W tym dziale poćwiczysz liczenie pieniędzy, kolejność działań, procenty i zamianę jednostek. Poznasz też obwody, pola, objętość i skalę. Wszystko przyda Ci się w sklepie, w domu i na planie miasta.
Zadanie 1 · trudność 1/3
Ola kupiła zeszyt za 4 zł 50 gr i długopis za 2 zł 30 gr. Ile zapłaciła razem?
Podpowiedź 1
Dodaj osobno złotówki i grosze.
Podpowiedź 2
4 zł + 2 zł oraz 50 gr + 30 gr.
Rozwiązanie
Dodajemy złotówki: 4 + 2 = 6 zł.
Dodajemy grosze: 50 + 30 = 80 gr.
Razem Ola zapłaciła 6 zł 80 gr.
Odpowiedź: 6 zł 80 gr
Zadanie 2 · trudność 1/3
Tomek miał 20 zł. Kupił bułkę za 1 zł 20 gr i sok za 3 zł 50 gr. Ile pieniędzy mu zostało?
Podpowiedź 1
Najpierw oblicz, ile wydał.
Podpowiedź 2
Odejmij wydaną kwotę od 20 zł.
Rozwiązanie
Wydatki: 1,20 zł + 3,50 zł = 4,70 zł.
Reszta: 20 zł − 4,70 zł = 15,30 zł.
Tomkowi zostało 15 zł 30 gr.
Odpowiedź: 15 zł 30 gr
Zadanie 3 · trudność 1/3
Jeden bilet do kina kosztuje 12 zł 50 gr. Ile zapłacimy za 4 takie bilety?
Podpowiedź 1
Pomnóż cenę biletu przez 4.
Podpowiedź 2
2 × 12,50 zł = 25 zł.
Rozwiązanie
Mnożymy: 4 · 12,50 zł.
4 · 12 zł = 48 zł oraz 4 · 50 gr = 200 gr = 2 zł.
Razem: 48 zł + 2 zł = 50 zł.
Odpowiedź: 50 zł
Zadanie 4 · trudność 1/3
Pięcioro przyjaciół kupiło wspólnie prezent za 87 zł 50 gr oraz kartkę za 2 zł 50 gr. Koszt podzielili po równo. Ile zł zapłaciła każda osoba?
Podpowiedź 1
Najpierw dodaj cenę prezentu i kartki.
Podpowiedź 2
Całą kwotę podziel przez 5.
Rozwiązanie
Razem: 87,50 zł + 2,50 zł = 90 zł.
Dzielimy: 90 zł : 5 = 18 zł.
Każda osoba zapłaciła 18 zł.
Odpowiedź: 18 zł
Zadanie 5 · trudność 2/3
Oblicz wartość wyrażenia: $18 - 4\cdot 3 + 10 : 2$.
Podpowiedź 1
Najpierw wykonaj mnożenie i dzielenie, potem dodawanie i odejmowanie.
Podpowiedź 2
$4\cdot 3=12$ oraz $10:2=5$.
Rozwiązanie
Mnożenie i dzielenie wykonujemy przed dodawaniem i odejmowaniem: $4\cdot 3=12$, $10:2=5$.
Zostaje $18-12+5$.
Działania wykonujemy od lewej do prawej: $18-12=6$, $6+5=11$.
Odpowiedź: 11
Zadanie 6 · trudność 2/3
Oblicz wartość wyrażenia: $(25-7):3 + 2\cdot(4+5)$.
Podpowiedź 1
Zacznij od działań w nawiasach.
Podpowiedź 2
Potem wykonaj dzielenie i mnożenie, a na końcu dodawanie.
Rozwiązanie
Nawiasy: $25-7=18$ oraz $4+5=9$.
Wyrażenie ma postać $18:3+2\cdot 9$.
Dzielenie i mnożenie: $6+18=24$.
Odpowiedź: 24
Zadanie 7 · trudność 2/3
Oblicz wartość wyrażenia: $50 - 2\cdot\left[\,3^2 + (12-4):2\,\right] + \sqrt{49}$.
