Liczydłomatematyka · webp.pl

Dzielenie liczb — klasa 2

Dzielenie to sposób na sprawiedliwy podział albo na sprawdzenie, ile razy jedna liczba mieści się w drugiej. Jeśli znasz tabliczkę mnożenia, dzielenie będzie łatwe, bo to ta sama tabliczka czytana „od końca”. W tym dziale nauczysz się dzielić, sprawdzać wynik i unikać pułapek.

Dzielenie to rozdzielanie

Masz 12 cukierków i 3 kolegów. Chcesz im dać po tyle samo. Rozkładasz cukierki po jednym, po jednym, aż nic nie zostanie. Każdy dostaje 4.

Zapisujemy to tak: $12 : 3 = 4$. Znak $:$ czytamy „podzielić przez”.

Dzielenie ma dwie interpretacje:

- Podział na grupy: 12 cukierków rozdzielamy na 3 równe grupy. Ile jest w każdej? Odpowiedź: 4. - Zawartość grup: 12 cukierków pakujemy po 3 w woreczek. Ile woreczków wyjdzie? Odpowiedź: 4.

Działanie jest to samo, ale pytanie jest inne.

Nazwy w dzieleniu i związek z mnożeniem

W zapisie $a : b = c$:

- $a$ to dzielna (to, co dzielimy), - $b$ to dzielnik (przez co dzielimy), - $c$ to iloraz (wynik).

Dzielenie jest odwrotne do mnożenia. Skoro $4 \cdot 3 = 12$, to $12 : 3 = 4$ oraz $12 : 4 = 3$. Ogólnie: jeśli $a : b = c$, to $c \cdot b = a$.

Dwa wzory, jedna prawda

$$a : b = c \quad\Longleftrightarrow\quad c \cdot b = a$$

Szukając wyniku dzielenia, pytasz: „przez co pomnożyć $b$, żeby dostać $a$?”. Przykład: $42 : 6$. Szukasz liczby, która razy 6 daje 42. To 7, bo $7 \cdot 6 = 42$.

Dzielenie z tabliczką mnożenia

Policz $56 : 7$.

1. Szukam liczby $c$, dla której $c \cdot 7 = 56$. 2. Przypominam sobie tabliczkę: $8 \cdot 7 = 56$. 3. Zatem $56 : 7 = 8$.

Policz $90 : 10$.

1. Szukam $c$, dla którego $c \cdot 10 = 90$. 2. $9 \cdot 10 = 90$. 3. Zatem $90 : 10 = 9$.

Zadanie: 27 uczniów ustawia się w drużyny po 3 osoby. Ile jest drużyn? $27 : 3 = 9$, bo $9 \cdot 3 = 27$. Jest 9 drużyn.

Sprawdzanie wyniku mnożeniem

Kasia obliczyła $48 : 6 = 7$. Czy to dobrze?

1. Mnożę wynik przez dzielnik: $7 \cdot 6 = 42$. 2. Wyszło 42, a miało wyjść 48. Błąd! 3. Poprawiam: $8 \cdot 6 = 48$, więc $48 : 6 = 8$.

Zawsze możesz sprawdzić: iloraz razy dzielnik daje dzielną.

Reguły szczególne

- Dzielenie przez 1: $a : 1 = a$. Np. $15 : 1 = 15$. Jeden worek, wszystko w nim zostaje. - Dzielenie przez samą siebie: $a : a = 1$ (dla $a \neq 0$). Np. $9 : 9 = 1$. - Dzielenie zera: $0 : a = 0$ (dla $a \neq 0$). Np. $0 : 5 = 0$. Nie masz nic, więc każdy dostaje nic. - Dzielenia przez zero nie wykonujemy! Nie wolno pisać $5 : 0$.

Dlaczego nie wolno dzielić przez 0? Gdyby $5 : 0 = c$, to musiałoby być $c \cdot 0 = 5$. Ale każda liczba razy 0 daje 0, nigdy 5. Takiej liczby $c$ nie ma.

