czy jest podzielna przez 9. Odpowiedz, podając, przez które z tych liczb dzieli się 4 725.
Podpowiedź 1
Dodaj cyfry liczby.
Podpowiedź 2
Jeśli suma cyfr dzieli się przez 3, liczba dzieli się przez 3; jeśli przez 9, to liczba dzieli się przez 9.
Rozwiązanie
Suma cyfr: 4+7+2+5=18.
18 dzieli się przez 3 i przez 9, więc liczba 4 725 dzieli się przez 3 i przez 9.
Odpowiedź: Przez 3 i przez 9
Zadanie 8 · trudność 1/3
Jaką cyfrę należy wstawić zamiast $x$ w liczbie $53x$, aby liczba była podzielna przez 9? Podaj cyfrę.
Podpowiedź 1
Suma cyfr musi dzielić się przez 9.
Podpowiedź 2
Suma 5+3 = 8, więc szukaj cyfry, która dopełni do wielokrotności 9.
Rozwiązanie
Suma cyfr to $5+3+x=8+x$.
Aby suma była podzielna przez 9, musi wynosić 9 (bo $x\le 9$ daje sumę od 8 do 17). Stąd $x=1$. Liczba 531 dzieli się przez 9.
Odpowiedź: 1
Zadanie 9 · trudność 1/3
Które z liczb jest większa: 48 permutacji? Porównaj liczby 52 307 i 52 370. Wstaw znak $<$, $>$ lub $=$ i podaj większą liczbę.
Podpowiedź 1
Porównuj cyfry od lewej strony, rząd po rzędzie.
Podpowiedź 2
Pierwsza różnica pojawia się w rzędzie dziesiątek.
Rozwiązanie
Obie liczby mają po 5 cyfr. Cyfry dziesiątek tysięcy, tysięcy i setek są takie same: 5, 2, 3.
Cyfra dziesiątek: w 52 307 jest 0, w 52 370 jest 7. Ponieważ $0<7$, to $52\,307<52\,370$.
Odpowiedź: 52 307 < 52 370; większa jest 52 370
Zadanie 10 · trudność 1/3
W trzech miastach mieszka odpowiednio: Kielce – 192 000 osób, Opole – 127 600 osób, Rzeszów – 197 500 osób. Które miasto ma najwięcej mieszkańców? Podaj liczbę mieszkańców tego miasta.
Podpowiedź 1
Wszystkie liczby mają 6 cyfr. Zacznij od setek tysięcy.
Podpowiedź 2
Przy równych setkach tysięcy porównaj dziesiątki tysięcy.
Rozwiązanie
Setki tysięcy: 1, 1, 1 – takie same. Dziesiątki tysięcy: 9, 2, 9, więc Opole jest najmniejsze.
Kielce i Rzeszów: tysiące to 2 i 7. Ponieważ $7>2$, największy jest Rzeszów: 197 500.
Odpowiedź: Rzeszów, 197 500
Zadanie 11 · trudność 1/3
Uporządkuj liczby od najmniejszej do największej: 3 045 120, 3 054 012, 998 999, 3 045 021, 3 054 102.
Podpowiedź 1
Liczba z mniejszą liczbą cyfr jest mniejsza.
Podpowiedź 2
Pozostałe porównuj od milionów: po „3 04” i „3 05” patrz na kolejne rzędy.
Rozwiązanie
998 999 ma 6 cyfr, pozostałe 7, więc jest najmniejsza.
Liczby 3 045 021 i 3 045 120 zaczynają się od 3 04, a 3 054 012 i 3 054 102 od 3 05, więc te pierwsze są mniejsze.
W każdej parze porównujemy setki: $021<120$ oraz $012<102$.
Kolejność: 998 999 < 3 045 021 < 3 045 120 < 3 054 012 < 3 054 102.
Odpowiedź: 998 999 < 3 045 021 < 3 045 120 < 3 054 012 < 3 054 102
Zadanie 12 · trudność 2/3
Lekcja w szkole w Lublinie zaczęła się o godzinie 9:15 i trwała 45 minut. O której godzinie się skończyła?
Podpowiedź 1
Dodaj 45 minut do 9:15.
Podpowiedź 2
Do pełnej godziny 10:00 brakuje 45 minut.