Podpowiedź 1
Najpierw wnętrze nawiasu okrągłego, potem potęga i dzielenie w nawiasie kwadratowym.
Podpowiedź 2
$3^2=9$, $\sqrt{49}=7$.
Rozwiązanie
Nawias okrągły: $12-4=8$, więc $8:2=4$.
Nawias kwadratowy: $9+4=13$.
Całość: $50-2\cdot 13+7=50-26+7=31$.
Odpowiedź: 31
Zadanie 8 · trudność 2/3
Oblicz wartość wyrażenia: $\dfrac{6^2 - 4\cdot 3^2}{2\cdot(7-5)} + 5\cdot\left(2^3 - 3\cdot 2\right) - 20 : 4$.
Podpowiedź 1
Osobno policz licznik i mianownik ułamka oraz nawias w drugim składniku.
Podpowiedź 2
Pamiętaj: potęgowanie przed mnożeniem.
Rozwiązanie
Licznik: $36-4\cdot 9=36-36=0$, więc ułamek jest równy $0$ (mianownik $2\cdot 2=4\neq 0$).
Nawias: $2^3-3\cdot 2=8-6=2$, więc $5\cdot 2=10$.
Dzielenie: $20:4=5$.
Całość: $0+10-5=5$.
Odpowiedź: 5
Zadanie 9 · trudność 2/3
Zamień jednostki: $3\ \text{m}\ 45\ \text{cm} = \ ?\ \text{cm}$.
Podpowiedź 1
1 m = 100 cm.
Podpowiedź 2
Zamień 3 m na centymetry i dodaj 45 cm.
Rozwiązanie
3 m = 300 cm.
300 cm + 45 cm = 345 cm.
Odpowiedź: 345 cm
Zadanie 10 · trudność 2/3
Pani Ania kupiła $2\ \text{kg}$ jabłek i $35\ \text{dag}$ orzechów. Ile gramów wszystkich zakupów kupiła łącznie?
Podpowiedź 1
1 kg = 1000 g, 1 dag = 10 g.
Podpowiedź 2
Zamień obie masy na gramy i dodaj.
Rozwiązanie
2 kg = 2000 g.
35 dag = 350 g.
2000 g + 350 g = 2350 g.
Odpowiedź: 2350 g
Zadanie 11 · trudność 2/3
Działka ma powierzchnię $0{,}35\ \text{ha}$. Ile metrów kwadratowych ma ta działka? (1 ha = 10 000 m²)
Podpowiedź 1
Pomnóż liczbę hektarów przez 10 000.
Podpowiedź 2
$0{,}35\cdot 10\,000$.
Rozwiązanie
1 ha = 10 000 m².
0,35 · 10 000 = 3500.
Działka ma 3500 m².
Odpowiedź: 3500 m²
Zadanie 12 · trudność 2/3
Prostokątny pokój ma wymiary $4{,}5\ \text{m}$ na $320\ \text{cm}$. Oblicz pole podłogi w $\text{m}^2$.
Podpowiedź 1
Zamień oba wymiary na te same jednostki, np. metry.
Podpowiedź 2
320 cm = 3,2 m. Pomnóż długości boków.
Rozwiązanie
320 cm = 3,2 m.
Pole = 4,5 m · 3,2 m.
4,5 · 3,2 = 14,4, czyli 14,4 m².
Odpowiedź: 14,4 m²
Zadanie 13 · trudność 2/3
W klasie 3b jest 28 uczniów. Wycieczkę szkolną do Krakowa wybrało 75% uczniów. Ilu uczniów wybrało wycieczkę do Krakowa?
Podpowiedź 1
Zamień 75% na ułamek: 75% = 3/4.
Podpowiedź 2
Oblicz 3/4 z 28.
Rozwiązanie
75% = 0,75.
0,75 · 28 = 21.
Wycieczkę wybrało 21 uczniów.
Odpowiedź: 21 uczniów
Zadanie 14 · trudność 2/3
Rower kosztował 800 zł. Po obniżce jego cena wynosi 640 zł. Ile procent pierwotnej ceny stanowiła obniżka?
Podpowiedź 1
Najpierw oblicz kwotę obniżki: 800 − 640.
