W tym dziale nauczysz się dodawać i odejmować nie tylko małe liczby, ale też dwucyfrowe. Poznasz rodzinę działań, która pomaga szukać brakujących liczb. Zobaczysz też, jak rozwiązywać zadania z wieloma krokami.
Dodawanie i odejmowanie
Dodawanie to łączenie. Masz 5 kredek, dostajesz jeszcze 3. Razem jest ich 8. Zapisujemy: $5 + 3 = 8$.
Odejmowanie to zabieranie albo sprawdzanie, o ile jedna liczba jest mniejsza od drugiej. Masz 8 cukierków, zjadasz 3. Zostaje 5. Zapisujemy: $8 - 3 = 5$.
Znak $+$ czytamy „plus”, znak $-$ czytamy „minus”. Patrz uważnie, który znak stoi w działaniu!
Dziesiątki i jedności
Liczba dwucyfrowa ma dwie cyfry. Pierwsza pokazuje dziesiątki, druga jedności.
Liczba 34 to 3 dziesiątki i 4 jedności: $34 = 30 + 4$.
Pełne dziesiątki to 10, 20, 30, 40... Dodajemy je jak zwykłe małe liczby: 3 dziesiątki + 2 dziesiątki = 5 dziesiątek, czyli $30 + 20 = 50$. Podobnie $70 - 40 = 30$, bo 7 dziesiątek bez 4 dziesiątek to 3 dziesiątki.
Rodzina działań
Trzy liczby mogą tworzyć całą rodzinę działań. Dla liczb 3, 5 i 8:
$$a + b = c \qquad c - a = b \qquad c - b = a$$
Czyli: $3 + 5 = 8$, $8 - 3 = 5$, $8 - 5 = 3$.
Dzięki temu znajdziesz brakującą liczbę. Gdy $\square + 4 = 9$, to $\square = 9 - 4 = 5$. Gdy $10 - \square = 6$, to $\square = 10 - 6 = 4$.
Kolejność działań
Gdy w jednym zapisie jest kilka działań, liczymy od lewej do prawej, po kolei.
Przykład: $9 - 4 + 2$. Najpierw $9 - 4 = 5$, potem $5 + 2 = 7$.
Gdybyś liczył od prawej, dostałbyś $4 + 2 = 6$, a potem $9 - 6 = 3$. To zły wynik!
Przykład 3. Ola miała 25 naklejek. Dostała od babci 12, a potem oddała koleżance 7. Ile naklejek ma teraz?
1. Słowo „dostała” oznacza dodawanie: $25 + 12 = 37$.
2. Słowo „oddała” oznacza odejmowanie: $37 - 7 = 30$.
Odpowiedź: Ola ma 30 naklejek.
W zapisie jednym ciągiem: $25 + 12 - 7 = 30$.
Sprawdź swój wynik
Po dodawaniu wynik jest większy niż każdy ze składników. Po odejmowaniu wynik jest mniejszy niż liczba, od której odejmujesz. Jeśli jest inaczej, coś poszło nie tak.
Typowe błędy:
- mylisz plus z minusem, więc zawsze zaznacz sobie znak przed liczeniem,
- liczysz od prawej zamiast od lewej,
- dodajesz dziesiątki do jedności, np. $30 + 4$ zapisujesz jako 7,
- w zadaniu z dwoma krokami robisz tylko jeden,
- patrzysz na jedno słowo, a nie na całą historyjkę. Słowo „zostało” zwykle oznacza odejmowanie, ale „dostał jeszcze” oznacza dodawanie.
Podsumowanie
- Dodawanie łączy, odejmowanie zabiera.
- Liczbę dwucyfrową rozkładamy na dziesiątki i jedności.
- Rodzina działań: z $a + b = c$ mamy $c - a = b$ i $c - b = a$.
- Kilka działań liczymy od lewej do prawej.
- W zadaniach tekstowych wypisz kroki po kolei i sprawdź wynik.
Zadania (23)
Zadanie 1 · trudność 1/3
W klasie 1a jest 12 dziewczynek i 9 chłopców. Które działanie pozwala obliczyć, ile dzieci jest w klasie?
A) $12-9$
B) $12+9$
C) $9-12$
D) $12+12$
Podpowiedź 1
Łączymy dwie grupy dzieci w jedną.
Podpowiedź 2
Gdy łączymy grupy, dodajemy.
Rozwiązanie
W klasie są dziewczynki i chłopcy razem.
Liczbę dzieci obliczamy przez dodawanie: $12+9=21$.
Odpowiedź: B) $12+9$
Zadanie 2 · trudność 1/3
Ola miała 15 naklejek. Podarowała koleżance 6 naklejek. Które działanie pozwala obliczyć, ile naklejek zostało Oli?
A) $15+6$
B) $6-15$
C) $15-6$
D) $15+15$
Podpowiedź 1
Czy Ola ma teraz więcej, czy mniej naklejek?