Rozwiązanie
Od 9:15 do 10:00 mija 45 minut.
Lekcja skończyła się o 10:00.
Odpowiedź: 10:00
Zadanie 13 · trudność 2/3
Pociąg z Krakowa wyjechał o godzinie 7:40, a do Warszawy dojechał o 10:25. Ile minut trwała podróż?
Podpowiedź 1
Policz czas od 7:40 do 8:00, potem do 10:00, potem do 10:25.
Podpowiedź 2
Dodaj: 20 min + 120 min + 25 min.
Rozwiązanie
Od 7:40 do 8:00 mija 20 minut.
Od 8:00 do 10:00 mijają 2 godziny, czyli 120 minut, a od 10:00 do 10:25 mija 25 minut.
Razem: 20 + 120 + 25 = 165 minut (2 godziny 45 minut).
Odpowiedź: 165 minut
Zadanie 14 · trudność 2/3
Ania wyszła z domu o 13:50. Droga do babci zajęła jej 1 godzinę 35 minut, a u babci została 2 godziny 20 minut. O której godzinie Ania wyszła od babci?
Podpowiedź 1
Najpierw dodaj czas drogi do 13:50, potem czas wizyty.
Podpowiedź 2
Razem upłynęło 1 h 35 min + 2 h 20 min.
Rozwiązanie
Czas łączny: 1 h 35 min + 2 h 20 min = 3 h 55 min.
13:50 + 3 h = 16:50, a 16:50 + 55 min = 17:45.
Ania wyszła od babci o 17:45.
Odpowiedź: 17:45
Zadanie 15 · trudność 2/3
Film w kinie zaczął się o 18:35 i trwał 2 godziny 50 minut. Po filmie Marek szedł do domu 25 minut. O której godzinie dotarł do domu? Podaj godzinę w zapisie 24-godzinnym.
Podpowiedź 1
Dodaj 2 h 50 min do 18:35, potem jeszcze 25 min.
Podpowiedź 2
Razem do dodania: 2 h 50 min + 25 min = 3 h 15 min.
Rozwiązanie
Film skończył się o: 18:35 + 2 h = 20:35, a potem + 50 min = 21:25.
Dodajemy drogę: 21:25 + 25 min = 21:50.
Marek dotarł do domu o 21:50.
Odpowiedź: 21:50
Zadanie 16 · trudność 2/3
Ola zmierzyła ścieżkę w ogrodzie babci i otrzymała 3 m 45 cm. Ile centymetrów ma ta ścieżka?
Podpowiedź 1
1 m = 100 cm.
Podpowiedź 2
Zamień 3 m na centymetry i dodaj 45 cm.
Rozwiązanie
3 m = 3 · 100 cm = 300 cm.
300 cm + 45 cm = 345 cm.
Odpowiedź: 345 cm
Zadanie 17 · trudność 2/3
W sklepie spożywczym pani Ewa kupiła 2 kg 350 g jabłek i 750 g gruszek. Ile gramów owoców kupiła łącznie?
Podpowiedź 1
1 kg = 1000 g.
Podpowiedź 2
Zamień masę jabłek na gramy, potem dodaj masę gruszek.
Rozwiązanie
2 kg 350 g = 2000 g + 350 g = 2350 g.
2350 g + 750 g = 3100 g.
Odpowiedź: 3100 g
Zadanie 18 · trudność 2/3
Film w kinie w Krakowie rozpoczął się o 17:50 i trwał 2 godziny 25 minut. Ile minut trwał film i o której godzinie się skończył? Podaj najpierw liczbę minut.
Podpowiedź 1
1 godzina = 60 minut.
Podpowiedź 2
Do 17:50 dodaj najpierw 2 godziny, potem 25 minut.
Rozwiązanie
2 godz. 25 min = 120 min + 25 min = 145 min.
17:50 + 2 godz. = 19:50, a 19:50 + 25 min = 20:15.
Odpowiedź: 145 minut, koniec o 20:15
Zadanie 19 · trudność 2/3
Trasa rowerowa nad Wisłą ma 12 km 600 m. Marek przejechał już 8750 m. Ile metrów zostało mu do końca trasy?