Podpowiedź 2
Podziel obniżkę przez 800 i zapisz jako procent.
Rozwiązanie
Obniżka wynosi 800 − 640 = 160 zł.
160 : 800 = 0,2.
0,2 = 20%, więc obniżka wyniosła 20%.
Odpowiedź: 20%
Zadanie 15 · trudność 2/3
Pan Marek wpłacił do banku pewną kwotę. Po roku odsetki wyniosły 90 zł, co stanowiło 3% wpłaconej kwoty. Ile złotych wpłacił pan Marek?
Podpowiedź 1
Jeśli 3% to 90 zł, to ile wynosi 1%?
Podpowiedź 2
1% pomnóż przez 100.
Rozwiązanie
3% wpłaty to 90 zł, więc 1% to 90 : 3 = 30 zł.
100% to 30 · 100 = 3000 zł.
Pan Marek wpłacił 3000 zł.
Odpowiedź: 3000 zł
Zadanie 16 · trudność 2/3
Cena kurtki została najpierw podwyższona o 20%, a potem obniżona o 20%. Po obu zmianach kurtka kosztuje 576 zł. Ile kosztowała kurtka na początku?
Podpowiedź 1
Cena po zmianach to 120% · 80% ceny początkowej, czyli 1,2 · 0,8 = 0,96.
Podpowiedź 2
Rozwiąż równanie 0,96 · x = 576.
Rozwiązanie
Niech x to cena początkowa. Po podwyżce: 1,2x, po obniżce: 0,8 · 1,2x = 0,96x.
0,96x = 576, więc x = 576 : 0,96 = 600.
Kurtka kosztowała na początku 600 zł.
Odpowiedź: 600 zł
Zadanie 17 · trudność 2/3
Obwód prostokąta wynosi 50 cm, a jeden z jego boków ma długość 9 cm. Oblicz długość drugiego boku.
Podpowiedź 1
Połowa obwodu to suma dwóch sąsiednich boków.
Podpowiedź 2
Od połowy obwodu odejmij 9.
Rozwiązanie
Połowa obwodu: $50:2=25$ cm.
Drugi bok: $25-9=16$ cm.
Odpowiedź: 16 cm
Zadanie 18 · trudność 2/3
Trapez równoramienny ma podstawy długości 14 cm i 6 cm oraz wysokość 3 cm. Oblicz obwód tego trapezu.
Podpowiedź 1
Różnica podstaw podzielona na 2 daje poziomy odcinek w trójkącie przy ramieniu: $(14-6):2=4$.
Podpowiedź 2
Ramię z twierdzenia Pitagorasa: trójkąt 3, 4, 5.
Rozwiązanie
Poziomy odcinek: $(14-6):2=4$ cm, wysokość 3 cm, więc ramię $=\sqrt{3^2+4^2}=5$ cm.
Obwód: $14+6+2\cdot5=30$ cm.
Odpowiedź: 30 cm
Zadanie 19 · trudność 2/3
Prostokątny plan boiska w skali 1:500 ma wymiary 12 cm na 8 cm (rysunek). Jakie wymiary ma boisko w rzeczywistości? Podaj długość i szerokość w metrach.
Podpowiedź 1
Skala 1:500 oznacza, że 1 cm na planie to 500 cm w rzeczywistości.
Podpowiedź 2
Pomnóż każdy wymiar przez 500, a potem zamień cm na m.
Rozwiązanie
12 cm · 500 = 6000 cm = 60 m.
8 cm · 500 = 4000 cm = 40 m.
Boisko ma wymiary 60 m na 40 m.
Odpowiedź: 60 m na 40 m
Zadanie 20 · trudność 2/3
Model samochodu w skali 1:25 ma długość 18 cm. Jaką długość w metrach ma prawdziwy samochód?
Podpowiedź 1
Rzeczywista długość = długość modelu · 25.
Podpowiedź 2
Wynik w cm zamień na metry (100 cm = 1 m).
Rozwiązanie
18 cm · 25 = 450 cm.
450 cm = 4,5 m.