Kolejność liczb ma znaczenie

W dodawaniu i mnożeniu kolejność nie szkodzi: $3 \cdot 4 = 4 \cdot 3$. W dzieleniu szkodzi.

- $20 : 5 = 4$ (20 cukierków dla 5 osób, po 4 każdy). - $5 : 20$ nie jest liczbą naturalną, bo 5 cukierków nie da się rozdzielić po równo między 20 osób, tak by każdy dostał całość.

Wyjątek: $a : a$ daje 1 w obie strony, ale to szczególny przypadek.

Zawsze najpierw zapisujemy dzielną, potem dzielnik. W $36 : 9$ dzielimy 36 przez 9, a nie odwrotnie.

Typowe błędy

- Pomylenie kolejności: $12 : 3$ to nie to samo co $3 : 12$. - Dzielenie przez zero: $7 : 0$ nie ma wyniku. Nie wpisuj 0 ani 7. - Zapomnienie o mnożeniu: nie zgaduj, tylko pytaj: „co razy dzielnik daje dzielną?”. - Brak sprawdzenia: zrób szybkie mnożenie, a wyłapiesz pomyłkę. - Mylenie $0 : 4$ z $4 : 0$: pierwsze to 0, drugiego nie wolno liczyć.

Podsumowanie

- Dzielenie to sprawiedliwy podział albo sprawdzanie, ile grup się zmieści. - $a : b = c$ oznacza, że $c \cdot b = a$. - Do dzielenia używamy tabliczki mnożenia. - Wynik sprawdzamy mnożeniem. - $a : 1 = a$, $a : a = 1$, $0 : a = 0$. - Przez zero nigdy nie dzielimy. - Kolejność liczb w dzieleniu jest ważna.

Zadania (16)

Zadanie 1 · trudność 1/3

Oblicz: $18 : 2$.

Podpowiedź 1

Pomyśl: ile razy 2 mieści się w 18?

Podpowiedź 2

Sprawdź mnożeniem: $2 \cdot 9$.

Rozwiązanie

Szukamy liczby, która pomnożona przez 2 daje 18.

$2 \cdot 9 = 18$, więc $18 : 2 = 9$.

Odpowiedź: 9

Zadanie 2 · trudność 1/3

Mama kupiła 24 jajka i ułożyła je po równo w 4 koszyczkach. Ile jajek jest w jednym koszyczku?

Podpowiedź 1

Dzielimy 24 na 4 równe części.

Podpowiedź 2

Sprawdź: $4 \cdot 6$.

Rozwiązanie

Liczbę jajek dzielimy przez liczbę koszyczków: $24 : 4$.

$4 \cdot 6 = 24$, więc w koszyczku jest 6 jajek.

Odpowiedź: 6 jajek

Zadanie 3 · trudność 1/3

Oblicz: $56 : 7$. Następnie sprawdź wynik mnożeniem.

Podpowiedź 1

Przypomnij sobie tabliczkę mnożenia przez 7.

Podpowiedź 2

$7 \cdot 8 = ?$

Rozwiązanie

Szukamy liczby, która pomnożona przez 7 daje 56.

$7 \cdot 8 = 56$, więc $56 : 7 = 8$.

Odpowiedź: 8

Zadanie 4 · trudność 1/3

W autokarze jest 63 uczniów. Na każdej ławce siedzi 9 uczniów. Na ile ławek podzielono uczniów? Oblicz $63 : 9$.

Podpowiedź 1

Ile razy 9 mieści się w 63?

Podpowiedź 2

Sprawdź: $9 \cdot 7$.

Rozwiązanie

Dzielimy liczbę uczniów przez liczbę uczniów na ławce: $63 : 9$.

$9 \cdot 7 = 63$, więc potrzeba 7 ławek.

Odpowiedź: 7 ławek

Zadanie 5 · trudność 1/3

Ania obliczyła, że $18:3=6$. Sprawdź mnożeniem, czy wynik jest poprawny. Odpowiedz TAK lub NIE.

