Którą liczbę wybierzesz: 47 naklejek czy 74 naklejki? Na co dzień ciągle coś porównujesz: ceny, wyniki w grze, liczbę kroków. W tym dziale nauczysz się porównywać liczby sprawnie i bez pomyłek oraz układać je po kolei.
Znaki nierówności
Porównując dwie liczby, używamy jednego z trzech znaków.
Znak $<$ czytamy: *jest mniejsze od*. Zapis $a < b$ oznacza, że liczba $a$ jest mniejsza niż $b$.
Znak $>$ czytamy: *jest większe od*. Zapis $a > b$ oznacza, że liczba $a$ jest większa niż $b$.
Znak $=$ czytamy: *jest równe*. Zapis $a = b$ oznacza, że obie liczby są takie same.
Przykłady: $3 < 8$, $12 > 5$, $20 = 20$.
Jak nie pomylić kierunku znaku
Znak $<$ lub $>$ przypomina otwartą buzię krokodyla. Krokodyl zawsze chce zjeść większą liczbę. Szeroko otwarta strona znaku jest zwrócona do liczby większej, a wąski czubek wskazuje liczbę mniejszą.
Przykład: $9 > 4$. Szeroka strona jest przy 9, czyli przy większej liczbie.
Liczby mają swoje miejsca
W liczbie $47$ cyfra $4$ stoi na miejscu dziesiątek, a cyfra $7$ na miejscu jedności. Oznacza to $4$ dziesiątki i $7$ jedności, czyli $40 + 7$.
W liczbie $74$ jest odwrotnie: $7$ dziesiątek i $4$ jedności, czyli $70 + 4$.
Te same cyfry w innej kolejności dają inne liczby. Ważne jest więc nie tylko to, jaka to cyfra, ale też gdzie stoi.
Porównywanie liczb dwucyfrowych
Zasada:
1. Porównaj cyfry dziesiątek. Większa cyfra dziesiątek oznacza większą liczbę.
2. Jeśli dziesiątki są takie same, porównaj jedności.
Przykłady: $63 > 58$, bo $6 > 5$. Natomiast $42 < 47$, bo dziesiątki są równe, a $2 < 7$.
Dlaczego tak jest? Dziesiątki to większe „paczki”. Kto ma więcej paczek po 10, ten ma więcej, nawet jeśli kilka pojedynczych sztuk ma mniej.
Porównywanie liczb trzycyfrowych
Liczby trzycyfrowe porównujemy od lewej strony:
1. Najpierw setki. Większa cyfra setek oznacza większą liczbę.
2. Jeśli setki są równe, patrzymy na dziesiątki.
3. Jeśli i dziesiątki są równe, patrzymy na jedności.
Zatrzymujemy się przy pierwszej pozycji, na której cyfry się różnią.
Liczba z większą liczbą cyfr jest większa. Każda liczba trzycyfrowa jest większa od każdej dwucyfrowej, np. $100 > 99$ i $215 > 98$. Tak samo każda liczba dwucyfrowa jest większa od jednocyfrowej.
Przykłady porównywania
Przykład 1. Porównaj $38$ i $83$.
Dziesiątki: $3$ i $8$. Ponieważ $3 < 8$, mamy $38 < 83$.
Przykład 2. Porównaj $547$ i $539$.
Setki są równe ($5$ i $5$). Dziesiątki: $4$ i $3$. Ponieważ $4 > 3$, mamy $547 > 539$. Jedności ($7$ i $9$) już nie mają znaczenia.
Przykład 3. Porównaj $96$ i $104$.
Pierwsza liczba ma dwie cyfry, a druga trzy. Zatem $96 < 104$.
Układanie liczb w kolejności
Rosnąco oznacza od najmniejszej do największej. Malejąco oznacza od największej do najmniejszej.
Ułóżmy liczby: $72,\ 27,\ 245,\ 7,\ 70$.
Krok 1. Pogrupuj według liczby cyfr. Jedna cyfra: $7$. Dwie cyfry: $72, 27, 70$. Trzy cyfry: $245$.
Krok 2. Uporządkuj grupę dwucyfrową. Dziesiątki: $2$, $7$, $7$. Najmniejsza jest $27$. Z liczb $72$ i $70$ mniejsza jest $70$, bo $0 < 2$.
Rosnąco: $7 < 27 < 70 < 72 < 245$.
