Oblicz: $48-23$.
Podpowiedź 1
Odejmij osobno dziesiątki i jedności.
Podpowiedź 2
Dziesiątki: $4-2$, jedności: $8-3$.
Rozwiązanie
Dziesiątki: $40-20=20$.
Jedności: $8-3=5$.
Wynik: $20+5=25$.
Odpowiedź: 25
Odejmowanie liczb dwucyfrowych jest łatwe, jeśli znasz kilka sprytnych sposobów. W tym dziale nauczysz się przekraczać pełną dziesiątkę, rozdzielać liczby i zaokrąglać je, żeby liczyć w pamięci. Potem sprawdzisz, jak zliczać liczby o ciekawych własnościach i jak szybko dodać wiele liczb naraz.
Odejmowanie mówi, ile zostanie, gdy z jednej liczby zabierzemy drugą. Na przykład: miałeś 48 naklejek i oddałeś 5. Zostało $48 - 5 = 43$.
Odejmowanie i dodawanie są ze sobą związane. Jeśli po odjęciu dodasz z powrotem to, co zabrałeś, wrócisz do liczby, od której zaczynałeś:
$$a - b = c \iff c + b = a$$
Dzięki temu możesz sprawdzić wynik. Policzyłeś $48 - 5 = 43$? Sprawdzamy: $43 + 5 = 48$. Zgadza się, więc wynik jest dobry.
Pamiętaj: w odejmowaniu kolejność ma znaczenie. Odejmujemy mniejszą liczbę od większej, czyli $48 - 5$, a nie $5 - 48$. Gdy odejmujesz bez przekraczania dziesiątki, cyfra jedności nie zmienia się na „pożyczoną”, np. $48 - 5$ albo $76 - 34$.
Trudniej jest, gdy cyfra jedności jest za mała, np. $42 - 7$. Nie da się zabrać 7 z samych 2 jedności. Pomaga zatrzymanie się na pełnej dziesiątce.
Krok 1. Rozdziel 7 na tyle, by dojść do pełnej dziesiątki: $7 = 2 + 5$.
Krok 2. Odejmij pierwszą część: $42 - 2 = 40$.
Krok 3. Odejmij drugą część: $40 - 5 = 35$.
Wynik: $42 - 7 = 35$.
Sprawdzenie: $35 + 7 = 42$. Zgadza się.
Drugi przykład: $61 - 8$. Rozdzielamy $8 = 1 + 7$. Wtedy $61 - 1 = 60$ i $60 - 7 = 53$. Sprawdzamy: $53 + 8 = 61$.
Gdy odejmujesz liczbę dwucyfrową, rozdziel ją na dziesiątki i jedności. Odejmij najpierw dziesiątki, potem jedności. Zapisujemy to tak:
$$a - (b + c) = (a - b) - c$$
Odjęcie sumy to odjęcie jej kolejnych składników.
Przykład: $83 - 27$.
Krok 1. Rozdzielamy $27 = 20 + 7$.
Krok 2. $83 - 20 = 63$.
Krok 3. $63 - 7$. Przekraczamy dziesiątkę: $63 - 3 = 60$, potem $60 - 4 = 56$.
Wynik: $83 - 27 = 56$.
Sprawdzenie: $56 + 27 = 83$. Zgadza się.
Liczby kończące się na 8 lub 9 są blisko pełnej dziesiątki. Wtedy wygodnie jest odjąć dziesiątkę, a potem oddać to, co odjęliśmy za dużo:
$$a - b = (a - (b+1)) + 1$$
Przykład: $83 - 59$.
Krok 1. Liczba 59 jest tuż przed 60, więc odejmujemy 60: $83 - 60 = 23$.
Krok 2. Odjęliśmy o 1 za dużo, więc dodajemy 1: $23 + 1 = 24$.
Wynik: $83 - 59 = 24$.
Sprawdzenie: $24 + 59 = 83$. Zgadza się.