Podpowiedź 1

Pomnóż wynik przez dzielnik.

Podpowiedź 2

Jeśli otrzymasz dzielną, dzielenie jest poprawne.

Rozwiązanie

Mnożymy wynik przez dzielnik: $6\cdot 3=18$.

Otrzymaliśmy dzielną 18, więc dzielenie jest poprawne.

Odpowiedź: TAK

Zadanie 6 · trudność 1/3

Kuba zapisał, że $35:5=8$. Sprawdź mnożeniem, czy ma rację. Odpowiedz TAK lub NIE.

Podpowiedź 1

Oblicz $8\cdot 5$.

Podpowiedź 2

Porównaj wynik z liczbą 35.

Rozwiązanie

Sprawdzamy: $8\cdot 5=40$.

Liczba 40 jest różna od 35, więc dzielenie jest błędne. Poprawny wynik to 7.

Odpowiedź: NIE

Zadanie 7 · trudność 1/3

W klasie 2b jest 24 uczniów. Nauczycielka podzieliła ich na 4 równe drużyny i powiedziała, że w każdej jest 7 uczniów. Sprawdź mnożeniem, czy to prawda. Ilu uczniów jest w każdej drużynie?

Podpowiedź 1

Pomnóż 7 przez liczbę drużyn.

Podpowiedź 2

Jeśli nie wyjdzie 24, szukaj liczby, która pomnożona przez 4 da 24.

Rozwiązanie

Sprawdzamy: $7\cdot 4=28$, a to nie jest 24.

Szukamy liczby, dla której $?\cdot 4=24$. Jest to $6\cdot 4=24$.

W każdej drużynie jest 6 uczniów.

Odpowiedź: Nie, w każdej drużynie jest 6 uczniów.

Zadanie 8 · trudność 1/3

Marta dzieliła 56 naklejek równo między 7 koleżanek. Wynik zapisała jako $56:7=9$. Sprawdź mnożeniem, czy się pomyliła. Jeśli tak, podaj poprawny wynik i zapisz sprawdzenie.

Podpowiedź 1

Oblicz $9\cdot 7$.

Podpowiedź 2

Znajdź liczbę, którą pomnożona przez 7 da 56.

Rozwiązanie

Sprawdzamy: $9\cdot 7=63$, a to nie jest 56, więc wynik jest błędny.

Z tabliczki mnożenia: $8\cdot 7=56$.

Poprawnie $56:7=8$, sprawdzenie: $8\cdot 7=56$.

Odpowiedź: Pomyliła się; poprawnie $56:7=8$, bo $8\cdot 7=56$.

Zadanie 9 · trudność 1/3

Oblicz: a) $9:1$, b) $0:7$, c) $8:8$.

Podpowiedź 1

Dzielenie przez 1 nie zmienia liczby.

Podpowiedź 2

Zero dzielone przez liczbę (różną od 0) daje 0; liczba przez samą siebie daje 1.

Rozwiązanie

$9:1=9$, bo każda liczba podzielona przez 1 pozostaje taka sama.

$0:7=0$, bo zero podzielone na części to nadal zero.

$8:8=1$, bo liczba podzielona przez samą siebie daje 1.

Odpowiedź: a) 9, b) 0, c) 1

Zadanie 10 · trudność 1/3

W klasie 2b jest 24 uczniów. Nauczycielka rozdała 24 cukierki po równo między wszystkich uczniów. Ile cukierków dostał każdy uczeń? Potem wszystkie cukierki dostał jeden uczeń (podział na 1 osobę). Ile cukierków dostała ta jedna osoba?

Podpowiedź 1

Dzielisz 24 przez 24.

Podpowiedź 2

Dzielisz 24 przez 1.

Rozwiązanie

Dla wszystkich uczniów: $24:24=1$, więc każdy dostał 1 cukierek.

Dla jednej osoby: $24:1=24$ cukierki.