Podpowiedź 2
Gdy coś oddajemy, odejmujemy.
Rozwiązanie
Ola oddała część naklejek, więc jest ich mniej.
Wykonujemy odejmowanie: $15-6=9$.
Odpowiedź: C) $15-6$
Zadanie 3 · trudność 1/3
W sklepie w Gdyni leżało 18 bochenków chleba. Po południu sprzedano część i zostało 7 bochenków. Które działanie pozwala obliczyć, ile bochenków sprzedano?
A) $18-7$
B) $18+7$
C) $7-18$
D) $7+7$
Podpowiedź 1
Od liczby na początku odejmij to, co zostało.
Podpowiedź 2
Sprzedane = było − zostało.
Rozwiązanie
Na początku było 18 bochenków, zostało 7.
Sprzedano: $18-7=11$ bochenków.
Odpowiedź: A) $18-7$
Zadanie 4 · trudność 1/3
Tomek ma 8 zł. Do kupna książki za 14 zł brakuje mu pewnej kwoty. Które działanie pozwala obliczyć, ile złotych mu brakuje?
A) $8+14$
B) $14-8$
C) $8-14$
D) $14+14$
Podpowiedź 1
Porównaj cenę książki z tym, co ma Tomek.
Podpowiedź 2
Różnicę liczb obliczamy odejmowaniem, od większej odejmujemy mniejszą.
Rozwiązanie
Cena książki to 14 zł, a Tomek ma 8 zł.
Brakuje: $14-8=6$ zł.
Odpowiedź: B) $14-8$
Zadanie 5 · trudność 1/3
Ala ma 30 naklejek, a Kasia ma 20 naklejek. Ile naklejek mają razem?
Podpowiedź 1
Dodaj dziesiątki: 3 dziesiątki i 2 dziesiątki.
Podpowiedź 2
3 + 2 = 5 dziesiątek.
Rozwiązanie
Liczymy 30 + 20.
3 dziesiątki + 2 dziesiątki = 5 dziesiątek, czyli 50.
Odpowiedź: 50
Zadanie 6 · trudność 1/3
W sadzie rosło 80 jabłoni. Posadzono jeszcze 10 jabłoni, a potem wycięto 30 starych. Ile jabłoni jest teraz w sadzie?
Podpowiedź 1
Najpierw dodaj 80 + 10.
Podpowiedź 2
Potem odejmij 30 od wyniku.
Rozwiązanie
80 + 10 = 90.
90 − 30 = 60.
Odpowiedź: 60
Zadanie 7 · trudność 1/3
Oblicz: $70 - 40 + 50$.
Podpowiedź 1
Wykonuj działania od lewej do prawej.
Podpowiedź 2
70 − 40 = 30.
Rozwiązanie
70 − 40 = 30.
30 + 50 = 80.
Odpowiedź: 80
Zadanie 8 · trudność 1/3
W autobusie jechało 60 osób. Na pierwszym przystanku wysiadło 20 osób, a wsiadło 30. Na drugim przystanku wysiadło 50 osób. Ile osób zostało w autobusie?
Podpowiedź 1
Policz po kolei: 60 − 20 + 30.
Podpowiedź 2
Potem odejmij 50.
Rozwiązanie
60 − 20 = 40, potem 40 + 30 = 70.
70 − 50 = 20 osób.
Odpowiedź: 20
Zadanie 9 · trudność 2/3
W klasie 1a jest 14 dziewczynek i 11 chłopców. Na wycieczkę nie pojechało 6 uczniów. Ilu uczniów z klasy 1a pojechało na wycieczkę?
Podpowiedź 1
Najpierw policz, ilu uczniów jest w całej klasie.
Podpowiedź 2
Potem odejmij uczniów, którzy nie pojechali.
Rozwiązanie
Wszystkich uczniów jest 14 + 11 = 25.
Na wycieczkę pojechało 25 − 6 = 19 uczniów.
Odpowiedź: 19 uczniów
Zadanie 10 · trudność 2/3
Ania miała w skarbonce 45 zł. Dostała od babci 20 zł, a potem kupiła książkę za 32 zł. Ile złotych zostało Ani?
Podpowiedź 1
Najpierw dodaj pieniądze od babci.
Podpowiedź 2
Następnie odejmij cenę książki.
Rozwiązanie
Po prezencie Ania ma 45 + 20 = 65 zł.
Po zakupie zostało 65 − 32 = 33 zł.
Odpowiedź: 33 zł
Zadanie 11 · trudność 2/3
W autobusie jechało 38 pasażerów. Na przystanku przy rynku wysiadło 17 osób, a wsiadło 9. Ilu pasażerów jedzie teraz autobusem?
Podpowiedź 1
Najpierw odejmij osoby, które wysiadły.
Podpowiedź 2
Potem dodaj te, które wsiadły.
Rozwiązanie
Po wyjściu pasażerów zostało 38 − 17 = 21 osób.
