Liczydłomatematyka · webp.pl

Zbiór zadań CKE 2022 – poziom rozszerzony – zadanie 31

Matura rozszerzona · 2022 · Zbiór zadań · rachunek różniczkowy · 6 punktów

Dana jest kula o promieniu $1$. Rozpatrujemy wszystkie stożki zawierające środek kuli i wpisane w tę kulę, to znaczy takie, w których:

  • wierzchołek leży na powierzchni kuli,
  • okrąg, będący krawędzią podstawy stożka, leży na powierzchni kuli

(zobacz rysunek).

Stożek wpisany w kulę o promieniu 1, zawierający środek kuli

Oblicz promień podstawy tego stożka, który ma największą objętość. Oblicz objętość tego stożka. Zapisz obliczenia.

Odpowiedź (klucz CKE)
$r=\frac{2\sqrt{2}}{3}$, $V_{\max}=\frac{32\pi}{81}$

Rozwiązanie przygotowane z pomocą AI — sprawdź rachunki

Rozwiązanie wygenerowane przez AI — sprawdź rachunki.

Niech promień podstawy stożka to $r$, wysokość stożka to $H$, a promień kuli $R=1$. Z warunków zadania: wierzchołek stożka leży na powierzchni kuli, a okrąg podstawy również leży na powierzchni kuli, przy czym środek kuli znajduje się wewnątrz stożka. Oznaczmy odległość środka kuli od podstawy stożka jako $d$. Wtedy $H = R + d = 1 + d$.

Rozważmy przekrój płaszczyzną przechodzącą przez oś stożka i środek kuli. W tym przekroju okrąg o promieniu $R=1$ jest opisany na trójkącie równoramiennym (przekrój stożka). Z twierdzenia sinusów dla trójkąta o bokach $H$, $r$ i tworzącej $l$ można wyprowadzić zależność między $r$ i $H$. Można też skorzystać z faktu, że odległość środka okręgu opisanego od podstawy trójkąta wynosi $d = H - 1$.

W trójkącie równoramiennym o podstawie $2r$ i wysokości $H$ środek okręgu opisanego leży w odległości $d$ od podstawy. Z własności okręgu opisanego na trójkącie: $R^2 = r^2 + d^2$, gdzie $R=1$. Zatem $1 = r^2 + d^2$, czyli $d = \sqrt{1 - r^2}$ (bo $d \ge 0$). Stąd $H = 1 + d = 1 + \sqrt{1 - r^2}$.

Objętość stożka: $V(r) = \frac{1}{3} \pi r^2 H = \frac{1}{3} \pi r^2 \left(1 + \sqrt{1 - r^2}\right)$, gdzie $0 \lt r \lt 1$.

Szukamy maksimum funkcji $f(r) = r^2 \left(1 + \sqrt{1 - r^2}\right)$ dla $r \in (0,1)$. Obliczamy pochodną:
$f'(r) = 2r \left(1 + \sqrt{1 - r^2}\right) + r^2 \cdot \frac{1}{2\sqrt{1 - r^2}} \cdot (-2r) = 2r \left(1 + \sqrt{1 - r^2}\right) - \frac{r^3}{\sqrt{1 - r^2}}$.
Przyrównujemy do zera: $2r \left(1 + \sqrt{1 - r^2}\right) = \frac{r^3}{\sqrt{1 - r^2}}$. Dla $r \neq 0$ dzielimy przez $r$:
$2 \left(1 + \sqrt{1 - r^2}\right) = \frac{r^2}{\sqrt{1 - r^2}}$.

Podstawmy $t = \sqrt{1 - r^2}$, wtedy $r^2 = 1 - t^2$, $0 \lt t \lt 1$. Równanie przyjmuje postać:
$2(1 + t) = \frac{1 - t^2}{t} = \frac{(1-t)(1+t)}{t}$. Dzielimy obie strony przez $(1+t)$ (dodatnie): $2 = \frac{1-t}{t}$, czyli $2t = 1 - t$, $3t = 1$, $t = \frac{1}{3}$.

Zatem $\sqrt{1 - r^2} = \frac{1}{3}$, więc $1 - r^2 = \frac{1}{9}$, $r^2 = \frac{8}{9}$, $r = \frac{2\sqrt{2}}{3}$ (dodatnie).

Wtedy $H = 1 + \frac{1}{3} = \frac{4}{3}$. Objętość maksymalna:
$V_{\max} = \frac{1}{3} \pi \cdot \frac{8}{9} \cdot \frac{4}{3} = \frac{32\pi}{81}$.

Odpowiedź: promień podstawy stożka o największej objętości wynosi $\frac{2\sqrt{2}}{3}$, a jego objętość to $\frac{32\pi}{81}$.

‹ Poprzednie zadanieNastępne zadanie ›

Cały arkusz: Matura rozszerzona 2022 · Zbiór zadań · wszystkie arkusze — matura rozszerzona