Liczydłomatematyka · webp.pl

Obliczenia zegarowe — klasa 3

Czas mierzymy każdego dnia: do szkoły idziemy o określonej godzinie, lekcja trwa kilkadziesiąt minut, a bieg na 60 metrów – kilka sekund. W tym dziale nauczysz się przeliczać jednostki czasu, czytać zegar i liczyć, ile coś trwa. Poznasz też potoczne określenia, takie jak „wpół do” czy „za kwadrans”.

Godzina, minuta, sekunda

Czas mierzymy w trzech podstawowych jednostkach.

Godzina (godz.) to największa z nich. Minuta (min) jest mniejsza. Sekunda (s) jest najmniejsza.

Na zegarze krótka wskazówka pokazuje godziny, długa pokazuje minuty. Cienka, szybka wskazówka (jeśli jest) pokazuje sekundy.

Czas może trwać krótko, jak mrugnięcie okiem (około 1 sekundy), albo dłużej, jak przerwa w szkole (kilkanaście minut).

Ile to jest? Zapamiętaj

$$1\ \text{godz} = 60\ \text{min}$$

$$1\ \text{min} = 60\ \text{s}$$

$$1\ \text{doba} = 24\ \text{godz}$$

Doba to czas od północy do następnej północy, czyli dzień razem z nocą.

Uwaga: w czasie nie liczymy „setkami”. Zawsze mamy 60, a nie 100.

Kwadrans i pół godziny

Godzinę możemy podzielić na równe części.

$$\text{pół godziny} = 30\ \text{min}$$

$$\text{kwadrans} = \text{ćwierć godziny} = 15\ \text{min}$$

Dlaczego? Połowa z 60 to $60 : 2 = 30$. Ćwierć z 60 to $60 : 4 = 15$.

Dwa kwadranse to pół godziny: $15 + 15 = 30$. Trzy kwadranse to $45$ minut.

Przeliczanie jednostek

Zadanie 1. Ile minut trwają 3 godziny?

Każda godzina to 60 minut, więc mnożymy: $3 \cdot 60 = 180$. Odpowiedź: 180 min.

Zadanie 2. Ile sekund trwają 4 minuty?

$4 \cdot 60 = 240$. Odpowiedź: 240 s.

Zadanie 3. Ile godzin to 120 minut?

Sprawdzamy, ile razy 60 mieści się w 120: $120 : 60 = 2$. Odpowiedź: 2 godziny.

Zadanie 4. Ile minut to 2 godziny i 10 minut?

$2 \cdot 60 = 120$, potem $120 + 10 = 130$. Odpowiedź: 130 min.

Połowa i ćwierć jednostki

Zadanie. Ile minut to połowa godziny, a ile to ćwierć godziny?

Połowa: $60 : 2 = 30$ minut.

Ćwierć: $60 : 4 = 15$ minut.

Zadanie. Ile sekund to połowa minuty?

$60 : 2 = 30$ sekund.

Zadanie. Ile godzin to połowa doby?

$24 : 2 = 12$ godzin.

Odczytywanie zegara i określenia potoczne

Na zegarze ze wskazówkami:

- gdy długa wskazówka jest na 12, mamy pełną godzinę (np. 7:00), - na 3 jest 15 minut (kwadrans po), - na 6 jest 30 minut (wpół do następnej godziny), - na 9 jest 45 minut (za kwadrans następna godzina).

Tłumaczymy na zapis cyfrowy:

- kwadrans po 8 → 8:15 - wpół do 9 → 8:30 - za kwadrans 9 → 8:45 - za dziesięć dziewiąta → 8:50

Pamiętaj: „wpół do dziewiątej” znaczy, że do dziewiątej brakuje pół godziny, więc jest 8:30, a nie 9:30.

Ile czasu minęło? Dodawanie czasu

Zadanie 1. Film zaczął się o 16:20 i trwał 1 godzinę 15 minut. Kiedy się skończył?

Dodajemy godziny: $16 + 1 = 17$. Dodajemy minuty: $20 + 15 = 35$. Koniec o 17:35.

Zadanie 2. Zajęcia plastyczne zaczęły się o 14:45 i trwały 50 minut. Kiedy się skończyły?

Minuty: $45 + 50 = 95$. To więcej niż 60, więc przenosimy godzinę: $95 = 60 + 35$. Mamy 1 godzinę i 35 minut. Godziny: $14 + 1 = 15$. Koniec o 15:35.

Zadanie 3. Ola wyszła z domu o 7:40, a do szkoły weszła o 8:10. Ile trwała droga?

Od 7:40 do 8:00 jest 20 minut. Od 8:00 do 8:10 jest 10 minut. Razem $20 + 10 = 30$. Droga trwała 30 minut.

Typowe błędy

Błąd 1: liczenie przez 100. Nie jest prawdą, że 1 godz = 100 min. Jest 60 min! Zatem 2 godz to 120 min, nie 200.

