Odejmowanie to sposób na to, by dowiedzieć się, ile zostało, gdy coś zabierzemy. Pomaga też sprawdzić, o ile jednych rzeczy jest więcej niż drugich. W tym dziale nauczysz się odejmować do 20 i pełne dziesiątki oraz sprawdzać wyniki dodawaniem.
Odejmowanie jako zabieranie
Masz 8 cukierków. Zjadasz 3. Ile zostało? Zabierasz część cukierków, więc odejmujesz.
Zapisujemy to tak: $8 - 3 = 5$.
- $8$ to liczba, od której odejmujemy (jest na początku),
- $3$ to liczba, którą zabieramy,
- $5$ to różnica, czyli wynik odejmowania.
Ogólnie: $a - b = c$. Zawsze zaczynamy od liczby większej lub równej.
Jak rozpoznać odejmowanie w zadaniu
Słowa, które często podpowiadają odejmowanie: zostało, zabrano, odleciało, zjadł, oddał, ubyło, o ile więcej, o ile mniej, ile brakuje.
Uwaga: słowo „więcej” nie zawsze oznacza dodawanie! Pytanie „O ile więcej jabłek ma Ola niż Ala?” prowadzi do odejmowania.
Zanim policzysz, zapytaj siebie: czy coś ubywa? Czy porównuję dwie ilości?
Odejmowanie i dodawanie są parą
Jeśli $8 - 3 = 5$, to $5 + 3 = 8$.
$$a - b = c \quad\Longleftrightarrow\quad c + b = a$$
Dlaczego tak jest? Z 8 klocków zabierasz 3 i zostaje 5. Gdy oddasz te 3 klocki z powrotem, znów masz 8. Dodawanie cofa odejmowanie.
Dzięki temu możesz sprawdzić wynik: policzony wynik dodaj do liczby odjętej. Jeśli wyjdzie liczba początkowa, jest dobrze.
Odejmowanie pełnych dziesiątek i liczb dwucyfrowych
Dziesiątki traktuj jak paczki po 10. Liczba 50 to 5 paczek. Gdy odejmujesz 20, zabierasz 2 paczki, a zostają 3.
$$50 - 20 = 30$$
Liczysz tak: $5 - 2 = 3$ dziesiątki, czyli 30. Pamiętaj, że jedności to zera, więc w wyniku też piszemy 0 na końcu.
Jeśli jedności nie przekraczają progu, odejmujesz je osobno: $47 - 5 = 42$, bo $7 - 5 = 2$, a 4 dziesiątki zostają.
Przykład 1: odejmowanie pełnych dziesiątek
W pudełku jest 70 koralików. Zabrano 30. Ile zostało?
1. Słowo „zabrano” mówi, że to odejmowanie.
2. $70 - 30$: 7 dziesiątek minus 3 dziesiątki to 4 dziesiątki.
3. Wynik: $40$ koralików.
Sprawdzenie: $40 + 30 = 70$. Zgadza się.
Odejmowanie przez 10 (liczby do 20)
Gdy z liczby takiej jak 14 odejmujesz 6, jedności nie wystarczą. Wtedy idź przez 10:
1. Odejmij tyle, by dojść do 10: $14 - 4 = 10$.
2. Rozłóż resztę: $6 = 4 + 2$, więc zostaje jeszcze odjąć 2.
3. $10 - 2 = 8$.
W autobusie jechało 28 osób. Wysiadło 6. Ile osób zostało?
1. „Wysiadło” oznacza ubywanie, czyli odejmowanie.
2. $28 - 6$: dziesiątki zostają, 2 dziesiątki.
3. Jedności: $8 - 6 = 2$.
4. Wynik: $22$ osoby.
Sprawdzenie: $22 + 6 = 28$.
Typowe błędy
- Zła kolejność. $5 - 9$ nie liczymy jako $9 - 5$ bez zastanowienia. Na tym etapie zawsze odejmujemy mniejszą liczbę od większej, bo nie da się zabrać więcej, niż jest.
- Słowo „więcej” = dodawanie. Sprawdź, czy porównujesz dwie ilości. Jeśli tak, odejmuj.
- Zapominanie o zerze. $60 - 20 = 40$, a nie $4$.
- Brak sprawdzenia. Zawsze dodaj wynik do odjętej liczby.
Podsumowanie
- Odejmowanie to zabieranie i porównywanie: $a - b = c$.
- Sprawdzamy dodawaniem: $c + b = a$.
- Przy liczbach do 20 pomaga droga przez 10.
- Dziesiątki odejmujemy jak paczki: $70 - 30 = 40$.
