Ile farby potrzeba na ścianę? Ile płytek położyć w łazience? Na takie pytania odpowiada pole. W tym dziale nauczysz się je mierzyć, obliczać i zamieniać jednostki pola.
Pole i obwód – dwie różne miary
Pole mówi, ile miejsca zajmuje figura w środku. Zamalowujemy je w całości, jak boisko trawą.
Obwód to długość linii dookoła figury. To jak płot wokół boiska. Obwód mierzymy w cm, m, km. Pole mierzymy w cm², m², km².
Pole i obwód to dwie różne informacje. Nie wolno ich ze sobą mylić.
Kwadrat jednostkowy i liczenie kratek
Kwadrat jednostkowy to kwadrat o boku 1 jednostki. Kwadrat o boku 1 cm ma pole 1 cm² (jeden centymetr kwadratowy).
Pole figury to liczba kwadratów jednostkowych, które ją dokładnie pokrywają. Na kratkach wystarczy je policzyć.
Gdy figura ma niepełne kratki, szacujemy. Dwie połówki dają razem jedną kratkę. Policz osobno kratki całe i osobno części, a potem je połącz.
Pole prostokąta i kwadratu
Prostokąt o bokach 5 i 3 podzielimy na 3 rzędy po 5 kwadratów. Razem jest $3\cdot 5=15$ kwadratów. Stąd wzór:
$$P = a \cdot b$$
Kwadrat to prostokąt o równych bokach, więc:
$$P = a \cdot a = a^2$$
Boki $a$ i $b$ muszą być w tych samych jednostkach. Wynik zapisujemy w jednostkach kwadratowych.
Przykład 1: pole i obwód
Działka ma kształt prostokąta o bokach 8 m i 5 m.
Pole: $P = 8\cdot 5 = 40\ \text{m}^2$.
Obwód: $2\cdot(8+5)=26\ \text{m}$.
Pole to 40 m² trawy. Obwód to 26 m siatki na ogrodzenie.
Przykład 2: zamiana jednostek przed liczeniem
Blat stołu ma 1 m długości i 60 cm szerokości. Jakie ma pole w cm²?
1. Zamieniamy: 1 m = 100 cm.
2. Liczymy: $P = 100\cdot 60 = 6000\ \text{cm}^2$.
Gdybyśmy pomnożyli 1 · 60, wynik byłby błędny, bo jednostki były różne.
Przeliczanie jednostek pola
Kwadrat o boku 1 dm ma bok 10 cm, więc jego pole to $10\cdot10=100$ cm². Dlatego jednostki pola zmieniają się inaczej niż długości.
Ar to kwadrat 10 m × 10 m. Hektar to kwadrat 100 m × 100 m.
Przykład 3: figura złożona
Figura w kształcie litery L składa się z prostokąta 6 cm × 2 cm i prostokąta 3 cm × 2 cm przylegającego do niego.
Podział: $6\cdot2=12$ i $3\cdot2=6$, razem 18 cm².
Dopełnienie: Uzupełniamy figurę do prostokąta 6 cm × 4 cm, czyli 24 cm². Brakujący prostokąt 3 cm × 2 cm ma 6 cm². Wychodzi $24-6=18\ \text{cm}^2$.
Obie metody dają ten sam wynik.
Pole się nie zmienia, gdy przekładamy kawałki
Wytnij figurę z papieru, pokrój ją i ułóż kawałki inaczej. Pole zostanie takie samo, bo nic nie dodałeś ani nie ujmowałeś. Kształt może być inny, a pole to samo.
Figury o różnych kształtach mogą więc mieć równe pola. Prostokąt 8 × 2 i kwadrat 4 × 4 mają po 16 cm², ale ich obwody są różne: 20 cm i 16 cm.
Typowe błędy
- Mylenie pola z obwodem. Pytanie o „ile płotu” to obwód. Pytanie o „ile trawy” to pole.
- Błędne „1 m² = 100 cm²”. Poprawnie: 1 m² = 10 000 cm².
- Brak zamiany jednostek. Najpierw sprowadź boki do tej samej jednostki.
- Zły zapis jednostki. Pole zapisujemy w cm², a nie w cm.
- Szacowanie kratek. Nie licz każdej nadpoczętej kratki jako całej. Łącz części w pary.
Podsumowanie
- Pole to ilość miejsca wewnątrz figury, obwód to długość brzegu.
- Prostokąt: $P=a\cdot b$. Kwadrat: $P=a^2$.
- Przed liczeniem sprowadź boki do jednej jednostki.
- Figurę złożoną dziel na prostokąty albo dopełniaj do prostokąta.