Drugi przykład: $74 - 38$. Liczymy $74 - 40 = 34$. Odjęliśmy za dużo o 2, bo $40 - 38 = 2$. Dodajemy 2 i dostajemy $36$. Sprawdzenie: $36 + 38 = 74$.
Liczby parzyste dzielą się na dwie równe części. Kończą się cyfrą 0, 2, 4, 6 lub 8. Liczby nieparzyste kończą się cyfrą 1, 3, 5, 7 lub 9.
Liczba podzielna przez 5 kończy się cyfrą 0 lub 5. Liczba podzielna przez 10 kończy się cyfrą 0.
Liczba pierwsza ma dokładnie dwa dzielniki: 1 i samą siebie. Liczba złożona ma więcej dzielników. Liczba 1 nie jest ani pierwsza, ani złożona.
Liczby pierwsze do 50 to: 2, 3, 5, 7, 11, 13, 17, 19, 23, 29, 31, 37, 41, 43, 47. Jest ich 15.
Przykłady: 13 jest pierwsza (dzieli się tylko przez 1 i 13). Liczba 21 jest złożona, bo $21 = 3 \cdot 7$.
Zadanie. Rozważamy liczby od 23 do 58 włącznie. Ile ich jest? Ile z nich jest parzystych? Ile jest podzielnych przez 5?
Ile jest wszystkich? Nie odejmuj samego $58 - 23$, bo pominiesz jedną liczbę. Liczymy $58 - 23 + 1 = 36$. Dodajemy 1, bo liczymy też liczbę 23.
Ile parzystych? Pierwsza parzysta to 24, ostatnia to 58. Parzyste liczby idą co 2, więc różnicę dzielimy przez 2: $(58 - 24) : 2 + 1 = 17 + 1 = 18$.
Ile podzielnych przez 5? To 25, 30, 35, 40, 45, 50, 55. Jest ich 7. Sprawdzenie: $(55 - 25) : 5 + 1 = 7$.
Odpowiedzi: 36 liczb, w tym 18 parzystych i 7 podzielnych przez 5.
Ciąg arytmetyczny to liczby, w których każda następna jest większa o tyle samo, np. 12, 14, 16, ..., 30. Jak szybko je dodać?
Pomysł: łączymy liczby w pary: pierwszą z ostatnią, drugą z przedostatnią itd. Każda para daje tę samą sumę.
$$S_n = \frac{n(a_1 + a_n)}{2}$$
Tu $n$ to liczba wyrazów, $a_1$ to pierwszy wyraz, a $a_n$ to ostatni. Mamy $n$ liczb, więc tworzą $n:2$ pary. Każda para daje $a_1 + a_n$.
Przykład: $12 + 14 + 16 + \dots + 30$.
Krok 1. Liczba wyrazów: $(30 - 12) : 2 + 1 = 10$.
Krok 2. Suma pary: $12 + 30 = 42$.
Krok 3. $S_{10} = \dfrac{10 \cdot 42}{2} = 210$.
Wynik: suma wynosi 210. Mamy 5 par po 42, a $5 \cdot 42 = 210$.
Zadanie 1. Ile liczb pierwszych jest między 20 a 40?
Sprawdzamy po kolei. Liczby parzyste odpadają (są podzielne przez 2). Odpada też 21 ($3 \cdot 7$), 25 (5·5), 27 ($3 \cdot 9$), 33 ($3 \cdot 11$), 35 (5·7) i 39 ($3 \cdot 13$). Zostają: 23, 29, 31, 37. Jest ich 4.
Zadanie 2. Losujemy jedną liczbę ze zbioru 20, 21, ..., 29. Jaka jest szansa, że suma jej cyfr jest parzysta?
Suma cyfr liczby $2x$ to $2 + x$. Jest parzysta, gdy $x$ jest parzyste: 20, 22, 24, 26, 28. To 5 liczb na 10 możliwych. Szansa wynosi $\dfrac{5}{10} = \dfrac{1}{2}$.
Szansę liczymy zawsze tak: liczba sprzyjających wyników dzielona przez liczbę wszystkich wyników.