- Zaczynamy od liczby większej.
Zadania (16)
Zadanie 1 · trudność 1/3
Ala miała 7 balonów. Wiatr porwał 2 balony. Ile balonów zostało Ali?
Podpowiedź 1
Wiatr zabrał balony, więc ich ubyło.
Podpowiedź 2
Oblicz $7-2$.
Rozwiązanie
Na początku było 7 balonów.
Ubyły 2 balony, więc odejmujemy: $7-2=5$.
Ali zostało 5 balonów.
Odpowiedź: 5 balonów
Zadanie 2 · trudność 1/3
W koszyku leżało 9 jabłek. Mama zabrała 4 jabłka do szarlotki. Ile jabłek zostało w koszyku?
Podpowiedź 1
Zabranie oznacza odejmowanie.
Podpowiedź 2
Oblicz $9-4$.
Rozwiązanie
W koszyku było 9 jabłek.
Mama zabrała 4, więc $9-4=5$.
W koszyku zostało 5 jabłek.
Odpowiedź: 5 jabłek
Zadanie 3 · trudność 1/3
W autobusie jechało 15 pasażerów. Na przystanku na Rynku wysiadło 6 osób. Ile osób zostało w autobusie?
Podpowiedź 1
Wysiadanie to ubywanie pasażerów.
Podpowiedź 2
Oblicz $15-6$; możesz najpierw odjąć 5, potem 1.
Rozwiązanie
Na początku jechało 15 osób.
Wysiadło 6 osób, więc $15-6=9$.
W autobusie zostało 9 osób.
Odpowiedź: 9 osób
Zadanie 4 · trudność 1/3
Pan Marek miał w sklepie 18 bułek. Do południa sprzedał 7 bułek, a potem jeszcze 5 bułek. Ile bułek mu zostało?
Podpowiedź 1
Najpierw odejmij pierwszą sprzedaż: $18-7$.
Podpowiedź 2
Od wyniku odejmij jeszcze 5.
Rozwiązanie
Po pierwszej sprzedaży zostało $18-7=11$ bułek.
Po drugiej sprzedaży zostało $11-5=6$ bułek.
Panu Markowi zostało 6 bułek.
Odpowiedź: 6 bułek
Zadanie 5 · trudność 1/3
Ala miała 5 pudełek po 10 kredek, czyli 50 kredek. Oddała koleżance 2 pudełka. Ile kredek zostało Ali? Policz dziesiątkami: $5$ dziesiątek $-$ $2$ dziesiątki.
Podpowiedź 1
Policz, ile dziesiątek zostanie: 5 − 2.
Podpowiedź 2
Jedna dziesiątka to 10 kredek.
Rozwiązanie
50 to 5 dziesiątek, a 2 pudełka to 2 dziesiątki.
5 dziesiątek − 2 dziesiątki = 3 dziesiątki.
3 dziesiątki to 30. Zostało 30 kredek.
Odpowiedź: 30
Zadanie 6 · trudność 1/3
Oblicz, operując na dziesiątkach: $70 - 40$.
Podpowiedź 1
70 to 7 dziesiątek, 40 to 4 dziesiątki.
Podpowiedź 2
Odejmij 7 − 4.
Rozwiązanie
70 = 7 dziesiątek, 40 = 4 dziesiątki.
7 dziesiątek − 4 dziesiątki = 3 dziesiątki.
3 dziesiątki to 30.
Odpowiedź: 30
Zadanie 7 · trudność 1/3
W sklepie szkolnym było 90 naklejek. Sprzedano 60 naklejek. Ile naklejek zostało? Zapisz działanie i wynik.
Podpowiedź 1
Zamień liczby na dziesiątki: 9 dziesiątek i 6 dziesiątek.
Podpowiedź 2
Policz 9 − 6 i dopisz „dziesiątki”.
Rozwiązanie
Działanie: $90 - 60$.
9 dziesiątek − 6 dziesiątek = 3 dziesiątki.
Zostało 30 naklejek.
Odpowiedź: 30
Zadanie 8 · trudność 1/3
Wstaw brakującą liczbę: $100 - \square = 30$. Pomyśl o dziesiątkach: 100 to 10 dziesiątek.
Podpowiedź 1
Ile dziesiątek trzeba odjąć od 10 dziesiątek, by zostały 3?
Podpowiedź 2
10 − 3 = 7 dziesiątek.
Rozwiązanie
100 to 10 dziesiątek, 30 to 3 dziesiątki.
Odjęto 10 − 3 = 7 dziesiątek.
7 dziesiątek to 70, więc $100 - 70 = 30$.
