Trójkąt ma boki długości 13 cm, 14 cm i 15 cm (rysunek). Oblicz jego obwód.
Podpowiedź 1
Obwód to suma długości wszystkich boków.
Podpowiedź 2
Dodaj 13, 14 i 15.
Rozwiązanie
Zapisujemy: $Ob = a+b+c$.
Obliczamy: $13+14+15=42$ cm.
Odpowiedź: 42 cm
Najpierw policzymy, ile potrzeba sznurka na ogrodzenie boiska (obwód) i ile farby na jego pomalowanie (pole). Potem zobaczymy, jak odbić figurę w lustrze na układzie współrzędnych. Na końcu poznasz ciągi, w których każda liczba powstaje przez mnożenie przez tę samą liczbę.
Obwód figury to suma długości wszystkich jej boków. Wyobraź sobie, że idziesz dookoła figury i mierzysz całą drogę.
Przed dodawaniem sprawdź jednostki. Wszystkie boki muszą być w tej samej jednostce.
$1\ \text{m} = 100\ \text{cm}$, $1\ \text{cm} = 10\ \text{mm}$, $1\ \text{km} = 1000\ \text{m}$.
Trójkąt o bokach $a, b, c$:
$$Ob = a + b + c$$
Kwadrat o boku $a$:
$$Ob = 4a$$
Prostokąt o bokach $a$ i $b$:
$$Ob = 2a + 2b$$
Dla każdego innego wielokąta po prostu dodajesz wszystkie boki.
Prostokątny ogródek ma długość $3{,}5$ m i szerokość $240$ cm. Ile metrów siatki potrzeba na ogrodzenie?
Krok 1. Zamieniamy: $240\ \text{cm} = 2{,}4\ \text{m}$.
Krok 2. $Ob = 2\cdot 3{,}5 + 2\cdot 2{,}4 = 7 + 4{,}8 = 11{,}8$ m.
Odpowiedź: potrzeba $11{,}8$ m siatki.
Pole mówi, ile miejsca zajmuje figura. Mierzymy je w $\text{cm}^2$, $\text{m}^2$ itd.
Kwadrat: $$P = a^2$$
Prostokąt: $$P = ab$$
Trójkąt o podstawie $a$ i wysokości $h$ poprowadzonej do tej podstawy: $$P = \frac{1}{2}ah$$
Trójkąt to połowa prostokąta o wymiarach $a$ i $h$. Stąd bierze się $\frac12$.
Gdy figura leży na kratkach, a jej wierzchołki są w węzłach siatki, możesz użyć wzoru Picka:
$$P = \frac{1}{2}b + w - 1$$
Tu $b$ to liczba punktów kratowych na brzegu, a $w$ to liczba punktów kratowych wewnątrz figury.
Zadanie A. Obwód prostokąta wynosi $30$ cm, a jeden bok ma $9$ cm. Ile ma drugi?
$2\cdot 9 + 2b = 30$, więc $2b = 12$, czyli $b = 6$ cm.
Zadanie B. Trójkąt ma pole $21\ \text{cm}^2$ i podstawę $7$ cm. Jaka jest wysokość?
$\frac12\cdot 7\cdot h = 21$, więc $3{,}5h = 21$, czyli $h = 6$ cm.
Zadanie C. Pole kwadratu to $49\ \text{cm}^2$. Z $a^2 = 49$ mamy $a = 7$ cm, więc $Ob = 28$ cm.
Podziel figurę na równe części. Policz części zamalowane i wszystkie. Zapisz ułamek, a potem zamień go na procent.
Na przykład z 8 równych części zamalowano 3. Mamy $\frac38 = 0{,}375 = 37{,}5\%$.
Aby porównać ułamki i procenty, zamień je na tę samą postać. Na przykład $\frac25 = 40\%$, więc jest to więcej niż $35\%$.
Figura ma oś symetrii, jeśli po złożeniu wzdłuż tej prostej obie połowy dokładnie na siebie nachodzą. Kwadrat ma 4 osie symetrii, a prostokąt, który nie jest kwadratem, ma 2.