1. Odwracanie odejmowania. Zapisanie $5 - 48$ lub „$42 - 7 = 5 + 3$”, bo „od 2 nie da się odjąć 7, więc odejmuję 2 od 7”. Zawsze odejmuj mniejszą liczbę od większej.
2. Zły podział liczby. Przy $42 - 7$ rozdzielenie $7 = 3 + 4$ nie prowadzi do 40. Pierwsza część musi być równa cyfrze jedności, czyli 2.
3. Zapomniany zwrot. W $83 - 59$ nie zatrzymuj się na $83 - 60 = 23$. Trzeba dodać 1 i dostać 24.
4. Zliczanie w przedziale. Liczb od 23 do 58 jest 36, a nie 35. Trzeba dodać 1.
5. Pierwsze to nie nieparzyste. Liczba 9 jest nieparzysta, ale złożona ($3 \cdot 3$). Liczba 2 jest parzysta, a pierwsza.
- Odejmowanie sprawdzamy dodawaniem: $a - b = c \iff c + b = a$. - Przy przekraczaniu dziesiątki zatrzymaj się na pełnej dziesiątce. - Przy odejmowaniu liczby dwucyfrowej rozdziel ją na dziesiątki i jedności. - Liczby bliskie pełnej dziesiątki zaokrąglaj, a potem pamiętaj o zwrocie. - Liczb od $a$ do $b$ włącznie jest $b - a + 1$. - Sumę ciągu arytmetycznego liczysz ze wzoru $S_n = \frac{n(a_1 + a_n)}{2}$. - Liczba pierwsza ma tylko dwa dzielniki: 1 i siebie samą. - Szansa to: wyniki sprzyjające podzielone przez wszystkie wyniki.
Oblicz: $48-23$.
Odejmij osobno dziesiątki i jedności.
Dziesiątki: $4-2$, jedności: $8-3$.
Dziesiątki: $40-20=20$.
Jedności: $8-3=5$.
Wynik: $20+5=25$.
Odpowiedź: 25
W sadzie w Grójcu rosło 76 jabłoni. Zimą 34 jabłonie ścięto z powodu choroby. Ile jabłoni zostało w sadzie?
Zostało mniej, więc odejmujemy.
Oblicz $76-34$ osobno dla dziesiątek i jedności.
Zapisujemy działanie: $76-34$.
Dziesiątki: $70-30=40$, jedności: $6-4=2$.
Zostały $42$ jabłonie.
Odpowiedź: 42 jabłonie
Ola miała 95 naklejek. Oddała 42 siostrze, a potem jeszcze 13 koleżance. Ile naklejek zostało Oli?
Odejmij najpierw 42, potem 13.
Możesz też najpierw dodać 42 i 13.
Po oddaniu siostrze: $95-42=53$.
Po oddaniu koleżance: $53-13=40$.
Oli zostało $40$ naklejek.
Odpowiedź: 40 naklejek
Pociąg z Krakowa do Warszawy miał 87 pasażerów. Na stacji w Kielcach wysiadło 35 osób, a w Radomiu kolejne 21. Ile osób jechało dalej do Warszawy?
Odejmij kolejno liczby wysiadających osób.
Sprawdź, czy w każdym kroku nie pożyczasz dziesiątki.
Po Kielcach: $87-35=52$.
Po Radomiu: $52-21=31$.
Do Warszawy jechały $31$ osoby.
Odpowiedź: 31 osób
Oblicz: $52 - 28$.
Od 2 nie odejmiesz 8, więc rozłóż 52 na 40 + 12.
Odejmij osobno: 12 − 8 oraz 40 − 20.
Rozkładamy 52 = 40 + 12 i 28 = 20 + 8.
12 − 8 = 4, 40 − 20 = 20.
20 + 4 = 24.
Odpowiedź: 24
W sklepie w Kielcach było 63 zeszyty. Sprzedano 37 zeszytów. Ile zeszytów zostało?
Zapisz działanie: 63 − 37.
Najpierw odejmij 30, potem 7.
Zapisujemy działanie 63 − 37.