Malejąco: $245 > 72 > 70 > 27 > 7$.
Typowe błędy
Błąd 1: patrzenie tylko na jedną cyfrę. Ktoś mówi, że $29 > 41$, bo $9 > 1$. Najpierw trzeba porównać dziesiątki: $2 < 4$, więc $29 < 41$.
Błąd 2: uważanie, że większa cyfra na końcu daje większą liczbę. Wcale tak nie jest: $109 < 120$, mimo że $9$ jest dużą cyfrą.
Błąd 3: pomylenie kierunku znaku. Pamiętaj o krokodylu, który zjada większą liczbę.
Błąd 4: porównywanie od prawej strony. Zawsze zaczynaj od lewej, od największej pozycji.
Podsumowanie
- Znaki: $a < b$ (mniejsze), $a > b$ (większe), $a = b$ (równe).
- Więcej cyfr oznacza większą liczbę.
- Przy tej samej liczbie cyfr porównujemy od lewej: setki, potem dziesiątki, potem jedności.
- Rosnąco to od najmniejszej do największej, malejąco to od największej do najmniejszej.
- Zawsze sprawdzaj, na jakim miejscu stoi cyfra.
Zadania (24)
Zadanie 1 · trudność 1/3
Wstaw odpowiedni znak $<$, $>$ lub $=$ między liczbami: $47 \; ? \; 74$.
Podpowiedź 1
Porównaj najpierw cyfry dziesiątek.
Podpowiedź 2
4 dziesiątki to mniej niż 7 dziesiątek.
Rozwiązanie
Liczba 47 ma 4 dziesiątki, a liczba 74 ma 7 dziesiątek.
Ponieważ 4 < 7, więc 47 < 74.
Odpowiedź: 47 < 74
Zadanie 2 · trudność 1/3
Wstaw odpowiedni znak $<$, $>$ lub $=$ między liczbami: $305 \; ? \; 350$.
Podpowiedź 1
Obie liczby mają po 3 setki. Porównaj dziesiątki.
Podpowiedź 2
0 dziesiątek to mniej niż 5 dziesiątek.
Rozwiązanie
Setki są takie same: 3 i 3.
Dziesiątki: 0 < 5, więc 305 < 350.
Odpowiedź: 305 < 350
Zadanie 3 · trudność 1/3
Wstaw odpowiedni znak $<$, $>$ lub $=$: $2\,000 + 400 + 7 \; ? \; 2\,074$.
Podpowiedź 1
Najpierw zapisz lewą stronę jako jedną liczbę.
Podpowiedź 2
Porównaj setki w liczbach 2407 i 2074.
Rozwiązanie
Lewa strona: 2000 + 400 + 7 = 2407.
Tysiące są równe, setki: 4 > 0, więc 2407 > 2074.
Odpowiedź: 2407 > 2074
Zadanie 4 · trudność 1/3
Wstaw odpowiedni znak $<$, $>$ lub $=$: $6 \cdot 70 + 8 \; ? \; 5 \cdot 90 - 20$.
Podpowiedź 1
Oblicz osobno obie strony.
Podpowiedź 2
Lewa: 420 + 8, prawa: 450 - 20.
Rozwiązanie
Lewa strona: 6·70 + 8 = 420 + 8 = 428.
Prawa strona: 5·90 - 20 = 450 - 20 = 430.
Ponieważ 428 < 430, wstawiamy znak $<$.
Odpowiedź: 428 < 430
Zadanie 5 · trudność 1/3
Porównaj liczby: 47 i 74. Wstaw znak $<$, $>$ lub $=$: 47 ... 74.
Podpowiedź 1
Porównaj najpierw cyfry dziesiątek.
Podpowiedź 2
4 dziesiątki to mniej niż 7 dziesiątek.
Rozwiązanie
Liczba 47 ma 4 dziesiątki, a liczba 74 ma 7 dziesiątek.
Ponieważ 4 < 7, więc 47 < 74.
Odpowiedź: 47 < 74
Zadanie 6 · trudność 1/3
W klasie 3a jest 28 uczniów, a w klasie 3b jest 31 uczniów. W której klasie jest więcej uczniów?
Podpowiedź 1
Porównaj cyfry dziesiątek: 2 i 3.
Podpowiedź 2
Więcej dziesiątek oznacza większą liczbę.