Podpowiedź 1
1 km = 1000 m, więc zamień całą trasę na metry.
Podpowiedź 2
Odejmij przejechaną odległość od długości trasy.
Rozwiązanie
12 km 600 m = 12000 m + 600 m = 12600 m.
12600 m − 8750 m = 3850 m.
Odpowiedź: 3850 m
Zadanie 20 · trudność 2/3
Oblicz: $3\ \text{m}\ 45\ \text{cm} + 2\ \text{m}\ 70\ \text{cm}$. Wynik podaj w metrach i centymetrach, a następnie w centymetrach. Do odpowiedzi wpisz liczbę centymetrów.
Podpowiedź 1
Dodaj osobno metry i osobno centymetry.
Podpowiedź 2
Pamiętaj, że 100 cm = 1 m.
Rozwiązanie
Metry: 3 + 2 = 5 m, centymetry: 45 + 70 = 115 cm.
115 cm = 1 m 15 cm, więc razem 6 m 15 cm.
W centymetrach: 6·100 + 15 = 615 cm.
Odpowiedź: 6 m 15 cm = 615 cm
Zadanie 21 · trudność 2/3
Oblicz: $5\ \text{kg}\ 200\ \text{g} - 2\ \text{kg}\ 750\ \text{g}$. Podaj wynik w gramach.
Podpowiedź 1
Zamień 1 kg na 1000 g, by odjąć gramy.
Podpowiedź 2
5 kg 200 g = 4 kg 1200 g.
Rozwiązanie
5 kg 200 g = 4 kg 1200 g.
Odejmujemy: 4 kg − 2 kg = 2 kg oraz 1200 g − 750 g = 450 g.
Wynik: 2 kg 450 g = 2450 g.
Odpowiedź: 2450 g
Zadanie 22 · trudność 2/3
Oblicz: $4 \cdot (2\ \text{godz.}\ 35\ \text{min})$. Wynik podaj w godzinach i minutach. Do odpowiedzi wpisz łączną liczbę minut.
Podpowiedź 1
Pomnóż osobno godziny i minuty.
Podpowiedź 2
Pamiętaj, że 60 min = 1 godz.
Rozwiązanie
Godziny: 4·2 = 8 godz., minuty: 4·35 = 140 min.
140 min = 2 godz. 20 min.
Razem 10 godz. 20 min = 620 min.
Odpowiedź: 10 godz. 20 min = 620 min
Zadanie 23 · trudność 2/3
Beata ma wstążkę o długości $6\ \text{m}\ 20\ \text{cm}$. Odcięła z niej 4 jednakowe kawałki po $85\ \text{cm}$. Ile centymetrów wstążki jej zostało?
Podpowiedź 1
Najpierw oblicz długość czterech kawałków.
Podpowiedź 2
Zamień 6 m 20 cm na centymetry.
Rozwiązanie
4·85 cm = 340 cm = 3 m 40 cm.
6 m 20 cm = 620 cm.
620 cm − 340 cm = 280 cm (2 m 80 cm).
Odpowiedź: 280 cm
Zadanie 24 · trudność 2/3
Kasia kupiła w sklepie zeszyt za 4,50 zł, długopis za 2,80 zł i gumkę za 1,20 zł. Zapłaciła banknotem 20 zł. Ile złotych reszty dostała?
Podpowiedź 1
Najpierw dodaj ceny wszystkich zakupów.
Podpowiedź 2
Odejmij sumę od 20 zł.
Rozwiązanie
Suma zakupów: 4,50 + 2,80 + 1,20 = 8,50 zł.
Reszta: 20 − 8,50 = 11,50 zł.
Odpowiedź: 11,50 zł
Zadanie 25 · trudność 2/3
Bilet do kina kosztuje 18,50 zł. Tata kupił bilety dla siebie i trójki dzieci. Ile zapłacił za wszystkie bilety?
Podpowiedź 1
Ile biletów kupił tata?
Podpowiedź 2
Pomnóż 4 · 18,50.
Rozwiązanie
Liczba biletów: 1 + 3 = 4.
Koszt: 4 · 18,50 = 74 zł.