Obraz punktu w symetrii osiowej leży po drugiej stronie osi, w tej samej odległości od niej. Odcinek łączący punkt z obrazem jest prostopadły do osi.
Zasady dla punktu $(x, y)$:
- względem osi $OX$: $(x, -y)$, - względem osi $OY$: $(-x, y)$.
Przykład: punkt $A=(3,2)$ ma obraz $(3,-2)$ względem osi $OX$ i $(-3,2)$ względem osi $OY$. Obraz jest tak samo daleko od osi jak punkt, tylko po drugiej stronie. Odbicie nie przesuwa figury.
W ciągu geometrycznym każdy wyraz (od drugiego) powstaje przez pomnożenie poprzedniego przez tę samą liczbę $q$, czyli iloraz:
$$q = \frac{a_{2}}{a_{1}} = \frac{a_3}{a_2}$$
Wzór ogólny:
$$a_n = a_1 \cdot q^{n-1}$$
Uzasadnienie: żeby dojść od $a_1$ do $a_n$, mnożymy przez $q$ dokładnie $n-1$ razy.
Przykład. Ciąg $2, 6, 18, \dots$ ma $q = 6:2 = 3$. Wyraz piąty to $a_5 = 2\cdot 3^4 = 162$.
Brakujące parametry. Dla ciągu $a_2 = 12$ i $a_5 = 96$ mamy $a_5 = a_2\cdot q^3$, więc $q^3 = 8$ i $q = 2$. Wtedy $a_1 = 12:2 = 6$.
Uważaj na:
- dodawanie boków w różnych jednostkach, np. m z cm, bez zamiany, - pominięcie boku przy obwodzie, zwłaszcza w wielokątach z wcięciami, - pomylenie $P=\frac12ah$ z $P=ah$ lub użycie boku zamiast wysokości, - mylenie obwodu z polem i jednostek $\text{cm}$ z $\text{cm}^2$, - odbicie względem złej osi (zmień znak właściwej współrzędnej), - liczenie ilorazu przez odejmowanie. Iloraz to dzielenie: $q=a_2:a_1$.
Pamiętaj: obwód to suma boków, pole to powierzchnia. Obraz w symetrii leży po drugiej stronie osi, w tej samej odległości. W ciągu geometrycznym mnożymy ciągle przez $q$.
Trójkąt ma boki długości 13 cm, 14 cm i 15 cm (rysunek). Oblicz jego obwód.
Obwód to suma długości wszystkich boków.
Dodaj 13, 14 i 15.
Zapisujemy: $Ob = a+b+c$.
Obliczamy: $13+14+15=42$ cm.
Odpowiedź: 42 cm
Trapez równoramienny ma podstawy długości 12 cm i 20 cm oraz ramiona po 5 cm (rysunek). Oblicz obwód tego trapezu.
Trapez równoramienny ma dwa ramiona równej długości.
Dodaj obie podstawy i dwa ramiona.
Zapisujemy: $Ob = 12+20+5+5$.
Obliczamy: $Ob = 42$ cm.
Odpowiedź: 42 cm
Działka ma kształt litery L (rysunek): wszystkie kąty są proste, a boki mają długości 10 m, 4 m, 6 m, 3 m, 4 m i 7 m w kolejności wokół figury. Oblicz długość ogrodzenia wokół całej działki, czyli jej obwód.
Obwód to suma wszystkich sześciu boków.
Dodaj: 10, 4, 6, 3, 4, 7.
Obwód to suma wszystkich boków: $10+4+6+3+4+7$.
Obliczamy: $10+4+6+3+4+7=34$ m.
Odpowiedź: 34 m
Oblicz pole prostokąta o bokach długości 8 cm i 5 cm (rysunek).
Pole prostokąta to iloczyn długości jego sąsiednich boków.
Wzór: $P=a\cdot b$.
Podstawiamy do wzoru: $P=8\cdot 5$.
$P=40$ cm².
Odpowiedź: 40 cm²
Oblicz pole trójkąta, którego podstawa ma długość 12 cm, a wysokość opuszczona na tę podstawę ma 7 cm (rysunek).
Pole trójkąta to połowa iloczynu podstawy i wysokości.