63 − 30 = 33.
33 − 7 = 26.
Odpowiedź: 26 zeszytów
Ania ma 91 naklejek, a Kasia 58. O ile więcej naklejek ma Ania?
Różnicę liczymy odejmowaniem: 91 − 58.
Odejmij 60, a potem dodaj 2.
Obliczamy 91 − 58.
91 − 60 = 31.
Odjęliśmy o 2 za dużo, więc 31 + 2 = 33.
Odpowiedź: 33
Pociąg z Krakowa do Warszawy ma 300 km do przejechania, ale to zadanie jest z liczbami dwucyfrowymi: w autobusie jechało 84 pasażerów. Na przystanku w Radomiu wysiadło 46, a wsiadło 19. Ilu pasażerów jedzie teraz?
Najpierw odejmij tych, którzy wysiedli: 84 − 46.
Potem dodaj 19 nowych pasażerów.
84 − 46 = 38 (84 − 40 = 44, 44 − 6 = 38).
38 + 19 = 57.
W autobusie jedzie 57 pasażerów.
Odpowiedź: 57 pasażerów
W klasie 3a jest 48 uczniów w szkole na apelu, a 23 z nich to chłopcy. Ile dziewcząt jest w tej grupie? Oblicz: $48-23$.
Odejmij osobno dziesiątki i jedności.
$48-20=28$, potem $28-3$.
Odejmujemy dziesiątki: $48-20=28$.
Odejmujemy jedności: $28-3=25$.
Dziewcząt jest 25.
Odpowiedź: 25
Pani Ola kupiła w sklepie 82 jajka na pieczenie ciast. Zużyła 37 jajek. Ile jajek jej zostało?
Odejmij najpierw 30, potem 7.
$82-30=52$.
$82-30=52$.
$52-7=45$.
Zostało 45 jajek.
Odpowiedź: 45
W bibliotece szkolnej było 91 książek. Wypożyczono 56 książek, a potem oddano 18. Ile książek jest teraz w bibliotece?
Najpierw oblicz $91-56$.
Oddane książki wracają do biblioteki, więc dodaj 18.
Po wypożyczeniu: $91-56=35$.
Po oddaniu: $35+18=53$.
W bibliotece jest 53 książki.
Odpowiedź: 53
Marek ma 5 koszulek i 4 pary spodenek. Kasia ma o 17 naklejek mniej niż Marek, a Marek ma $94-39$ naklejek. Ile naklejek ma Kasia?
Najpierw policz naklejki Marka: $94-39$.
Potem odejmij 17.
Marek: $94-39=55$ naklejek.
Kasia: $55-17=38$.
Kasia ma 38 naklejek.
Odpowiedź: 38
Oblicz metodą zaokrąglania: $63 - 29$. Zaokrąglij 29 do 30, odejmij, a potem popraw wynik.
Zaokrąglij 29 do 30 (dodajesz 1).
Odjąłeś o 1 za dużo, więc do wyniku dodaj 1.
Zaokrąglamy 29 do 30: $63 - 30 = 33$.
Odjęliśmy o 1 za dużo, więc dodajemy 1: $33 + 1 = 34$.
Odpowiedź: 34
W sadzie w Grójcu rosło 85 jabłoni. Rolnik wyciął 48 starych drzew. Ile jabłoni zostało? Policz, zaokrąglając 48 do 50.
Oblicz $85 - 50$.
Odjąłeś o 2 za dużo, więc dodaj 2.
$85 - 50 = 35$.
Zaokrąglenie zwiększyło odjemnik o 2, więc $35 + 2 = 37$. Zostało 37 jabłoni.
Odpowiedź: 37
Oblicz metodą zaokrąglania: $91 - 67$. Zaokrąglij 67 do 70 i popraw wynik.
Oblicz $91 - 70$.
70 jest większe od 67 o 3, więc dodaj 3.
$91 - 70 = 21$.
Odjęliśmy o 3 za dużo, więc $21 + 3 = 24$.