Odpowiedź: 74 zł
Zadanie 26 · trudność 2/3
Pięciu przyjaciół kupiło wspólnie piłkę za 39,90 zł i dwie siatki z napojami po 12,80 zł każda. Koszt podzielili po równo. Ile złotych zapłacił każdy z nich?
Podpowiedź 1
Oblicz łączny koszt: piłka plus dwie siatki napojów.
Podpowiedź 2
Podziel sumę przez 5.
Rozwiązanie
Napoje: 2 · 12,80 = 25,60 zł.
Razem: 39,90 + 25,60 = 65,50 zł.
Na osobę: 65,50 : 5 = 13,10 zł.
Odpowiedź: 13,10 zł
Zadanie 27 · trudność 2/3
Pani Ania kupiła 3 kg jabłek po 4,80 zł za kilogram oraz 2 kg gruszek po 6,50 zł za kilogram. Zapłaciła dwoma banknotami po 20 zł. Ile złotych reszty otrzymała?
Podpowiedź 1
Oblicz osobno koszt jabłek i gruszek.
Podpowiedź 2
Zapłaciła 40 zł.
Rozwiązanie
Jabłka: 3 · 4,80 = 14,40 zł.
Gruszki: 2 · 6,50 = 13 zł; razem 27,40 zł.
Reszta: 40 − 27,40 = 12,60 zł.
Odpowiedź: 12,60 zł
Zadanie 28 · trudność 2/3
Wycieczka klasy 4a do Krakowa rozpoczęła się 5 maja, a zakończyła 9 maja (tego samego roku). Ile dni trwała wycieczka, jeśli liczymy oba dni – pierwszy i ostatni?
Podpowiedź 1
Odejmij daty: 9 − 5.
Podpowiedź 2
Ponieważ liczysz pierwszy i ostatni dzień, dodaj 1.
Rozwiązanie
Różnica dat to 9 − 5 = 4 dni.
Wliczamy pierwszy i ostatni dzień, więc 4 + 1 = 5.
Wycieczka trwała 5 dni.
Odpowiedź: 5 dni
Zadanie 29 · trudność 2/3
Basia dostała książkę z biblioteki 12 marca i musi ją oddać 4 kwietnia. Ile dni upłynie od 12 marca do 4 kwietnia? (Marzec ma 31 dni.)
Podpowiedź 1
Ile dni zostało do końca marca po 12 marca? Oblicz 31 − 12.
Podpowiedź 2
Dodaj dni kwietnia: 4.
Rozwiązanie
Od 12 do 31 marca mija 31 − 12 = 19 dni.
Od 31 marca do 4 kwietnia mija jeszcze 4 dni.
Razem 19 + 4 = 23 dni.
Odpowiedź: 23 dni
Zadanie 30 · trudność 2/3
Obóz sportowy trwał od 28 czerwca do 11 lipca tego samego roku. Ile dni trwał obóz, jeśli liczymy pierwszy i ostatni dzień? (Czerwiec ma 30 dni.)
Podpowiedź 1
Policz dni od 28 do 30 czerwca włącznie.
Podpowiedź 2
Dodaj dni lipca od 1 do 11.
Rozwiązanie
W czerwcu: 28, 29, 30 – to 3 dni.
W lipcu: od 1 do 11 – to 11 dni.
Razem 3 + 11 = 14 dni.
Odpowiedź: 14 dni
Zadanie 31 · trudność 2/3
Pan Marek wyjechał na urlop 20 lutego, a wrócił 10 marca. Rok nie był przestępny, więc luty miał 28 dni. Ile dni minęło od dnia wyjazdu do dnia powrotu (nie wliczamy dnia wyjazdu)? Ile dni trwałby urlop, gdyby liczyć oba te dni?
Podpowiedź 1
Od 20 do 28 lutego mija 28 − 20 dni.
Podpowiedź 2
Dodaj 10 dni marca; przy liczeniu obu dni dodaj jeszcze 1.
Rozwiązanie
Od 20 do 28 lutego mija 8 dni.
Od 28 lutego do 10 marca mija 10 dni, razem 8 + 10 = 18 dni.
Gdy liczymy oba dni, jest 18 + 1 = 19 dni.
Odpowiedź: 18 dni; 19 dni
Zadanie 32 · trudność 2/3
Podpowiedź 1
Dodaj setki: 45 setek i 38 setek.