Odpowiedź: 70
Zadanie 9 · trudność 2/3
Ola ma 9 naklejek, a Kuba ma 5 naklejek. O ile więcej naklejek ma Ola niż Kuba?
Podpowiedź 1
Pytanie „o ile więcej” oznacza porównanie, czyli odejmowanie.
Podpowiedź 2
Oblicz 9 − 5.
Rozwiązanie
Aby porównać, odejmujemy mniejszą liczbę od większej.
9 − 5 = 4.
Ola ma o 4 naklejki więcej.
Odpowiedź: 4
Zadanie 10 · trudność 2/3
W klasie 1a jest 14 uczniów, a w klasie 1b jest 11 uczniów. O ile mniej uczniów jest w klasie 1b niż w klasie 1a?
Podpowiedź 1
Porównaj większą liczbę z mniejszą, odejmując.
Podpowiedź 2
Oblicz 14 − 11.
Rozwiązanie
Klasa 1a ma więcej uczniów, więc od 14 odejmujemy 11.
14 − 11 = 3.
W klasie 1b jest o 3 uczniów mniej.
Odpowiedź: 3
Zadanie 11 · trudność 2/3
Zosia przeczytała 17 stron książki, a Staś 8 stron. Ile stron więcej przeczytała Zosia? Potem odpowiedz: ile stron musiałby jeszcze przeczytać Staś, żeby miał tyle samo co Zosia?
Podpowiedź 1
Różnica to 17 − 8.
Podpowiedź 2
Staś musi nadrobić właśnie tę różnicę.
Rozwiązanie
Obliczamy różnicę: 17 − 8 = 9.
Zosia przeczytała o 9 stron więcej.
Staś musi przeczytać jeszcze 9 stron, by zrównać się z Zosią.
Odpowiedź: 9 stron
Zadanie 12 · trudność 2/3
W sklepie w Gdyni zeszyt kosztuje 18 zł, a w sklepie w Sopocie ten sam zeszyt kosztuje 13 zł. Marek kupił 1 zeszyt tam, gdzie jest taniej. Ile złotych zaoszczędził w porównaniu z droższym sklepem?
Podpowiedź 1
Porównaj ceny: która jest mniejsza?
Podpowiedź 2
Odejmij mniejszą cenę od większej: 18 − 13.
Rozwiązanie
Taniej jest w Sopocie: 13 zł zamiast 18 zł.
Różnica: 18 − 13 = 5.
Marek zaoszczędził 5 zł.
Odpowiedź: 5 zł
Zadanie 13 · trudność 2/3
Oblicz $13-5$, rozkładając odjemnik na $3$ i $2$. Najpierw odejmij $3$, potem resztę.
Podpowiedź 1
Najpierw dojdź do 10: $13-3=10$.
Podpowiedź 2
Odejmij pozostałe: $5-3=2$, więc $10-2$.
Rozwiązanie
Rozkładamy $5=3+2$.
$13-3=10$.
$10-2=8$.
Wynik: $13-5=8$.
Odpowiedź: 8
Zadanie 14 · trudność 2/3
Ala miała $15$ naklejek. Oddała koleżance $7$ naklejek. Ile naklejek jej zostało? Skorzystaj z rozkładu $7=5+2$.
Podpowiedź 1
Najpierw odejmij $5$, żeby dojść do $10$.
Podpowiedź 2
Potem odejmij jeszcze $2$.
Rozwiązanie
$15-5=10$.
$10-2=8$.
Alii zostało $8$ naklejek.
Odpowiedź: 8
Zadanie 15 · trudność 2/3
Oblicz $14-8$. Rozłóż $8$ na $4$ i $4$, odejmując po kolei.
Podpowiedź 1
Pierwsze odejmowanie: $14-4$.
Podpowiedź 2
Z $10$ odejmij jeszcze $4$.
Rozwiązanie
$14-4=10$.
$10-4=6$.
Wynik: $6$.
Odpowiedź: 6
Zadanie 16 · trudność 2/3
W autobusie jechało $17$ osób. Na przystanku wysiadło $9$ osób. Ile osób zostało w autobusie? Rozłóż $9$ na $7$ i $2$ i oblicz przez $10$.
Podpowiedź 1
Najpierw $17-7$.
Podpowiedź 2
Potem od $10$ odejmij $2$.
Rozwiązanie
$9=7+2$.
$17-7=10$.
$10-2=8$.
W autobusie zostało $8$ osób.
Odpowiedź: 8
Treść własna Liczydła — teoria i zadania napisane od zera i sprawdzone.