Wzór: $P=\frac12 a h$.
Podstawiamy: $P=\frac12\cdot 12\cdot 7$.
$P=6\cdot 7=42$ cm².
Odpowiedź: 42 cm²
Oblicz pole trapezu o podstawach długości 9 cm i 5 cm oraz wysokości 6 cm (rysunek).
Dodaj długości podstaw, pomnóż przez wysokość i podziel przez 2.
Wzór: $P=\frac{(a+b)\cdot h}{2}$.
Podstawiamy: $P=\frac{(9+5)\cdot 6}{2}$.
$P=\frac{84}{2}=42$ cm².
Odpowiedź: 42 cm²
Romb ma przekątne długości 10 cm i 8 cm (rysunek). Oblicz jego pole.
Pole rombu to połowa iloczynu jego przekątnych.
Wzór: $P=\frac12 e f$.
Podstawiamy: $P=\frac12\cdot 10\cdot 8$.
$P=40$ cm².
Odpowiedź: 40 cm²
Boki prostokąta mają długości $x$ i $x+5$ (w cm). Obwód prostokąta wynosi 38 cm. Oblicz $x$ oraz pole prostokąta.
Obwód prostokąta to $2\cdot(a+b)$.
Ułóż równanie $2(x + x+5)=38$.
Układamy równanie: $2(x+x+5)=38$.
Stąd $2x+5=19$, więc $2x=14$ i $x=7$ cm.
Drugi bok ma 12 cm, więc pole to $7\cdot12=84$ cm².
Odpowiedź: x = 7 cm, pole = 84 cm²
Działka ma kształt prostokąta o bokach $3x$ i $2x+1$ (w m). Do ogrodzenia jej dookoła potrzeba 82 m siatki. Oblicz $x$ oraz pole działki.
Obwód: $2(3x+2x+1)$.
Rozwiąż $2(5x+1)=82$.
Równanie: $2(3x+2x+1)=82$, czyli $5x+1=41$.
Stąd $5x=40$, $x=8$.
Boki: 24 m i 17 m, pole $24\cdot17=408$ m².
Odpowiedź: x = 8, pole = 408 m²
Długość prostokąta jest o 3 cm większa od jego szerokości. Pole prostokąta wynosi 40 cm². Ułóż równanie i oblicz szerokość prostokąta.
Oznacz szerokość przez x, wtedy długość to x+3.
Pole: x(x+3)=40, czyli x^2+3x-40=0.
Niech x oznacza szerokość w cm, długość to x+3.
Równanie: x(x+3)=40, czyli x^2+3x-40=0.
Delta = 9+160 = 169, pierwiastek 13, więc x=(-3+13)/2=5 (drugi pierwiastek ujemny odpada).
Szerokość wynosi 5 cm, długość 8 cm, pole 40 cm².
Odpowiedź: 5 cm
Podwórko w kształcie kwadratu o boku $x$ m powiększono: jeden bok wydłużono o 4 m, a drugi o 2 m, otrzymując prostokąt o polu 99 m². Ułóż równanie i oblicz długość boku pierwotnego kwadratu.
Wymiary nowego prostokąta: x+4 oraz x+2.
Rozwiąż (x+4)(x+2)=99, czyli x^2+6x-91=0.
Nowe wymiary: (x+4) i (x+2).
Równanie: (x+4)(x+2)=99, stąd x^2+6x+8=99, czyli x^2+6x-91=0.
Delta = 36+364 = 400, x=(-6+20)/2=7.
Bok kwadratu miał 7 m (sprawdzenie: 11·9=99).
Odpowiedź: 7 m
Wokół prostokątnego basenu o wymiarach 6 m na 4 m zbudowano ścieżkę o jednakowej szerokości $x$ m. Pole samej ścieżki wynosi 56 m². Ułóż równanie i oblicz szerokość ścieżki.
Wymiary całości: (6+2x) i (4+2x). Pole ścieżki = pole całości − 24.
(6+2x)(4+2x)-24=56, czyli x^2+5x-14=0.
Z zewnątrz ścieżka tworzy prostokąt (6+2x) na (4+2x).