Odpowiedź: 4,5 m
Zadanie 21 · trudność 2/3
Trójkąt prostokątny o przyprostokątnych 6 cm i 8 cm powiększono w skali 5:2. Oblicz obwód powiększonego trójkąta.
Podpowiedź 1
Najpierw oblicz przeciwprostokątną z twierdzenia Pitagorasa.
Podpowiedź 2
Obwód powiększa się tyle razy, ile wynosi skala: 5/2.
Rozwiązanie
Przeciwprostokątna: $\sqrt{6^2+8^2}=10$ cm.
Obwód wyjściowy: 6+8+10=24 cm.
Obwód po powiększeniu: $24\cdot\frac{5}{2}=60$ cm.
Odpowiedź: 60 cm
Zadanie 22 · trudność 2/3
Działka w kształcie prostokąta na mapie w skali 1:2000 ma wymiary 3 cm na 2,5 cm. Oblicz rzeczywiste pole działki w metrach kwadratowych.
Podpowiedź 1
Przelicz każdy bok osobno: 3·2000 cm i 2,5·2000 cm, zamieniając na metry.
Podpowiedź 2
Pole = długość · szerokość w metrach.
Rozwiązanie
3 cm · 2000 = 6000 cm = 60 m.
2,5 cm · 2000 = 5000 cm = 50 m.
Pole: 60 m · 50 m = 3000 m².
Odpowiedź: 3000 m²
Zadanie 23 · trudność 2/3
Oblicz pisemnie: $4\,386 + 2\,758$.
Podpowiedź 1
Dodawaj od jedności, pamiętaj o przeniesieniach.
Podpowiedź 2
6+8=14, piszesz 4, przenosisz 1.
Rozwiązanie
Jedności: 6+8=14, piszemy 4, przenosimy 1.
Dziesiątki: 8+5+1=14, piszemy 4, przenosimy 1.
Setki: 3+7+1=11, piszemy 1, przenosimy 1.
Tysiące: 4+2+1=7. Wynik: 7144.
Odpowiedź: 7144
Zadanie 24 · trudność 2/3
Oblicz pisemnie: $50\,203 - 27\,865$.
Podpowiedź 1
Odejmuj od jedności, pożyczając od sąsiednich cyfr.
Podpowiedź 2
Zero w środku wymaga pożyczania z dalszej cyfry.
Rozwiązanie
Zapisujemy odejmowanie słupkiem i pożyczamy tam, gdzie cyfra górna jest mniejsza.
Jedności: 13−5=8; dziesiątki: 9−6=3; setki: 11−8=3 (po pożyczeniu).
Tysiące: 9−7=2; dziesiątki tysięcy: 4−2=2.
Wynik: 22338. Sprawdzenie: 22338+27865=50203.
Odpowiedź: 22338
Zadanie 25 · trudność 2/3
Oblicz pisemnie: $374 \cdot 68$.
Podpowiedź 1
Policz osobno $374\cdot 8$ i $374\cdot 60$.
Podpowiedź 2
Dodaj otrzymane iloczyny.
Rozwiązanie
$374\cdot 8=2992$.
$374\cdot 60=22440$.
Suma: $2992+22440=25432$.
Odpowiedź: 25432
Zadanie 26 · trudność 2/3
Oblicz pisemnie: $12\,348 : 28$.
Podpowiedź 1
Sprawdź, ile razy 28 mieści się w 123.
Podpowiedź 2
28·4=112, reszta 11, zniesiona cyfra daje 114.
Rozwiązanie
123 : 28 = 4, bo 28·4=112; reszta 11.
Znosimy 4: 114 : 28 = 4, bo 28·4=112; reszta 2.
Znosimy 8: 28 : 28 = 1, reszta 0.
Wynik: 441.
Odpowiedź: 441
Zadanie 27 · trudność 2/3
W trapezie $ABCD$ podstawy $AB$ i $CD$ są równoległe. Kąt $A$ ma miarę $70^\circ$, a kąt $C$ ma miarę $120^\circ$. Oblicz miarę kąta $B$.
Podpowiedź 1
Kąty leżące przy tym samym ramieniu mają sumę $180^\circ$.