Po wejściu nowych jest 21 + 9 = 30 pasażerów.
Odpowiedź: 30 pasażerów
Zadanie 12 · trudność 2/3
Oblicz: $48 - 15 + 22$.
Podpowiedź 1
Wykonuj działania od lewej do prawej.
Podpowiedź 2
Najpierw $48-15$.
Rozwiązanie
Najpierw odejmujemy: $48-15=33$.
Następnie dodajemy: $33+22=55$.
Odpowiedź: 55
Zadanie 13 · trudność 2/3
W autobusie jechało 36 osób. Na pierwszym przystanku wysiadło 14 osób i wsiadło 9, a na drugim wysiadło 11 osób. Ile osób jedzie teraz autobusem?
Podpowiedź 1
Zapisz działanie: $36-14+9-11$.
Podpowiedź 2
Licz po kolei od lewej.
Rozwiązanie
Po pierwszym przystanku: $36-14+9=31$.
Po drugim przystanku: $31-11=20$.
Odpowiedź: 20
Zadanie 14 · trudność 2/3
Oblicz: $125 - 48 + 36 - 59 + 17$.
Podpowiedź 1
Wykonuj działania po kolei od lewej do prawej.
Podpowiedź 2
Możesz sprawdzić: suma dodawanych to $125+36+17=178$.
Rozwiązanie
$125-48=77$, potem $77+36=113$.
$113-59=54$, potem $54+17=71$.
Odpowiedź: 71
Zadanie 15 · trudność 2/3
Ania miała w skarbonce 250 zł. Wydała 85 zł na książkę, dostała od babci 60 zł, kupiła grę za 95 zł i dostała jeszcze 40 zł kieszonkowego. Ile złotych ma teraz Ania?
Podpowiedź 1
Zapisz: $250-85+60-95+40$.
Podpowiedź 2
Możesz osobno dodać wpływy i wydatki.
Rozwiązanie
Wpływy: $60+40=100$, wydatki: $85+95=180$.
Wynik: $250+100-180=170$ zł.
Odpowiedź: 170 zł
Zadanie 16 · trudność 2/3
Ala miała w piórniku 7 kredek. Mama dała jej jeszcze kilka kredek i Ala ma teraz 12 kredek. Ile kredek dała jej mama? Uzupełnij: $7 + \square = 12$.
Podpowiedź 1
Zapytaj: ile brakuje do 12, jeśli masz 7?
Podpowiedź 2
Brakującą liczbę policzysz odejmowaniem: $12 - 7$.
Rozwiązanie
Szukamy liczby, która dodana do 7 daje 12.
Obliczamy $12 - 7 = 5$.
Sprawdzenie: $7 + 5 = 12$. Mama dała 5 kredek.
Odpowiedź: 5
Zadanie 17 · trudność 2/3
W autobusie jechało kilka osób. Na przystanku wysiadło 9 osób i zostało 14 osób. Ile osób jechało na początku? Uzupełnij: $\square - 9 = 14$.
Podpowiedź 1
Gdy ktoś wysiada, osób jest mniej. Co trzeba zrobić, żeby wrócić do liczby początkowej?
Podpowiedź 2
Dodaj do 14 osoby, które wysiadły: $14 + 9$.
Rozwiązanie
Nie znamy liczby początkowej, a po odjęciu 9 zostało 14.
Cofamy działanie: $14 + 9 = 23$.
Sprawdzenie: $23 - 9 = 14$. Na początku jechały 23 osoby.
Odpowiedź: 23
Zadanie 18 · trudność 2/3
Uzupełnij brakujące liczby, aby działania były prawdziwe: $\square + 28 = 50$ oraz $50 - \square = 28$. Podaj brakującą liczbę (jest taka sama w obu działaniach).
Podpowiedź 1
Brakujący składnik to różnica: $50 - 28$.
Podpowiedź 2
Odejmij najpierw 20, potem 8.
Rozwiązanie
W pierwszym działaniu szukamy składnika: $50 - 28$.
$50 - 20 = 30$, $30 - 8 = 22$.
Sprawdzenie: $22 + 28 = 50$ i $50 - 22 = 28$.
Odpowiedź: 22
Zadanie 19 · trudność 2/3
Tomek zbierał kapsle. W poniedziałek miał kilka kapsli. We wtorek dostał 18 kapsli, a w środę oddał koledze 15 kapsli. Teraz ma 40 kapsli. Ile kapsli miał w poniedziałek? Uzupełnij: $\square + 18 - 15 = 40$.
Podpowiedź 1
Najpierw policz, o ile zmieniła się liczba kapsli: $+18 - 15$.
Podpowiedź 2
Zmiana to +3, więc w poniedziałek było o 3 mniej niż 40.
Rozwiązanie
Dodał 18 i oddał 15, więc w sumie przybyły 3 kapsle: $18 - 15 = 3$.