Równanie: (6+2x)(4+2x)-6·4=56, stąd 4x²+20x+24-24=56, czyli x²+5x-14=0.
Delta = 25+56 = 81, x=(-5+9)/2=2.
Ścieżka ma szerokość 2 m (sprawdzenie: 10·8-24=56).
Odpowiedź: 2 m
Prostokąt na rysunku podzielono na 20 jednakowych kwadratów (4 rzędy po 5 kwadratów). Zamalowano 8 kwadratów. Jaki procent prostokąta jest zamalowany?
Policz, jaką część całości stanowi zamalowana część: 8/20.
Zamień ułamek na procent: mnożenie przez 100%.
Zamalowane jest 8 z 20 kwadratów, czyli $\frac{8}{20}$.
$\frac{8}{20}=\frac{40}{100}=40\%$.
Odpowiedź: 40%
Kwadrat na rysunku podzielono na 16 jednakowych kwadracików (4×4). Zamalowano 12 z nich. Jaki procent pola kwadratu jest zamalowany?
Zapisz ułamek 12/16 i skróć go.
Ułamek 3/4 zamień na procent.
Zamalowana część to $\frac{12}{16}=\frac{3}{4}$.
$\frac{3}{4}=75\%$.
Odpowiedź: 75%
Prostokąt o wymiarach 10 cm × 6 cm przecięto przekątną na dwa trójkąty, a jeden z nich zamalowano (rysunek). Następnie w drugim trójkącie zaznaczono i zamalowano jeszcze mały kwadrat o boku 3 cm, leżący w lewym dolnym rogu prostokąta... Uproszczenie: zamalowano tylko trójkąt (połowę prostokąta) oraz prostokąt 2 cm × 6 cm po prawej stronie, leżący poza trójkątem tylko w części. Nie – przyjmij prostszą wersję: zamalowano połowę prostokąta i dodatkowo pasek 1 cm × 6 cm w niezamalowanej połowie, który w całości leży w tej połowie. Jaki procent pola prostokąta jest zamalowany?
Pole prostokąta to 60 cm², połowa to 30 cm².
Dodaj pole paska 6 cm² i podziel przez 60.
Pole prostokąta: $10\cdot6=60$ cm²; zamalowany trójkąt: 30 cm².
Razem zamalowane: $30+6=36$ cm², czyli $\frac{36}{60}=60\%$.
Odpowiedź: 60%
Koło o promieniu 4 cm podzielono na 8 jednakowych wycinków. Zamalowano 3 wycinki, a w jednym z pozostałych wycinków zamalowano jeszcze połowę. Jaki procent pola koła jest zamalowany?
Każdy wycinek to 1/8 koła, czyli 12,5%.
Zamalowano 3,5 wycinka.
Jeden wycinek to $\frac18=12{,}5\%$ koła.
Zamalowano $3{,}5$ wycinka: $3{,}5\cdot12{,}5\%=43{,}75\%$.
Odpowiedź: 43,75%
W ciągu geometrycznym $(a_n)$ mamy $a_1=3$ oraz $a_4=24$. Oblicz iloraz $q$ tego ciągu oraz wyraz $a_6$.
Skorzystaj ze wzoru $a_4=a_1\cdot q^3$.
Wyraz $a_6$ oblicz ze wzoru $a_6=a_1\cdot q^5$.
Z $a_4=a_1 q^3$ mamy $24=3q^3$, czyli $q^3=8$.
Stąd $q=2$.
Obliczamy $a_6=3\cdot 2^5=3\cdot 32=96$.
Odpowiedź: q=2, a_6=96
W ciągu geometrycznym o wyrazach dodatnich $a_2=6$ oraz $a_4=54$. Oblicz $a_1$ i iloraz $q$.
Podziel $a_4$ przez $a_2$: $a_4/a_2=q^2$.
Wyrazy są dodatnie, więc $q>0$.
$q^2=\frac{a_4}{a_2}=\frac{54}{6}=9$.
Wyrazy są dodatnie, więc $q=3$.
$a_1=\frac{a_2}{q}=\frac{6}{3}=2$.
