Czy zdarzyło Ci się liczyć kilka takich samych grup rzeczy, na przykład 4 paczki po 3 ciastka? Mnożenie pomaga policzyć to szybko. W tym dziale nauczysz się, czym jest mnożenie, jak korzystać z tabliczki mnożenia i jak sprawdzać wyniki.
Mnożenie to szybkie dodawanie
Mnożenie to skrócony zapis dodawania takich samych liczb.
Na talerzu leżą 3 ciastka. Takich talerzy jest 4. Dodajemy:
$$3+3+3+3=12$$
Możemy to zapisać krócej:
$$4 \cdot 3 = 12$$
Czytamy: cztery razy trzy to dwanaście. Wynik mnożenia nazywamy iloczynem.
Znak mnożenia
Znak mnożenia to kropka $\cdot$ albo krzyżyk $\times$. W zapisie $a \cdot b = c$ liczby $a$ i $b$ nazywamy czynnikami, a $c$ to iloczyn.
Pierwsza liczba mówi, ile jest grup. Druga mówi, ile jest w każdej grupie.
Uwaga: znak $\cdot$ to nie plus! $2 \cdot 5 = 10$, ale $2+5=7$.
Dlaczego? Ułóżmy 3 rzędy po 4 kropki. Razem jest 12 kropek. Obróćmy kartkę: mamy 4 rzędy po 3 kropki. Kropek nadal jest 12. Zatem $3 \cdot 4 = 4 \cdot 3 = 12$.
Dzięki temu tabliczka mnożenia jest o połowę łatwiejsza. Jeśli znasz $2 \cdot 7=14$, znasz też $7 \cdot 2=14$.
Mnożenie przez 0, 1 i 10
Przez 0: $a \cdot 0 = 0$. To znaczy: 0 grup albo grupy puste. Nic nie masz, więc wynik to 0. Na przykład $8 \cdot 0 = 0$.
Przez 1: $a \cdot 1 = a$. Jedna grupa to po prostu ta liczba. Na przykład $9 \cdot 1 = 9$.
Przez 10: do liczby dopisujemy zero z prawej strony. Na przykład $10 \cdot 7 = 70$, a $10 \cdot 23 = 230$. Dzieje się tak, bo każda dziesiątka staje się setką, a jedności stają się dziesiątkami.
Przykład 2: tabliczka i sprawdzanie
Oblicz $6 \cdot 7$.
Krok 1. Dodajemy sześć razy siódemkę lub siedem razy szóstkę: $6+6+6+6+6+6+6$.
Krok 2. Liczymy po parach: $12+12+12+6=42$.
Krok 3. Wynik: $6 \cdot 7 = 42$.
Sprawdzenie dodawaniem: $7+7=14$, $14+14=28$, $28+14=42$. Zgadza się.
Przykład 3: mnożenie przez 0, 1 i 10
Oblicz:
- $15 \cdot 0 = 0$, bo mnożenie przez 0 daje 0.
- $1 \cdot 34 = 34$, bo mnożenie przez 1 nie zmienia liczby.
- $10 \cdot 6 = 60$, bo dopisujemy zero do 6.
- $10 \cdot 40 = 400$, bo dopisujemy zero do 40.
Przykład 4: sprawdzanie dzielenia mnożeniem
Ania mówi, że $24 : 4 = 6$. Czy ma rację?
Krok 1. Mnożymy wynik przez dzielnik: $6 \cdot 4$.
Krok 2. Liczymy: $6 \cdot 4 = 24$.
Krok 3. Wyszło 24, czyli tyle, ile na początku. Ania ma rację.
Dzielenie i mnożenie działają „w dwie strony”.
Typowe błędy
- Mylenie $\cdot$ z plusem. $4 \cdot 3$ to $3+3+3+3=12$, a nie $4+3=7$.
- Zapominanie o zerze. $5 \cdot 0$ to 0, a nie 5.
- Złe dopisywanie zera. $10 \cdot 5 = 50$, a nie 15 ani 510. Zero dopisujemy z prawej strony.
- Mnożenie przez 1 też nie daje 0: $7 \cdot 1 = 7$.
Podsumowanie
- Mnożenie to dodawanie takich samych liczb: $4 \cdot 3 = 3+3+3+3$.
- Kolejność czynników nie ma znaczenia: $a \cdot b = b \cdot a$.
- $a \cdot 0 = 0$ oraz $a \cdot 1 = a$.
- Mnożąc przez 10, dopisujemy zero.
- Wynik sprawdzisz dodawaniem lub dzieleniem i mnożeniem.
Zadania (16)
Zadanie 1 · trudność 1/3
Zapisz mnożenie $3\cdot 4$ jako dodawanie i oblicz wynik.