Błąd 2: mylenie „za kwadrans” z „kwadrans po”. Kwadrans po 5 to 5:15. Za kwadrans 5 to 4:45.

Błąd 3: brak przeniesienia. Gdy po dodaniu wychodzi np. 75 minut, nie piszemy „10:75”. Zamieniamy: $75 = 1\ \text{godz}\ 15\ \text{min}$, więc godzin jest o jedną więcej.

Sprawdzaj: czy minut jest mniej niż 60?

Podsumowanie

- $1\ \text{godz} = 60\ \text{min}$, $1\ \text{min} = 60\ \text{s}$, $1\ \text{doba} = 24\ \text{godz}$. - Kwadrans to 15 minut, pół godziny to 30 minut. - Z godzin na minuty mnożymy przez 60, z minut na godziny dzielimy przez 60. - Przy dodawaniu czasu pilnuj, by minut było mniej niż 60. - „Wpół do” i „za kwadrans” oznaczają, że do następnej godziny jeszcze trochę brakuje.

Zadania (16)

Zadanie 1 · trudność 1/3

Ile minut trwa 1 godzina i 20 minut? Zapisz wynik w minutach.

Podpowiedź 1

1 godzina to 60 minut.

Podpowiedź 2

Dodaj do 60 minut jeszcze 20 minut.

Rozwiązanie

1 godzina = 60 minut.

60 min + 20 min = 80 min.

Odpowiedź: 80 minut

Zadanie 2 · trudność 1/3

Lekcja w szkole Ani trwa 45 minut. Dziś ma 3 takie lekcje pod rząd, bez przerw. Ile minut trwają te lekcje razem?

Podpowiedź 1

Pomnóż czas jednej lekcji przez 3.

Podpowiedź 2

45·3 = 40·3 + 5·3.

Rozwiązanie

Liczymy 3 · 45 min.

40·3 = 120 oraz 5·3 = 15, więc razem 135 minut.

Odpowiedź: 135 minut

Zadanie 3 · trudność 1/3

Pociąg z Krakowa do Warszawy jechał 2 godziny i 35 minut. Ile to minut?

Podpowiedź 1

Zamień 2 godziny na minuty: 2·60.

Podpowiedź 2

Dodaj 35 minut.

Rozwiązanie

2 godziny = 2 · 60 = 120 minut.

120 min + 35 min = 155 min.

Odpowiedź: 155 minut

Zadanie 4 · trudność 1/3

Film w kinie trwał 125 minut. Ile to godzin i minut? Podaj, ile godzin (liczba godzin w zapisie „x godz. y min”).

Podpowiedź 1

Sprawdź, ile razy 60 mieści się w 125.

Podpowiedź 2

2·60 = 120.

Rozwiązanie

60·2 = 120, a 60·3 = 180 to za dużo, więc są 2 pełne godziny.

125 − 120 = 5, czyli film trwał 2 godziny i 5 minut.

Odpowiedź: 2 godziny 5 minut (x = 2)

Zadanie 5 · trudność 1/3

Ile minut to pół godziny?

Podpowiedź 1

1 godzina to 60 minut.

Podpowiedź 2

Pół to połowa, czyli dzielimy przez 2.

Rozwiązanie

1 godzina = 60 minut.

Połowa godziny: 60 : 2 = 30 minut.

Odpowiedź: 30 minut

Zadanie 6 · trudność 1/3

Lekcja w szkole trwa 45 minut. Ile minut trwa połowa przerwy, jeśli przerwa trwa 10 minut, a ćwierć godziny to czas, który Ola spędziła na obiedzie? Podaj, ile minut trwał obiad Oli (ćwierć godziny).

Podpowiedź 1

1 godzina to 60 minut.

Podpowiedź 2

Ćwierć to czwarta część, czyli dzielimy przez 4.

Rozwiązanie

1 godzina = 60 minut.

Ćwierć godziny: 60 : 4 = 15 minut.

Odpowiedź: 15 minut

Zadanie 7 · trudność 1/3

Ile sekund to pół minuty, a ile to ćwierć minuty? Podaj w odpowiedzi liczbę sekund ćwierci minuty.

Podpowiedź 1

1 minuta to 60 sekund.

Podpowiedź 2

Ćwierć to 60 : 4.

Rozwiązanie

1 minuta = 60 sekund.

Pół minuty: 60 : 2 = 30 sekund.

Ćwierć minuty: 60 : 4 = 15 sekund.

Odpowiedź: Pół minuty to 30 s, ćwierć minuty to 15 s

Zadanie 8 · trudność 1/3

Pani Basia szła na spacer przez ćwierć doby, a potem spała pół doby. Ile godzin łącznie trwały te dwie czynności?

Podpowiedź 1

1 doba to 24 godziny.

Podpowiedź 2

Oblicz osobno 24 : 4 i 24 : 2, a potem dodaj.

Rozwiązanie

Ćwierć doby: 24 : 4 = 6 godzin.