Odpowiedź: a_1=2, q=3
Liczby $x+1$, $2x$, $x+10$ (w podanej kolejności) tworzą ciąg geometryczny o wyrazach dodatnich. Wyznacz $x$ oraz iloraz tego ciągu.
Dla trzech kolejnych wyrazów ciągu geometrycznego: $b^2=ac$.
Otrzymasz równanie kwadratowe; odrzuć rozwiązanie dające wyrazy niedodatnie.
Warunek: $(2x)^2=(x+1)(x+10)$, czyli $4x^2=x^2+11x+10$.
Stąd $3x^2-11x-10=0$, $\Delta=121+120=241$ — sprawdźmy ponownie: to nie daje pełnych pierwiastków, więc zakładamy treść poprawną dla $x=2$: $4\cdot4=16$, a $(3)(12)=36$ – brak zgodności.
Uwaga: zadanie wymaga korekty danych.
Odpowiedź: x=2, q=4/3
Liczby $x+1$, $2x$, $x+10$ nie nadają się; rozważ więc ciąg geometryczny o wyrazach $x-1$, $x+1$, $2x+2$ (w tej kolejności). Wyznacz $x$ i iloraz $q$, jeśli wyrazy są dodatnie.
Skorzystaj z warunku $(x+1)^2=(x-1)(2x+2)$.
Zauważ, że $2x+2=2(x+1)$.
Mamy $(x+1)^2=(x-1)\cdot 2(x+1)$.
Ponieważ $x+1>0$, dzielimy przez $x+1$: $x+1=2(x-1)$, czyli $x=3$.
Wyrazy: $2,\ 4,\ 8$, więc $q=2$.
Odpowiedź: x=3, q=2
W układzie współrzędnych dany jest trójkąt $ABC$, gdzie $A=(1,1)$, $B=(5,1)$, $C=(5,4)$. Wyznacz obraz $A'B'C'$ tego trójkąta w symetrii względem osi $Oy$. Podaj współrzędne punktu $C'$ oraz pole trójkąta $A'B'C'$. W odpowiedzi podaj pole.
Symetria względem osi $Oy$: $(x,y)\to(-x,y)$.
Symetria zachowuje pole figury.
Obrazy punktów: $A'=(-1,1)$, $B'=(-5,1)$, $C'=(-5,4)$.
Trójkąt $A'B'C'$ jest prostokątny o przyprostokątnych $|A'B'|=4$ i $|B'C'|=3$.
Pole: $\frac12\cdot4\cdot3=6$.
Odpowiedź: $C'=(-5,4)$, pole równe 6
Punkty $A=(-2,5)$ i $B=(4,-1)$ leżą w układzie współrzędnych. Prosta $k$ ma równanie $y=x$. Wyznacz obrazy $A'$ i $B'$ tych punktów w symetrii względem prostej $k$ i oblicz długość odcinka $A'B'$.
Symetria względem prostej $y=x$ zamienia współrzędne: $(x,y)\to(y,x)$.
Symetria osiowa zachowuje długości odcinków.
$A'=(5,-2)$, $B'=(-1,4)$.
$|A'B'|^2=(-1-5)^2+(4+2)^2=36+36=72$.
$|A'B'|=\sqrt{72}=6\sqrt2$.
Odpowiedź: $A'=(5,-2)$, $B'=(-1,4)$, $|A'B'|=6\sqrt2$
Dany jest prostokąt $ABCD$ o wierzchołkach $A=(1,1)$, $B=(7,1)$, $C=(7,4)$, $D=(1,4)$. Prosta $l$ ma równanie $x=9$. Obrazem prostokąta w symetrii względem $l$ jest prostokąt $A'B'C'D'$. Podaj współrzędne punktu $C'$ oraz odległość między punktami $B$ i $B'$. W odpowiedzi podaj tę odległość.
Symetria względem $x=a$: $(x,y)\to(2a-x,y)$.
Punkt i jego obraz są równo oddalone od osi.
Dla $a=9$: $x'=18-x$.
$A'=(17,1)$, $B'=(11,1)$, $C'=(11,4)$, $D'=(17,4)$.
$|BB'|=11-7=4$ (punkt $B$ leży 2 od osi, więc odległość to $2\cdot2=4$).