Podpowiedź 2
45 + 38 = 83, więc to 83 setki.
Rozwiązanie
Liczby są okrągłe do setek, więc dodajemy 45 setek i 38 setek.
45 + 38 = 83, czyli 83 setki.
Wynik: 8300.
Odpowiedź: 8300
Zadanie 33 · trudność 2/3
Podpowiedź 1
Pomnóż 6 · 7 bez zer.
Podpowiedź 2
Dopisz razem trzy zera (dwa z 600 i jedno z 70).
Rozwiązanie
6 · 7 = 42.
Dopisujemy trzy zera: dwa z liczby 600 i jedno z liczby 70.
Wynik: 42000.
Odpowiedź: 42000
Zadanie 34 · trudność 2/3
W szkole w Kielcach kupiono 40 paczek papieru po 500 kartek każda. Następnie zużyto 7000 kartek. Ile kartek zostało?
Podpowiedź 1
Najpierw policz 40 · 500.
Podpowiedź 2
4 · 5 = 20, dopisz trzy zera.
Rozwiązanie
Wszystkich kartek jest 40 · 500 = 20000.
Odejmujemy zużyte: 20000 − 7000 = 13000.
Zostało 13000 kartek.
Odpowiedź: 13000
Zadanie 35 · trudność 2/3
Oblicz: $(84000:200)+30\cdot 900-1500$.
Podpowiedź 1
Dzieląc 84000 przez 200, skróć po dwa zera: 840 : 2.
Podpowiedź 2
Pamiętaj o kolejności działań: najpierw dzielenie i mnożenie.
Rozwiązanie
84000 : 200 = 840 : 2 = 420.
30 · 900 = 27000.
420 + 27000 − 1500 = 27420 − 1500 = 25920.
Odpowiedź: 25920
Zadanie 36 · trudność 2/3
Zapisz liczbę 2024 w systemie rzymskim.
Podpowiedź 1
Rozłóż liczbę na tysiące, setki, dziesiątki i jedności: 2000 + 20 + 4.
Podpowiedź 2
2000 to MM, 20 to XX, 4 to IV.
Rozwiązanie
Rozkładamy: 2024 = 2000 + 20 + 4.
2000 = MM, 20 = XX, 4 = IV.
Łączymy: MMXXIV.
Odpowiedź: MMXXIV
Zadanie 37 · trudność 2/3
Odczytaj liczbę zapisaną w systemie rzymskim: CMXLVIII. Podaj ją w systemie dziesiątkowym.
Podpowiedź 1
Podziel zapis na grupy: CM, XL, VIII.
Podpowiedź 2
CM = 900, XL = 40, VIII = 8.
Rozwiązanie
CM = 1000 − 100 = 900.
XL = 50 − 10 = 40, VIII = 8.
Suma: 900 + 40 + 8 = 948.
Odpowiedź: 948
Zadanie 38 · trudność 2/3
Pani Ewa zapisała na tablicy rok budowy kościoła: MDCCCXCV. Którego roku zbudowano kościół? Zapisz też rzymskimi cyframi rok o 105 lat późniejszy.
Podpowiedź 1
MDCCCXCV = M + D + CCC + XC + V.
Podpowiedź 2
Rok późniejszy o 105 lat to 1895 + 105.
Rozwiązanie
M = 1000, D = 500, CCC = 300, XC = 90, V = 5.
Suma: 1000 + 500 + 300 + 90 + 5 = 1895.
1895 + 105 = 2000, a to w zapisie rzymskim MM.
Odpowiedź: 1895; MM
Zadanie 39 · trudność 2/3
Oblicz sumę liczb $\text{CDXLIV} + \text{DCLVI}$ i zapisz wynik w systemie rzymskim.
Podpowiedź 1
CDXLIV = 400 + 40 + 4 = 444. Odczytaj też drugą liczbę.
Podpowiedź 2
DCLVI = 500 + 100 + 50 + 6 = 656.
Rozwiązanie
CDXLIV = 444, DCLVI = 656.
Suma: 444 + 656 = 1100.
1100 = 1000 + 100, czyli MC.
Odpowiedź: MC
Treść własna Liczydła — teoria i zadania napisane od zera i sprawdzone.