Podpowiedź 1
Liczba 3 mówi, ile razy dodajemy.
Podpowiedź 2
Dodajemy trzy razy liczbę 4.
Rozwiązanie
Mnożenie $3\cdot 4$ oznacza trzy razy po 4.
Zapisujemy $4+4+4$.
Obliczamy: $4+4+4=12$.
Odpowiedź: 4+4+4=12
Zadanie 2 · trudność 1/3
W każdym z 5 koszyków jest po 2 jabłka. Zapisz liczbę wszystkich jabłek jako dodawanie i jako mnożenie. Ile jest jabłek?
Podpowiedź 1
W każdym koszyku jest tyle samo jabłek.
Podpowiedź 2
Dodaj liczbę 2 pięć razy.
Rozwiązanie
Pięć koszyków po 2 jabłka to $2+2+2+2+2$.
Jako mnożenie: $5\cdot 2$.
Wynik to $10$ jabłek.
Odpowiedź: 2+2+2+2+2=10, czyli 5·2=10
Zadanie 3 · trudność 1/3
Zapisz sumę $6+6+6+6$ jako mnożenie i oblicz jej wartość.
Podpowiedź 1
Policz, ile razy występuje liczba 6.
Podpowiedź 2
Liczba 6 występuje 4 razy.
Rozwiązanie
Liczba 6 jest dodana 4 razy.
Zapisujemy $4\cdot 6$.
Obliczamy: $6+6=12$, $12+12=24$.
Odpowiedź: 4·6=24
Zadanie 4 · trudność 1/3
Ala kupiła 4 paczki naklejek, a w każdej paczce jest po 7 naklejek. Zapisz mnożenie $4\cdot 7$ jako dodawanie i oblicz, ile naklejek kupiła Ala.
Podpowiedź 1
Cztery paczki to cztery składniki w dodawaniu.
Podpowiedź 2
Każdy składnik to 7.
Rozwiązanie
Mnożenie $4\cdot 7$ zapisujemy jako $7+7+7+7$.
Obliczamy: $7+7=14$, $14+7=21$, $21+7=28$.
Ala kupiła 28 naklejek.
Odpowiedź: 7+7+7+7=28
Zadanie 5 · trudność 1/3
Oblicz: $4 \cdot 6$.
Podpowiedź 1
Dodaj 4 sześć razy albo 6 cztery razy.
Podpowiedź 2
Pomyśl: $4\cdot 5=20$, a potem dodaj jeszcze 4.
Rozwiązanie
Mnożenie to wielokrotne dodawanie: $6+6+6+6$.
$6+6=12$, $12+12=24$. Zatem $4\cdot 6=24$.
Odpowiedź: 24
Zadanie 6 · trudność 1/3
W sklepie w Łodzi na jednej półce stoi 7 jogurtów. Ile jogurtów stoi na 5 takich półkach?
Podpowiedź 1
Zapisz działanie: liczba półek razy liczba jogurtów na półce.
Podpowiedź 2
Pomyśl: $5\cdot 7$ to połowa z $10\cdot 7$.
Rozwiązanie
Na każdej z 5 półek stoi 7 jogurtów, więc liczymy $5\cdot 7$.
$5\cdot 7=35$. Na półkach stoi 35 jogurtów.
Odpowiedź: 35 jogurtów
Zadanie 7 · trudność 1/3
Oblicz: $8 \cdot 9$.
Podpowiedź 1
Możesz obliczyć $8\cdot 10$ i odjąć 8.
Podpowiedź 2
Iloczyn nie zależy od kolejności: $8\cdot 9=9\cdot 8$.
Rozwiązanie
$8\cdot 10=80$.
$80-8=72$, więc $8\cdot 9=72$.
Odpowiedź: 72
Zadanie 8 · trudność 1/3
Pani Ania kupiła 6 paczek naklejek po 9 naklejek w każdej. Ile naklejek kupiła? Oblicz $6\cdot 9$.
Podpowiedź 1
Możesz liczyć: $6\cdot 10-6$.
Podpowiedź 2
Albo dodaj: $9+9+9=27$, potem podwój wynik.
Rozwiązanie
Liczymy $6\cdot 9$.
$6\cdot 10=60$, a $60-6=54$. Pani Ania kupiła 54 naklejki.
Odpowiedź: 54 naklejki
Zadanie 9 · trudność 2/3
Ola podzieliła 24 naklejki po równo między 6 koleżanek i otrzymała wynik 4. Sprawdź dzielenie za pomocą mnożenia. Ile wynosi iloczyn $6 \cdot 4$?
Podpowiedź 1
Dzielenie sprawdzamy mnożeniem: wynik razy dzielnik.