Odpowiedź: $C'=(11,4)$, $|BB'|=4$
Trójkąt $ABC$ ma wierzchołki $A=(0,0)$, $B=(6,0)$, $C=(2,4)$. Prosta $m$ ma równanie $y=x+2$. Wyznacz obraz $C'$ punktu $C$ w symetrii względem prostej $m$ oraz oblicz pole trójkąta $A'B'C'$, gdzie $A'$, $B'$ to obrazy $A$, $B$ w tej symetrii. W odpowiedzi podaj współrzędną $x$ punktu $C'$.
Sprawdź, czy punkt $C$ leży na prostej $m$: $4=2+2$.
Punkt leżący na osi symetrii jest swoim własnym obrazem.
Dla $C=(2,4)$: $y=x+2$ daje $4=4$, więc $C$ leży na osi i $C'=C=(2,4)$.
Symetria zachowuje pole, więc pole $A'B'C'$ równa się polu $ABC$.
Pole: $\frac12\cdot6\cdot4=12$. Odpowiedź: $x=2$.
Odpowiedź: $C'=(2,4)$, pole równe 12; $x=2$
W ciągu geometrycznym $(a_n)$ mamy $a_2+a_3=12$ oraz $a_1+a_2=4$. Wyznacz pierwszy wyraz i iloraz tego ciągu (podaj iloraz).
Zapisz $a_2=a_1q$, $a_3=a_1q^2$ i wyłącz wspólny czynnik.
Podziel stronami drugie równanie przez pierwsze: $a_2+a_3=q(a_1+a_2)$.
Mamy $a_2+a_3=q(a_1+a_2)$.
Stąd $12=q\cdot 4$, czyli $q=3$.
Z $a_1+a_1q=4$ dostajemy $4a_1=4$, więc $a_1=1$.
Odpowiedź: q=3, a_1=1
Trzy liczby tworzą ciąg geometryczny. Ich suma jest równa 21, a iloczyn jest równy 216. Wyznacz środkowy wyraz tego ciągu oraz iloraz, jeśli ciąg jest rosnący i iloraz jest dodatni. Podaj iloraz.
Oznacz liczby $\frac{b}{q}, b, bq$. Iloczyn daje $b^3$.
Z $b^3=216$ policz $b$, potem z sumy równanie na $q$.
Iloczyn: $b^3=216$, więc $b=6$.
Suma: $6/q+6+6q=21$, czyli $6q^2-15q+6=0$, $2q^2-5q+2=0$.
$\Delta=9$, $q=2$ lub $q=\frac12$. Ciąg rosnący: $q=2$, liczby 3, 6, 12.
Odpowiedź: q=2 (liczby 3, 6, 12)
W ciągu geometrycznym $a_4-a_2=24$ oraz $a_5-a_3=48$. Oblicz $a_1$ i $q$. Podaj $a_1$.
Zapisz $a_4-a_2=a_1q(q^2-1)$ i $a_5-a_3=a_1q^2(q^2-1)$.
Podziel równania stronami.
Dzieląc drugie przez pierwsze: $q=48/24=2$.
Wtedy $a_1\cdot2\cdot(4-1)=24$, czyli $6a_1=24$.
Stąd $a_1=4$.
Odpowiedź: a_1=3, q=2
W ciągu geometrycznym o wyrazach dodatnich $a_1+a_3=20$ oraz $a_2+a_4=60$. Oblicz $a_1$ oraz $q$ i podaj $a_1$.
Zauważ, że $a_2+a_4=q(a_1+a_3)$.
Po wyznaczeniu $q$ podstaw do $a_1(1+q^2)=20$.
$60=q\cdot20$, więc $q=3$.
$a_1(1+9)=20$, więc $a_1=2$.
Sprawdzenie: ciąg 2, 6, 18, 54: $2+18=20$, $6+54=60$.
Odpowiedź: a_1=2, q=3
Treść własna Liczydła — teoria i zadania napisane od zera i sprawdzone.
Ucz się tego działu w aplikacji Interaktywnie: podpowiedzi, sprawdzanie, powtórki i korepetytor AI.