Pół doby: 24 : 2 = 12 godzin.

Razem: 6 + 12 = 18 godzin.

Odpowiedź: 18 godzin

Zadanie 9 · trudność 2/3

Lekcja w szkole w Radomiu zaczyna się o godzinie 8:15 i trwa 45 minut. O której godzinie kończy się lekcja?

Podpowiedź 1

Do 8:15 dodaj 45 minut.

Podpowiedź 2

Z 8:15 do 9:00 mija 45 minut.

Rozwiązanie

Od 8:15 do 9:00 mija 45 minut.

Lekcja kończy się o 9:00.

Odpowiedź: 9:00

Zadanie 10 · trudność 2/3

Film w kinie w Lublinie rozpoczął się o 16:40 i trwał 1 godzinę 35 minut. O której godzinie się skończył?

Podpowiedź 1

Najpierw dodaj 1 godzinę: 17:40.

Podpowiedź 2

Potem dodaj 35 minut, przechodząc przez pełną godzinę.

Rozwiązanie

16:40 + 1 godz. = 17:40.

Do 18:00 brakuje 20 minut, zostaje 35 − 20 = 15 minut.

Film skończył się o 18:15.

Odpowiedź: 18:15

Zadanie 11 · trudność 2/3

Pociąg wyjechał z Krakowa o 11:50, a podróż do Warszawy trwała 2 godziny 25 minut. O której godzinie pociąg przyjechał do Warszawy?

Podpowiedź 1

Dodaj 2 godziny: 13:50.

Podpowiedź 2

Do 14:00 brakuje 10 minut, więc zostaje 15 minut.

Rozwiązanie

11:50 + 2 godz. = 13:50.

13:50 + 10 min = 14:00.

Zostało 25 − 10 = 15 minut, więc 14:15.

Odpowiedź: 14:15

Zadanie 12 · trudność 2/3

Kasia zaczęła odrabiać lekcje o 19:50. Matematyka zajęła jej 50 minut, a język polski 1 godzinę 20 minut. Robiła je bez przerw. O której godzinie skończyła odrabiać lekcje?

Podpowiedź 1

Oblicz łączny czas: 50 min + 1 godz. 20 min.

Podpowiedź 2

Łącznie to 2 godziny 10 minut.

Rozwiązanie

Łączny czas: 50 min + 1 godz. 20 min = 1 godz. 70 min = 2 godz. 10 min.

19:50 + 2 godz. = 21:50.

21:50 + 10 min = 22:00.

Odpowiedź: 22:00

Zadanie 13 · trudność 2/3

Zapisz cyfrowo (w formacie godz.:min) godzinę: „za piętnaście minut piąta po południu”.

Podpowiedź 1

„Za piętnaście piąta” oznacza 15 minut przed godziną piątą.

Podpowiedź 2

Po południu dodajemy 12 godzin do zapisu 4:45.

Rozwiązanie

Piętnaście minut przed piątą to 4:45.

Po południu: 4 + 12 = 16, więc godzina to 16:45.

Odpowiedź: 16:45

Zadanie 14 · trudność 2/3

Ania wyszła z domu o „kwadrans po siódmej rano”. Zapisz tę godzinę cyfrowo, w formacie godz.:min.

Podpowiedź 1

Kwadrans to 15 minut.

Podpowiedź 2

„Po siódmej” oznacza 15 minut po godzinie 7:00.

Rozwiązanie

Kwadrans to 15 minut.

Siódma plus 15 minut to 7:15.

Odpowiedź: 7:15

Zadanie 15 · trudność 2/3

Film w kinie zaczyna się o „wpół do ósmej wieczorem”. Zapisz godzinę rozpoczęcia w zapisie 24-godzinnym.

Podpowiedź 1

„Wpół do ósmej” to pół godziny przed ósmą, czyli 7:30.

Podpowiedź 2

Wieczorem dodajemy 12 godzin.

Rozwiązanie

Wpół do ósmej to 7:30, bo pół godziny przed 8:00.

Wieczorem: 7 + 12 = 19, więc 19:30.

Odpowiedź: 19:30

Zadanie 16 · trudność 2/3

Pociąg odjeżdża o „za dwadzieścia minut wpół do dziesiątej wieczorem”. Zapisz godzinę odjazdu w zapisie 24-godzinnym.

Podpowiedź 1

Wpół do dziesiątej to 9:30.

Podpowiedź 2

Cofnij się o 20 minut, potem dodaj 12 godzin.

Rozwiązanie

Wpół do dziesiątej to 9:30.

Dwadzieścia minut wcześniej jest 9:10.

Wieczorem: 9 + 12 = 21, więc 21:10.

Odpowiedź: 21:10

Treść własna Liczydła — teoria i zadania napisane od zera i sprawdzone.

Ucz się tego działu w aplikacji Interaktywnie: podpowiedzi, sprawdzanie, powtórki i korepetytor AI.