- 1 m² = 10 000 cm², 1 a = 100 m², 1 ha = 10 000 m².
Zadania (22)
Zadanie 1 · trudność 1/3
Na rysunku przedstawiono trójkąt prostokątny narysowany na kratkach. Jego przyprostokątne mają 6 i 4 kratki. Bok kratki ma 1 cm. Oblicz pole trójkąta.
Podpowiedź 1
Trójkąt to połowa prostokąta o bokach 6 i 4.
Podpowiedź 2
Pole prostokąta to 24 cm².
Rozwiązanie
Prostokąt o bokach 6 cm i 4 cm ma pole 24 cm².
Trójkąt stanowi połowę tego prostokąta.
Pole: 24 : 2 = 12 cm².
Odpowiedź: 12 cm²
Zadanie 2 · trudność 1/3
Na rysunku przedstawiono figurę w kształcie litery L narysowaną na kratkach (bok kratki: 1 cm). Dolny prostokąt ma wymiary 6 × 2 kratki, a na nim stoi prostokąt 2 × 3 kratki przy lewej krawędzi. Oblicz pole figury.
Podpowiedź 1
Podziel figurę na dwa prostokąty.
Podpowiedź 2
Dolny: 6 · 2, górny: 2 · 3.
Rozwiązanie
Dolny prostokąt ma pole 6 · 2 = 12 cm².
Górny prostokąt ma pole 2 · 3 = 6 cm².
Pole figury: 12 + 6 = 18 cm².
Odpowiedź: 18 cm²
Zadanie 3 · trudność 1/3
Na rysunku przedstawiono figurę narysowaną na kratkach (bok kratki: 1 cm). Jest to prostokąt 7 × 5 kratek, z którego wycięto prostokąt 3 × 2 kratki przy górnej krawędzi (w prawym górnym rogu). Oblicz pole figury.
Podpowiedź 1
Oblicz pole dużego prostokąta i odejmij pole wycięcia.
Podpowiedź 2
35 − 6.
Rozwiązanie
Duży prostokąt: 7 · 5 = 35 cm².
Wycięty prostokąt: 3 · 2 = 6 cm².
Pole figury: 35 − 6 = 29 cm².
Odpowiedź: 29 cm²
Zadanie 4 · trudność 1/3
Prostokątna rabata ma długość 8 m i szerokość 5 m. Oblicz pole tej rabaty.
Podpowiedź 1
Pole prostokąta to iloczyn długości jego sąsiednich boków.
Podpowiedź 2
Zastosuj wzór $P = a \cdot b$.
Rozwiązanie
Zapisujemy wzór: $P = a \cdot b$.
Podstawiamy: $P = 8 \cdot 5 = 40$ m².
Odpowiedź: 40 m²
Zadanie 5 · trudność 1/3
Boisko szkolne do gry w siatkówkę ma kształt prostokąta o wymiarach 18 m i 9 m. Oblicz jego pole.
Podpowiedź 1
Pomnóż długość przez szerokość.
Podpowiedź 2
$18 \cdot 9 = 18 \cdot 10 - 18$.
Rozwiązanie
Korzystamy ze wzoru $P = a \cdot b$.
$P = 18 \cdot 9 = 162$ m².
Odpowiedź: 162 m²
Zadanie 6 · trudność 1/3
Kwadratowy kafelek ma bok długości 30 cm. Oblicz jego pole w centymetrach kwadratowych.
Podpowiedź 1
Kwadrat to prostokąt o równych bokach.
Podpowiedź 2
Użyj wzoru $P = a \cdot a$.
Rozwiązanie
Wzór na pole kwadratu: $P = a^2$.
$P = 30 \cdot 30 = 900$ cm².
Odpowiedź: 900 cm²
Zadanie 7 · trudność 1/3
Działka ma kształt prostokąta o bokach 25 m i 12 m. Oblicz jej pole. Ile arów ma ta działka? (1 a = 100 m²)
Podpowiedź 1
Najpierw oblicz pole w metrach kwadratowych.
Podpowiedź 2
Podziel wynik przez 100, aby zamienić na ary.
Rozwiązanie
$P = 25 \cdot 12 = 300$ m².
Ponieważ 1 a = 100 m², mamy $300 : 100 = 3$ ary.
Odpowiedź: 300 m², czyli 3 ary
Zadanie 8 · trudność 2/3
Prostokątna działka ma wymiary $30\ \text{m}$ i $450\ \text{cm}$. Oblicz pole działki w metrach kwadratowych.
Podpowiedź 1
Zamień 450 cm na metry.
Podpowiedź 2
Pomnóż długości boków wyrażone w tych samych jednostkach.