Odpowiedź: 24
Ola ma w skarbonce 94 zł i chce kupić książkę za 58 zł oraz zeszyt za 19 zł. Ile złotych jej zostanie? Odejmuj kolejno, zaokrąglając 58 do 60 i 19 do 20.
Najpierw $94 - 60$ i popraw o 2.
Potem od wyniku odejmij 20 i dodaj 1.
$94 - 60 = 34$, poprawka $+2$: $36$ zł po zakupie książki.
$36 - 20 = 16$, poprawka $+1$: $17$. Zostanie 17 zł.
Odpowiedź: 17
Ile jest liczb dwucyfrowych, w których cyfra jedności jest równa 7?
Wypisz liczby: 17, 27, ...
Cyfra dziesiątek nie może być zerem.
Cyfra dziesiątek może być jedną z cyfr 1, 2, ..., 9.
Liczby: 17, 27, 37, 47, 57, 67, 77, 87, 97, czyli 9 liczb.
Odpowiedź: 9
Ile jest liczb dwucyfrowych, które są mniejsze od 60 i mają cyfrę jedności większą od cyfry dziesiątek?
Rozważ po kolei cyfry dziesiątek 1, 2, 3, 4, 5.
Dla cyfry dziesiątek d cyfr jedności większych od d jest 9−d.
Dla 1: 8 liczb, dla 2: 7, dla 3: 6, dla 4: 5, dla 5: 4.
Razem 8+7+6+5+4=30.
Odpowiedź: 30
Ala zapisała wszystkie liczby pierwsze dwucyfrowe mniejsze od 30. Ile ich jest i jaka jest ich suma? Jako wynik podaj sumę.
Dwucyfrowe liczby od 10 do 29. Sprawdzaj dzielniki 2, 3, 5.
Liczb pierwszych jest 6.
Liczby pierwsze od 10 do 29: 11, 13, 17, 19, 23, 29.
Jest ich 6.
Suma: 11+13=24, 24+17=41, 41+19=60, 60+23=83, 83+29=112.
Odpowiedź: 11+13+17+19+23+29 = 112 (jest ich 6)
Od największej dwucyfrowej liczby pierwszej odejmij najmniejszą dwucyfrową liczbę pierwszą. Jaki jest wynik?
Najmniejsza dwucyfrowa liczba pierwsza to 11.
Największa dwucyfrowa: sprawdź 99, 98, 97.
99 = 9·11, 98 jest parzysta, a 97 nie dzieli się przez 2, 3, 5, 7, więc jest pierwsza.
Najmniejsza dwucyfrowa pierwsza to 11 (10 jest złożona).
Obliczamy 97 − 11 = 86.
Odpowiedź: 97 − 11 = 86
Ola układa klocki w rzędach. W pierwszym rzędzie położyła 2 klocki, w drugim 4, w trzecim 6 i tak dalej, w każdym następnym o 2 klocki więcej. Ile klocków położyła w pięciu pierwszych rzędach?
Wypisz liczby klocków w kolejnych rzędach: 2, 4, 6, ...
Dodaj pięć pierwszych liczb.
Rzędy mają kolejno 2, 4, 6, 8, 10 klocków.
Suma: 2 + 4 + 6 + 8 + 10 = 30.
Ola położyła 30 klocków.
Odpowiedź: 30
Tomek oszczędza na rower. W pierwszym tygodniu odłożył 10 zł, w każdym następnym tygodniu o 5 zł więcej niż w poprzednim. Ile złotych odłożył w ciągu sześciu tygodni?
Kwoty to: 10, 15, 20, ...
Dodaj parami: pierwszą z ostatnią, drugą z przedostatnią itd.
Kwoty w kolejnych tygodniach: 10, 15, 20, 25, 30, 35.
Parami: 10+35=45, 15+30=45, 20+25=45.
Trzy pary po 45 zł dają 3·45 = 135 zł.
Odpowiedź: 135 zł
W kinie w pierwszym rzędzie jest 12 miejsc, w drugim 14, w trzecim 16 i tak dalej – w każdym kolejnym rzędzie o 2 miejsca więcej. Ile miejsc jest w ośmiu pierwszych rzędach?
