Liczydłomatematyka · webp.pl

Zbiór zadań CKE – poziom rozszerzony – zadanie 76

Matura rozszerzona · 2015 · Zbiór zadań CKE · stereometria · 4 punkty

Dany jest graniastosłup prawidłowy trójkątny $ABCDEF$, w którym każda krawędź ma tę samą długość równą $a$ (zobacz rysunek).

Graniastosłup prawidłowy trójkątny ABCDEF o wszystkich krawędziach długości a

Wykaż, że jeżeli przekrój tego graniastosłupa płaszczyzną zawierającą krawędź $AB$ podstawy tego graniastosłupa jest trapezem, to płaszczyzna ta jest nachylona do płaszczyzny podstawy $ABC$ graniastosłupa pod takim kątem $\alpha$, że $\operatorname{tg}\alpha>\frac{2}{3}\sqrt{3}$.

Odpowiedź (klucz CKE)
$\operatorname{tg}\alpha>\frac{2}{3}\sqrt{3}$

Rozwiązanie przygotowane z pomocą AI — sprawdź rachunki

Rozwiązanie wygenerowane przez AI — sprawdź rachunki.

Graniastosłup prawidłowy trójkątny ma wszystkie krawędzie równe a. Podstawa ABC jest trójkątem równobocznym o boku a. Oznaczmy wierzchołki: dolna podstawa ABC, górna DEF (z A odpowiadającym D, B – E, C – F).

Przekrój płaszczyzną zawierającą krawędź AB dolnej podstawy. Ponieważ AB należy do płaszczyzny przekroju, to punkty A i B są w przekroju. Płaszczyzna ta przecieka górną podstawę wzdłuż prostej równoległej do AB, ale nie musi przechodzić przez krawędź DE (odpowiadającą AB). Jeśli przechodzi przez DE, to przekrój jest równoległobokiem, a nie trapezem. Aby przekrój był trapezem, płaszczyzna musi przeciąć górną podstawę wzdłuż odcinka równoległego do AB, ale nie pokrywającego się z DE. Oznaczmy punkt P na krawędzi DF i Q na krawędzi EF tak, że PQ jest równoległe do AB (a więc też do DE). Wtedy przekrój to czworokąt ABQP – trapez o podstawach AB i PQ.

Oznaczmy: P leży na DF, Q na EF. Ponieważ PQ ∥ AB ∥ DE, to trójkąty DPQ i DEF są podobne. Niech DP = x·a, gdzie 0 < x < 1 (bo P leży na DF między D i F). Wtedy z podobieństwa: PQ/AB = DP/DF = x, więc PQ = x·a. Ponieważ DF = a, to FP = a – x·a = a(1–x). Analogicznie, EQ = x·a, FQ = a(1–x).

Kąt α to kąt między płaszczyzną przekroju a płaszczyzną podstawy dolnej. Wyznaczmy tg α. Rozważmy rzut przekroju na płaszczyznę podstawy. Rzutem trapezoidu ABQP jest odcinek AB oraz odcinek PQ (bo PQ jest poziomy, równoległy do podstawy). Wysokość trapezu w przestrzeni to odległość między płaszczyznami zawierającymi AB i PQ, ale to nie jest wysokość graniastosłupa, bo PQ jest przesunięte. Rzeczywista wysokość trapezu (odległość między podstawami AB i PQ) wynosi H = a (wysokość graniastosłupa, bo wszystkie krawędzie boczne mają długość a). Jednak tg α to stosunek wysokości H do różnicy poziomów w rzucie na podstawę.

Różnica poziomów w rzucie: rzut PQ na płaszczyznę podstawy to sam odcinek PQ, ale jego położenie względem AB: PQ leży w trójkącie DEF, który jest przesunięty względem ABC. Odległość między prostymi AB i PQ w rzucie na podstawę: AB leży na jednym boku trójkąta równobocznego, PQ leży wewnątrz trójkąta DEF. Odległość między równoległymi AB i PQ mierzymy jako odległość między tymi prostymi w płaszczyźnie podstawy. Ponieważ ABC i DEF są trójkątami równobocznymi o boku a, położonymi jedna nad drugą, to w rzucie (na płaszczyznę ABC) trójkąt DEF pokrywa się z ABC (bo graniastosłup prosty). Zatem PQ leży wewnątrz trójkąta ABC. Odległość między AB a PQ to wysokość trapezu w rzucie. Niech h będzie odległością między prostymi AB i PQ w płaszczyźnie podstawy.

Wyznaczmy h. W trójkącie równobocznym ABC o boku a, wysokość wynosi h_t = a√3/2. Odcinek PQ, równoległy do AB, leży wewnątrz. Jego odległość od AB zależy od położenia. Wprowadźmy układ współrzędnych: A(0,0), B(a,0), C(a/2, a√3/2). Prosta AB: y=0. Prosta PQ: y = d (stała), gdzie 0 < d < a√3/2 (bo PQ leży wewnątrz trójkąta). Wtedy h = d.

Z podobieństwa trójkątów: PQ odpowiada AB w skali x, więc jego odległość od wierzchołka D (który rzutuje na A) jest proporcjonalna. W trójkącie równobocznym, jeśli odcinek równoległy do podstawy jest w odległości d od niej, to jego długość wynika z proporcji: długość odcinka = a·(h_t – d)/h_t? Niech wysokość trójkąta = H_t = a√3/2. Jeśli odcinek równoległy do podstawy znajduje się w odległości d od podstawy (mierzony prostopadle), to jego długość l = a·(H_t – d)/H_t. Ale tutaj mamy: PQ = x·a, więc x·a = a·(H_t – d)/H_t, czyli x = (H_t – d)/H_t, stąd d = H_t(1 – x) = (a√3/2)(1 – x).

Zatem odległość między AB a PQ w rzucie: h = d = (a√3/2)(1 – x).

Teraz tg α = wysokość graniastosłupa / różnica poziomów w rzucie = a / h = a / [(a√3/2)(1 – x)] = 2/(√3(1 – x)).

Warunek, że przekrój jest trapezem: punkt P leży na DF, Q na EF, ale nie na DE, więc x ∈ (0,1). Gdy x=0, to PQ pokrywa się z F (wtedy przekrój to trójkąt?), ale x>0. Gdy x=1, to PQ pokrywa się z DE i przekrój jest równoległobokiem, więc x<1. Zatem x ∈ (0,1).

Wtedy tg α = 2/(√3(1 – x)). Ponieważ 1 – x ∈ (0,1), to tg α > 2/√3. Ale 2/√3 = (2√3)/3 ≈ 1.155, a w odpowiedzi jest > (2√3)/3. Sprawdźmy: 2/(√3(1 – x)) > 2/√3, bo mianownik mniejszy. Ale 2/√3 = 2√3/3. Zatem tg α > 2√3/3. To jest dokładnie teza.

Zatem udowodniono, że tg α > 2√3/3.

‹ Poprzednie zadanieNastępne zadanie ›

Cały arkusz: Matura rozszerzona 2015 · Zbiór zadań CKE · wszystkie arkusze — matura rozszerzona