Rozwiązanie
450 cm = 4,5 m.
P = 30 m · 4,5 m = 135 m².
Pole działki wynosi 135 m².
Odpowiedź: 135 m^2
Zadanie 9 · trudność 2/3
Podłoga w kuchni ma kształt prostokąta o bokach $4\ \text{m}$ i $350\ \text{cm}$. Płytki mają kształt kwadratów o boku $50\ \text{cm}$. Ile płytek potrzeba na wyłożenie podłogi (bez zapasu)?
Podpowiedź 1
Zamień wszystkie wymiary na centymetry.
Podpowiedź 2
Podziel pole podłogi przez pole jednej płytki.
Rozwiązanie
Podłoga: 400 cm · 350 cm = 140 000 cm².
Płytka: 50 cm · 50 cm = 2500 cm².
140 000 : 2500 = 56 płytek.
Odpowiedź: 56 płytek
Zadanie 10 · trudność 2/3
Trójkąt ma podstawę $1{,}2\ \text{m}$ i wysokość opuszczoną na tę podstawę równą $80\ \text{cm}$. Oblicz pole trójkąta w centymetrach kwadratowych.
Podpowiedź 1
Zamień 1,2 m na centymetry.
Podpowiedź 2
Pole trójkąta to $\frac{1}{2}ah$.
Rozwiązanie
1,2 m = 120 cm.
P = ½ · 120 cm · 80 cm = 4800 cm².
Pole trójkąta wynosi 4800 cm².
Odpowiedź: 4800 cm^2
Zadanie 11 · trudność 2/3
Boisko ma kształt prostokąta o wymiarach $0{,}1\ \text{km}$ na $60\ \text{m}$. Oblicz jego pole w arach (1 a = 100 m²).
Podpowiedź 1
Zamień 0,1 km na metry.
Podpowiedź 2
Pole w m² podziel przez 100, by otrzymać ary.
Rozwiązanie
0,1 km = 100 m.
P = 100 m · 60 m = 6000 m².
6000 m² : 100 = 60 a.
Odpowiedź: 60 a
Zadanie 12 · trudność 2/3
Figura na rysunku składa się z dwóch prostokątów: dolnego o wymiarach 10 cm × 4 cm i górnego o wymiarach 5 cm × 3 cm, ustawionego na lewym końcu dolnego prostokąta. Oblicz pole całej figury.
Podpowiedź 1
Podziel figurę na dwa prostokąty.
Podpowiedź 2
Dodaj pola obu prostokątów.
Rozwiązanie
Pole dolnego prostokąta: 10·4 = 40 cm².
Pole górnego prostokąta: 5·3 = 15 cm².
Pole figury: 40 + 15 = 55 cm².
Odpowiedź: 55 cm²
Zadanie 13 · trudność 2/3
Działka ma kształt litery L. Powstała z prostokąta o wymiarach 12 m × 8 m, z którego wycięto w rogu prostokąt 5 m × 3 m. Oblicz pole działki.
Podpowiedź 1
Oblicz pole dużego prostokąta.
Podpowiedź 2
Odejmij pole wyciętego prostokąta.
Rozwiązanie
Pole dużego prostokąta: 12·8 = 96 m².
Pole wyciętej części: 5·3 = 15 m².
Pole działki: 96 − 15 = 81 m².
Odpowiedź: 81 m²
Zadanie 14 · trudność 2/3
Figura składa się z prostokąta o wymiarach 8 cm × 5 cm i trójkąta prostokątnego o przyprostokątnych 6 cm i 5 cm. Trójkąt przylega krótszym bokiem 5 cm do prawego boku prostokąta. Oblicz pole figury.
Podpowiedź 1
Pole trójkąta to połowa iloczynu przyprostokątnych.
Podpowiedź 2
Dodaj pole prostokąta.
Rozwiązanie
Pole prostokąta: 8·5 = 40 cm².
Pole trójkąta: 6·5/2 = 15 cm².
Pole figury: 40 + 15 = 55 cm².
Odpowiedź: 55 cm²
Zadanie 15 · trudność 2/3
Ramka do zdjęcia ma zewnętrzny kształt kwadratu o boku 20 cm. W środku jest kwadratowy otwór o boku 14 cm. Oblicz pole samej ramki.
Podpowiedź 1
Oblicz pole dużego i małego kwadratu.
Podpowiedź 2
Odejmij pole otworu od pola całości.
Rozwiązanie
Pole dużego kwadratu: 20·20 = 400 cm².
Pole otworu: 14·14 = 196 cm².
Pole ramki: 400 − 196 = 204 cm².