Najpierw oblicz, ile miejsc jest w ósmym rzędzie: 12 + 7·2.
Dodaj pierwszą i ostatnią liczbę, pomnóż przez 4 pary.
W ósmym rzędzie jest 12 + 7·2 = 26 miejsc.
Pierwszy i ósmy rząd razem: 12 + 26 = 38.
Mamy 4 takie pary, więc 4·38 = 152 miejsca.
Odpowiedź: 152
Kasia czyta książkę. Pierwszego dnia przeczytała 11 stron, a każdego następnego dnia o 3 strony więcej niż dzień wcześniej. Czytała tak przez 10 dni. Ile stron przeczytała łącznie?
Dziesiątego dnia przeczytała 11 + 9·3 stron.
Pierwsza i ostatnia liczba tworzą parę; takich par jest 5.
Dziesiątego dnia: 11 + 9·3 = 38 stron.
Para pierwszy i dziesiąty dzień: 11 + 38 = 49.
Par jest 5, więc 5·49 = 245 stron.
Odpowiedź: 245
W woreczku są kartoniki z wszystkimi liczbami dwucyfrowymi od 10 do 19. Ania losuje jeden kartonik. Jakie jest prawdopodobieństwo, że suma cyfr wylosowanej liczby jest równa 5?
Policz, ile jest wszystkich kartoników: od 10 do 19.
Szukaj liczby, której cyfra jedności dodana do 1 daje 5.
Wszystkich liczb od 10 do 19 jest 10.
Suma cyfr 5: 1 + 4, czyli tylko liczba 14.
Prawdopodobieństwo to 1/10.
Odpowiedź: 1/10
Z liczb dwucyfrowych od 20 do 29 losujemy jedną liczbę. Jakie jest prawdopodobieństwo, że suma jej cyfr jest większa od 8?
Cyfra dziesiątek to 2, więc cyfra jedności musi być większa niż 6.
Sprawdź cyfry jedności 7, 8, 9.
Wszystkich liczb jest 10.
Suma > 8 oznacza 2 + c > 8, czyli c > 6: c = 7, 8, 9, więc liczby 27, 28, 29.
To 3 liczby, więc prawdopodobieństwo to 3/10.
Odpowiedź: 1/5
Losujemy jedną liczbę dwucyfrową spośród liczb od 30 do 49. Jakie jest prawdopodobieństwo, że suma cyfr tej liczby jest równa 7 lub 8?
Wszystkich liczb jest 20. Rozważ osobno liczby 30–39 i 40–49.
Dla każdej dziesiątki znajdź cyfrę jedności dającą sumę 7 i sumę 8.
Liczb od 30 do 49 jest 20.
Suma 7: 34 (3+4) oraz 43 (4+3). Suma 8: 35 oraz 44.
Korzystne liczby: 34, 35, 43, 44, czyli 4.
Prawdopodobieństwo to 4/20 = 1/5.
Odpowiedź: 1/5
Mamy karty z cyframi 1, 2, 3, 4. Tworzymy liczby dwucyfrowe o różnych cyfrach (np. 13, 42). Losujemy jedną z tych liczb. Jakie jest prawdopodobieństwo, że suma jej cyfr jest liczbą parzystą?
Policz wszystkie liczby: 4 możliwości na dziesiątki, 3 na jedności.
Suma jest parzysta, gdy obie cyfry są parzyste lub obie nieparzyste.
Wszystkich liczb jest 4·3 = 12.
Obie nieparzyste (1,3): 13, 31. Obie parzyste (2,4): 24, 42.
Korzystnych jest 4 liczby.
Prawdopodobieństwo to 4/12 = 1/3.
Odpowiedź: 1/3
Treść własna Liczydła — teoria i zadania napisane od zera i sprawdzone.
Ucz się tego działu w aplikacji Interaktywnie: podpowiedzi, sprawdzanie, powtórki i korepetytor AI.