Rozwiązanie
Liczba 28 ma 2 dziesiątki, a 31 ma 3 dziesiątki.
Zatem 31 > 28, więc więcej uczniów jest w klasie 3b.
Odpowiedź: W klasie 3b
Zadanie 7 · trudność 1/3
Porównaj liczby: 65 i 68. Wstaw znak $<$, $>$ lub $=$: 65 ... 68. Następnie podaj, o ile większa jest większa z tych liczb.
Podpowiedź 1
Dziesiątki są takie same, więc porównaj jedności.
Podpowiedź 2
Odejmij mniejszą liczbę od większej.
Rozwiązanie
Obie liczby mają 6 dziesiątek. Porównujemy jedności: 5 < 8, więc 65 < 68.
Różnica: 68 − 65 = 3.
Odpowiedź: 65 < 68; różnica wynosi 3
Zadanie 8 · trudność 1/3
Ustaw liczby od najmniejszej do największej: 83, 38, 80, 88, 33.
Podpowiedź 1
Najpierw podziel liczby według cyfry dziesiątek: 3 i 8.
Podpowiedź 2
Gdy dziesiątki są równe, porównaj jedności.
Rozwiązanie
Liczby z 3 dziesiątkami: 33 i 38, przy czym 33 < 38.
Liczby z 8 dziesiątkami: 80, 83, 88, czyli 80 < 83 < 88. Cały porządek: 33, 38, 80, 83, 88.
Odpowiedź: 33, 38, 80, 83, 88
Zadanie 9 · trudność 2/3
Porównaj liczby: 347 i 374. Wstaw znak $<$, $>$ lub $=$.
Podpowiedź 1
Najpierw porównaj cyfry setek.
Podpowiedź 2
Setki są równe, więc porównaj cyfry dziesiątek.
Rozwiązanie
Obie liczby mają 3 setki.
Cyfra dziesiątek: 4 < 7.
Zatem 347 < 374.
Odpowiedź: 347 < 374
Zadanie 10 · trudność 2/3
W sklepie rowerowym w Kielcach rower górski kosztuje 899 zł, a rower miejski 989 zł. Który rower jest tańszy?
Podpowiedź 1
Porównaj cyfry setek: obie są równe 8 i 9.
Podpowiedź 2
Setki: 8 < 9, więc nie trzeba dalej porównywać.
Rozwiązanie
Rower górski: 899 zł, miejski: 989 zł.
Setki: 8 < 9, więc 899 < 989.
Tańszy jest rower górski.
Odpowiedź: Górski (899 zł)
Zadanie 11 · trudność 2/3
Porównaj liczby: 605 i 650. Następnie zapisz, która z nich jest większa i o ile.
Kolejność: 987, 999, 1 205, 10 502, 12 050. Trzecia liczba to 1205.
Odpowiedź: 1205
Zadanie 16 · trudność 2/3
Miasto A liczy 99 876 mieszkańców, miasto B 100 124 mieszkańców, a miasto C 99 880 mieszkańców. Które miasto ma najwięcej mieszkańców, a które najmniej? Podaj liczbę mieszkańców miasta, które ma najmniej.
Podpowiedź 1
Liczba sześciocyfrowa jest większa od pięciocyfrowej.
Podpowiedź 2
Dwie liczby pięciocyfrowe porównaj cyframi od lewej: 99 876 i 99 880.
Rozwiązanie
100 124 ma 6 cyfr, a pozostałe liczby po 5, więc miasto B ma najwięcej.
Porównujemy 99 876 i 99 880: pierwsze trzy cyfry są takie same (998), potem 7 < 8.
Zatem 99 876 < 99 880, najmniej mieszkańców ma miasto A: 99 876.
Odpowiedź: Najwięcej: B, najmniej: A (99 876)
Zadanie 17 · trudność 3/3
Ustaw liczby w kolejności rosnącej: $\frac{3}{4}$, $0{,}7$, $\frac{4}{5}$, $0{,}75$.
Ustaw liczby w kolejności rosnącej: $2^{5}$, $3^{3}$, $\sqrt{900}$, $\left(\frac{1}{2}\right)^{-4}$, $5^{2}$. Podaj liczbę znajdującą się na trzecim miejscu.
Podpowiedź 1
Oblicz wartość każdej liczby: $\left(\frac12\right)^{-4}=2^4$.