Podpowiedź 2
Pomnóż 4 przez 6.
Rozwiązanie
Mamy $24 : 6 = 4$.
Sprawdzamy: $4 \cdot 6 = 24$.
Iloczyn jest równy dzielnej, więc dzielenie jest poprawne.
Odpowiedź: 24
Zadanie 10 · trudność 2/3
Tomek zapisał: $42 : 7 = 5$. Sprawdź to dzielenie mnożeniem. Czy Tomek obliczył poprawnie? Odpowiedz TAK albo NIE.
Podpowiedź 1
Pomnóż wynik przez dzielnik: $5 \cdot 7$.
Podpowiedź 2
Porównaj iloczyn z liczbą 42.
Rozwiązanie
Sprawdzamy: $5 \cdot 7 = 35$.
Liczba 35 nie jest równa 42, więc wynik jest błędny.
Poprawnie: $42 : 7 = 6$, bo $6 \cdot 7 = 42$.
Odpowiedź: NIE
Zadanie 11 · trudność 2/3
W sklepie 8 jednakowych paczek zeszytów zawiera razem 72 zeszyty. Kasia obliczyła, że w jednej paczce jest 9 zeszytów. Sprawdź mnożeniem, czy ma rację. Ile wynosi $9 \cdot 8$?
Podpowiedź 1
Sprawdź: liczba zeszytów w paczce razy liczba paczek.
Podpowiedź 2
Oblicz $9 \cdot 8$.
Rozwiązanie
Dzielenie: $72 : 8 = 9$.
Sprawdzenie: $9 \cdot 8 = 72$.
Wynik zgadza się z liczbą zeszytów, więc Kasia ma rację.
Odpowiedź: 72
Zadanie 12 · trudność 2/3
Uczniowie sprawdzali dzielenie $63 : 9$. Ania podała wynik 6, Bartek 7, a Czarek 8. Sprawdź mnożeniem i podaj poprawny wynik.
Podpowiedź 1
Dla każdego wyniku pomnóż go przez 9.
Podpowiedź 2
Szukasz iloczynu równego 63.
Rozwiązanie
$6 \cdot 9 = 54$, więc to źle.
$7 \cdot 9 = 63$, więc to dobrze.
$8 \cdot 9 = 72$, więc to źle. Poprawny wynik to 7 (Bartek).
Odpowiedź: 7
Zadanie 13 · trudność 2/3
W klasie 2b jest 24 uczniów. Połowa z nich chodzi na basen. Ilu uczniów chodzi na basen?
Podpowiedź 1
Połowa to dzielenie przez 2.
Podpowiedź 2
Oblicz 24 : 2.
Rozwiązanie
Połowa liczby to $\frac{1}{2}$ tej liczby.
$24 : 2 = 12$.
Na basen chodzi 12 uczniów.
Odpowiedź: 12
Zadanie 14 · trudność 2/3
Mama upiekła 20 babeczek. Czwartą część babeczek zjedli goście. Ile babeczek zjedli goście?
Podpowiedź 1
Czwarta część to dzielenie przez 4.
Podpowiedź 2
Oblicz 20 : 4.
Rozwiązanie
Czwarta część to $\frac{1}{4}$ liczby.
$20 : 4 = 5$.
Goście zjedli 5 babeczek.
Odpowiedź: 5
Zadanie 15 · trudność 2/3
W pudełku jest 30 kredek. $\frac{1}{5}$ kredek jest czerwona, a $\frac{1}{6}$ kredek jest niebieska. Ile kredek jest czerwonych i niebieskich razem?
Podpowiedź 1
Oblicz osobno 30 : 5 oraz 30 : 6.
Podpowiedź 2
Dodaj otrzymane liczby.
Rozwiązanie
Czerwonych jest $30 : 5 = 6$.
Niebieskich jest $30 : 6 = 5$.
Razem: $6 + 5 = 11$ kredek.
Odpowiedź: 11
Zadanie 16 · trudność 2/3
Na wycieczkę pojechało 36 dzieci. $\frac{2}{3}$ z nich to dziewczynki. Ile jest dziewczynek, a ile chłopców? Podaj liczbę dziewczynek.
Podpowiedź 1
Najpierw oblicz $\frac{1}{3}$ z 36.
Podpowiedź 2
Pomnóż wynik przez 2.
Rozwiązanie
$\frac{1}{3}$ z 36 to $36 : 3 = 12$.
$\frac{2}{3}$ z 36 to $12 \cdot 2 = 24$ dziewczynki.
Chłopców jest $36 - 24 = 12$.
Odpowiedź: 24 dziewczynki (12 chłopców)
Treść własna Liczydła — teoria i zadania napisane od zera i sprawdzone.