Odpowiedź: 1 cukierek; 24 cukierki

Zadanie 11 · trudność 1/3

Uzupełnij brakujące liczby: a) $\square:1=35$, b) $0:\square=0$ (wpisz dowolną liczbę różną od 0), c) $17:\square=1$, d) $\square:26=1$.

Podpowiedź 1

Co dzielone przez 1 daje 35?

Podpowiedź 2

Liczba podzielona przez samą siebie daje 1.

Rozwiązanie

a) $35:1=35$, więc brakuje 35.

b) $0:5=0$; może to być każda liczba różna od 0.

c) $17:17=1$, więc brakuje 17.

d) $26:26=1$, więc brakuje 26.

Odpowiedź: a) 35, b) np. 5, c) 17, d) 26

Zadanie 12 · trudność 1/3

Oblicz wartość wyrażenia: $(45:45)+(0:12)+(73:1)-(19:19)$.

Podpowiedź 1

Policz każdy nawias osobno: $45:45=1$, $0:12=0$.

Podpowiedź 2

Pamiętaj, że $73:1=73$ oraz $19:19=1$.

Rozwiązanie

$45:45=1$, $0:12=0$, $73:1=73$, $19:19=1$.

Wstawiamy: $1+0+73-1$.

Wynik: $73$.

Odpowiedź: 73

Zadanie 13 · trudność 2/3

Pani Ania upiekła 24 babeczki. Chce je równo rozdzielić na 6 talerzyków. Ile babeczek będzie na każdym talerzyku?

Podpowiedź 1

Babeczki dzielimy równo na talerzyki.

Podpowiedź 2

Policz: 24 : 6.

Rozwiązanie

Dzielimy 24 babeczki na 6 równych części.

24 : 6 = 4.

Na każdym talerzyku będą 4 babeczki.

Odpowiedź: 4 babeczki

Zadanie 14 · trudność 2/3

W klasie 2b jest 27 uczniów. Na lekcji wychowania fizycznego nauczyciel podzielił ich na drużyny po 3 osoby. Ile powstało drużyn?

Podpowiedź 1

Sprawdź, ile razy 3 mieści się w 27.

Podpowiedź 2

Policz: 27 : 3.

Rozwiązanie

Pytamy, ile grup po 3 osoby da się utworzyć z 27 uczniów.

27 : 3 = 9.

Powstało 9 drużyn.

Odpowiedź: 9 drużyn

Zadanie 15 · trudność 2/3

Tomek ma 38 naklejek. Wkleja je do albumu, na każdej stronie po 5 naklejek. Ile stron zapełni całkowicie i ile naklejek zostanie mu na kolejną stronę?

Podpowiedź 1

Szukaj największej liczby podzielnej przez 5, nie większej niż 38.

Podpowiedź 2

5 · 7 = 35.

Rozwiązanie

38 : 5 = 7 i reszta 3, bo 5 · 7 = 35, a 38 − 35 = 3.

Tomek zapełni 7 stron.

Zostaną mu 3 naklejki.

Odpowiedź: 7 stron, zostaje 3 naklejki

Zadanie 16 · trudność 2/3

Na wycieczkę szkolną jedzie 50 osób. W jednym samochodzie mieści się 8 osób. Ile co najmniej samochodów trzeba zamówić, aby zmieściły się wszystkie osoby?

Podpowiedź 1

Najpierw policz 50 : 8 z resztą.

Podpowiedź 2

Osoby, które zostaną, też muszą jechać – potrzebny jest jeszcze jeden samochód.

Rozwiązanie

50 : 8 = 6 i reszta 2, bo 8 · 6 = 48.

6 samochodów zabierze 48 osób, a 2 osoby zostaną.

Trzeba więc jeszcze jednego samochodu: razem 7.

Odpowiedź: 7 samochodów

Treść własna Liczydła — teoria i zadania napisane od zera i sprawdzone.

Ucz się tego działu w aplikacji Interaktywnie: podpowiedzi, sprawdzanie, powtórki i korepetytor AI.