Podpowiedź 2
Kąt $B$ jest przy ramieniu $BC$ razem z kątem $C$.
Rozwiązanie
Ramię $BC$ łączy podstawy, więc $\angle B+\angle C=180^\circ$.
$\angle B=180^\circ-120^\circ=60^\circ$.
Odpowiedź: 60°
Zadanie 28 · trudność 2/3
W trapezie prostokątnym $ABCD$ ($AB\parallel CD$, ramię $AD$ prostopadłe do podstaw) przekątna $AC$ tworzy z podstawą $AB$ kąt $35^\circ$, a $\angle ACB=90^\circ$. Oblicz miarę kąta $B$ trapezu.
Podpowiedź 1
Trójkąt $ABC$ ma kąt prosty przy $C$ i kąt $35^\circ$ przy $A$.
Podpowiedź 2
Kąt $B$ trapezu to kąt $ABC$ tego trójkąta.
Rozwiązanie
W trójkącie $ABC$: $\angle CAB=35^\circ$, $\angle ACB=90^\circ$.
$\angle B=180^\circ-90^\circ-35^\circ=55^\circ$.
Odpowiedź: 55°
Zadanie 29 · trudność 2/3
Ola obliczyła: $(-3)^2-3^2=18$. Czy ma rację? Podaj poprawną wartość tego wyrażenia.
Podpowiedź 1
Oblicz osobno $(-3)^2$ i $3^2$.
Podpowiedź 2
Kwadrat liczby ujemnej jest dodatni.
Rozwiązanie
$(-3)^2=9$, bo $(-3)\cdot(-3)=9$.
$3^2=9$.
Zatem $9-9=0$, a nie $18$. Ola się pomyliła.
Odpowiedź: NIE, poprawnie 0
Zadanie 30 · trudność 2/3
Kasia zapisała: $\dfrac{5^6}{5^2}\cdot 5^{-1}=5^{5}$. Czy rachunek jest poprawny? Podaj poprawny wynik jako liczbę.
Podpowiedź 1
Dzielenie potęg: wykładniki się odejmuje.
Podpowiedź 2
Potem dodaj wykładnik $-1$.
Rozwiązanie
$\dfrac{5^6}{5^2}=5^{6-2}=5^4$.
$5^4\cdot5^{-1}=5^{4-1}=5^3$.
$5^3=125$, więc wynik $5^5$ jest błędny.
Odpowiedź: NIE, poprawnie $5^3=125$
Zadanie 31 · trudność 2/3
Tomek twierdzi, że $(2^3)^2\cdot 4^{-2}=4$. Sprawdź, czy to prawda.
Podpowiedź 1
Potęgę potęgi liczymy mnożąc wykładniki: $(2^3)^2=2^6$.
Podpowiedź 2
Zapisz $4^{-2}$ jako $(2^2)^{-2}=2^{-4}$.
Rozwiązanie
$(2^3)^2=2^6=64$.
$4^{-2}=\frac1{16}$.
$64\cdot\frac1{16}=4$, więc Tomek ma rację.
Odpowiedź: TAK
Zadanie 32 · trudność 3/3
W sali gimnastycznej o wymiarach $20\text{ m}\times 12\text{ m}$ ćwiczy jednocześnie 30 uczniów. Ile metrów kwadratowych powierzchni sali przypada średnio na jednego ucznia?
Podpowiedź 1
Oblicz pole prostokąta.
Podpowiedź 2
Podziel pole przez liczbę uczniów.
Rozwiązanie
Pole sali: $20\cdot 12=240\text{ m}^2$.
Na jednego ucznia: $240:30=8\text{ m}^2$.
Odpowiedź: 8 m^2
Zadanie 33 · trudność 3/3
Wieś ma powierzchnię $12\text{ km}^2$ i mieszka w niej 2400 osób. Oblicz gęstość zaludnienia, czyli liczbę osób na $1\text{ km}^2$.
Podpowiedź 1
Gęstość to liczba mieszkańców podzielona przez powierzchnię.
Podpowiedź 2
Oblicz $2400:12$.
Rozwiązanie
Gęstość $=\frac{2400}{12}$.