Odpowiedź: 204 cm²
Zadanie 16 · trudność 2/3
Boisko szkolne ma powierzchnię $3\ \text{a}$. Ile to metrów kwadratowych? (Przelicznik: $1\ \text{a}=100\ \text{m}^2$).
Podpowiedź 1
1 a to kwadrat o boku 10 m.
Podpowiedź 2
Pomnóż 3 przez 100.
Rozwiązanie
Ar to 100 m², bo $10\ \text{m}\cdot 10\ \text{m}=100\ \text{m}^2$.
$3\cdot 100\ \text{m}^2=300\ \text{m}^2$.
Odpowiedź: 300 m²
Zadanie 17 · trudność 2/3
Działka pana Tomasza ma powierzchnię $2\ \text{ha}$. Ile to arów? (Przelicznik: $1\ \text{ha}=100\ \text{a}$). Podaj też wynik w metrach kwadratowych, jeśli $1\ \text{a}=100\ \text{m}^2$. Jako odpowiedź końcową podaj liczbę metrów kwadratowych.
Podpowiedź 1
Najpierw zamień hektary na ary.
Podpowiedź 2
Potem pomnóż liczbę arów przez 100.
Rozwiązanie
$2\ \text{ha}=2\cdot100\ \text{a}=200\ \text{a}$.
$200\cdot100\ \text{m}^2=20\,000\ \text{m}^2$.
Odpowiedź: 200 a, czyli 20 000 m²
Zadanie 18 · trudność 2/3
Podłoga w pokoju ma pole $12\,000\ \text{cm}^2$. Ile to decymetrów kwadratowych? (Przelicznik: $1\ \text{dm}^2=100\ \text{cm}^2$).
Pole lasu wynosi $0{,}04\ \text{km}^2$. Ile to hektarów? (Przelicznik: $1\ \text{km}^2=100\ \text{ha}$). Ile to metrów kwadratowych, jeśli $1\ \text{ha}=10\,000\ \text{m}^2$? Jako odpowiedź końcową podaj liczbę metrów kwadratowych.
Podpowiedź 1
Pomnóż 0,04 przez 100, aby otrzymać hektary.
Podpowiedź 2
Potem pomnóż hektary przez 10 000.
Rozwiązanie
$0{,}04\cdot100\ \text{ha}=4\ \text{ha}$.
$4\cdot10\,000\ \text{m}^2=40\,000\ \text{m}^2$.
Odpowiedź: 4 ha, czyli 40 000 m²
Zadanie 20 · trudność 3/3
Prostokąt ma wymiary 8 cm i 3 cm. Kwadrat ma bok 5 cm. Która figura ma większe pole i o ile cm² większe?
Podpowiedź 1
Oblicz pole prostokąta: długość razy szerokość.
Podpowiedź 2
Oblicz pole kwadratu: bok razy bok, potem odejmij mniejsze od większego.
Rozwiązanie
Pole prostokąta: 8 · 3 = 24 cm².
Pole kwadratu: 5 · 5 = 25 cm².
25 − 24 = 1, więc kwadrat ma pole większe o 1 cm².
Odpowiedź: Kwadrat, o 1 cm²
Zadanie 21 · trudność 3/3
Trójkąt ma podstawę 10 cm i wysokość 6 cm. Równoległobok ma podstawę 5 cm i wysokość 7 cm. Która figura ma większe pole i ile razy większe lub o ile cm²?
Podpowiedź 1
Pole trójkąta to połowa iloczynu podstawy i wysokości.
Podpowiedź 2
Pole równoległoboku to podstawa razy wysokość.
Rozwiązanie
Pole trójkąta: 10 · 6 : 2 = 30 cm².
Pole równoległoboku: 5 · 7 = 35 cm².
Większy jest równoległobok: 35 − 30 = 5 cm². Odpowiedź: równoległobok o 5 cm².
Odpowiedź: Trójkąt, o 5 cm²
Zadanie 22 · trudność 3/3
Działka A jest prostokątem o wymiarach 20 m i 12 m. Działka B ma kształt trójkąta o podstawie 30 m i wysokości 17 m. Która działka ma większe pole i o ile m²?
Podpowiedź 1
Pole trójkąta: podstawa razy wysokość podzielone przez 2.
Podpowiedź 2
Porównaj 240 m² z polem działki B.
Rozwiązanie
Pole działki A: 20 · 12 = 240 m².
Pole działki B: 30 · 17 : 2 = 255 m².
255 − 240 = 15, więc działka B jest większa o 15 m².
Odpowiedź: Działka B, o 15 m²
Treść własna Liczydła — teoria i zadania napisane od zera i sprawdzone.