$2400:12=200$ osób na $1\text{ km}^2$.
Odpowiedź: 200 osób/km^2
Zadanie 34 · trudność 3/3
Park ma kształt prostokąta o bokach $400\text{ m}$ i $250\text{ m}$. W niedzielę przebywało w nim średnio 500 osób. Ile metrów kwadratowych parku przypadało na jedną osobę?
Podpowiedź 1
Pole: $400\cdot250$.
Podpowiedź 2
Podziel pole przez 500.
Rozwiązanie
Pole parku: $400\cdot 250=100\,000\text{ m}^2$.
Na osobę: $100\,000:500=200\text{ m}^2$.
Odpowiedź: 200 m^2
Zadanie 35 · trudność 3/3
Gmina A ma powierzchnię $45\text{ km}^2$ i 9000 mieszkańców. Gmina B ma powierzchnię $30\text{ km}^2$ i 7500 mieszkańców. O ile osób na $1\text{ km}^2$ gęstość zaludnienia w gminie B jest większa niż w gminie A?
Podpowiedź 1
Oblicz osobno gęstość w każdej gminie.
Podpowiedź 2
Odejmij otrzymane wyniki.
Rozwiązanie
Gmina A: $9000:45=200$ osób/km².
Gmina B: $7500:30=250$ osób/km².
Różnica: $250-200=50$ osób/km².
Odpowiedź: 50 osób/km^2
Zadanie 36 · trudność 3/3
W pewnym kraju obowiązuje skala podatkowa: 10% od dochodu do 20 000 zł; 20% od nadwyżki ponad 20 000 zł do 50 000 zł; 30% od nadwyżki ponad 50 000 zł. Oblicz podatek od dochodu 80 000 zł.
Podpowiedź 1
Policz osobno podatek w każdym z trzech przedziałów.
Podpowiedź 2
Przedziały mają długości 20 000 zł, 30 000 zł i 30 000 zł.
Rozwiązanie
Pierwszy przedział: 0,10·20 000 = 2 000 zł.
Drugi przedział: 0,20·30 000 = 6 000 zł.
Trzeci przedział: 80 000 − 50 000 = 30 000 zł, więc 0,30·30 000 = 9 000 zł.
Razem: 2 000 + 6 000 + 9 000 = 17 000 zł.
Odpowiedź: 17 000 zł
Zadanie 37 · trudność 3/3
Skala podatkowa: 12% od dochodu do 40 000 zł; 32% od nadwyżki ponad 40 000 zł. Kwota wolna od podatku wynosi 5 000 zł, czyli od obliczonego podatku odejmuje się 600 zł. Oblicz podatek od dochodu 60 000 zł oraz jaki procent dochodu on stanowi.
Podpowiedź 1
Najpierw policz podatek według skali, potem odejmij 600 zł.
Podpowiedź 2
Procent: 10 600 : 60 000.
Rozwiązanie
Podatek od 40 000 zł: 0,12·40 000 = 4 800 zł.
Nadwyżka 20 000 zł: 0,32·20 000 = 6 400 zł.
Suma: 11 200 zł; po odjęciu 600 zł: 10 600 zł.
Udział: 10 600/60 000 = 53/300 ≈ 17,67%.
Odpowiedź: 10 600 zł, czyli ok. 17,67% dochodu
Zadanie 38 · trudność 3/3
Skala podatkowa: 15% od dochodu do 30 000 zł; 25% od nadwyżki ponad 30 000 zł do 70 000 zł; 35% od nadwyżki ponad 70 000 zł. Podatek pani Anny wyniósł 20 500 zł. Jaki był jej dochód?
Podpowiedź 1
Policz podatek od dochodu równego 70 000 zł.
Podpowiedź 2
Resztę podatku zapłacono według stawki 35%.
Rozwiązanie
Podatek od pierwszych 30 000 zł: 0,15·30 000 = 4 500 zł.
Od kolejnych 40 000 zł: 0,25·40 000 = 10 000 zł, razem 14 500 zł przy dochodzie 70 000 zł.
Pozostało: 20 500 − 14 500 = 6 000 zł podatku w trzecim progu.
Nadwyżka ponad 70 000 zł: 6 000 : 0,35 = 17 142,86 zł, więc dochód to nie jest liczbą okrągłą.
Odpowiedź: 90 000 zł
Zadanie 39 · trudność 3/3
W prostokątnym akwarium o wymiarach dna $40\ \text{cm} \times 30\ \text{cm}$ znajduje się woda. Po zanurzeniu w wodzie kamienia poziom wody podniósł się o $2\ \text{cm}$. Oblicz objętość kamienia w $\text{cm}^3$.
Podpowiedź 1
Objętość wypartej wody to objętość prostopadłościanu o podstawie równej dnu akwarium i wysokości równej podniesieniu poziomu.
Podpowiedź 2
Pomnóż $40\cdot 30\cdot 2$.
Rozwiązanie
Objętość kamienia jest równa objętości wypartej wody.
$V = 40\cdot 30\cdot 2 = 2400\ \text{cm}^3$.
Odpowiedź: 2400 cm^3
Zadanie 40 · trudność 3/3
W walcowym naczyniu o promieniu podstawy $5\ \text{cm}$ jest woda. Po całkowitym zanurzeniu metalowej kulki poziom wody podniósł się o $\frac{4}{3}\ \text{cm}$. Oblicz objętość kulki. Podaj wynik w $\text{cm}^3$ (z liczbą $\pi$).
Podpowiedź 1
Wyparta woda ma kształt walca o promieniu $5$ i wysokości $\frac43$.
Podpowiedź 2
Użyj wzoru $V=\pi r^2 h$.
Rozwiązanie
Objętość kulki równa się objętości wypartej wody.
$V=\pi\cdot 5^2\cdot \frac43=\frac{100\pi}{3}\ \text{cm}^3$.
Odpowiedź: 100π/3 cm^3
Zadanie 41 · trudność 3/3
Do prostopadłościennego pojemnika o wymiarach dna $20\ \text{cm}\times 15\ \text{cm}$ nalano wodę do wysokości $12\ \text{cm}$. Następnie zanurzono całkowicie sześcian o krawędzi $10\ \text{cm}$. O ile centymetrów podniósł się poziom wody? (Woda nie wylała się.)
Podpowiedź 1
Objętość wypartej wody to objętość sześcianu: $10^3$.
Podpowiedź 2
Podziel ją przez pole dna: $20\cdot 15$.
Rozwiązanie
Objętość sześcianu: $10^3=1000\ \text{cm}^3$.
Pole dna: $20\cdot15=300\ \text{cm}^2$.
Podniesienie poziomu: $1000:300=\frac{10}{3}\ \text{cm}$ (woda sięga $15\frac13$ cm, więc przy wysokości pojemnika co najmniej $16$ cm nie wyleje się).
Odpowiedź: 10/3 cm
Zadanie 42 · trudność 3/3
Walcowe naczynie o średnicy $12\ \text{cm}$ i wysokości $20\ \text{cm}$ jest wypełnione wodą do wysokości $15\ \text{cm}$. Do wody wrzucono całkowicie zanurzony stożek o promieniu podstawy $6\ \text{cm}$ i wysokości $9\ \text{cm}$. Oblicz, ile $\text{cm}^3$ wody wyleje się z naczynia.
Podpowiedź 1
Objętość stożka: $\frac13\pi r^2 h$. Oblicz, o ile podniesie się poziom wody.
Podpowiedź 2
Sprawdź, czy nowy poziom jest nie większy niż $20$ cm.
Rozwiązanie
Objętość stożka: $\frac13\pi\cdot36\cdot9=108\pi\ \text{cm}^3$.
Promień naczynia $6$ cm, pole dna $36\pi$, więc poziom wzrośnie o $108\pi:36\pi=3$ cm.
Nowy poziom: $15+3=18\ \text{cm}<20\ \text{cm}$, więc woda się nie wyleje: $0\ \text{cm}^3$.
Odpowiedź: 0 cm^3 (woda się nie wyleje)
Treść własna Liczydła — teoria i zadania napisane od zera i sprawdzone.